Yaponiyanıń Ózbekstandaǵı elshixanası ekinshi xatkeri Kimi Uno basshılıǵındaǵı delegaciya Qaraqalpaqstan Respublikasında Yaponiya húkimeti tárepinen qarjılandırılıp atırǵan Birlesken Milletler Shólkemi Rawajlanıw Baǵdarlamasınıń «Íqlımǵa shıdamlı awıl xojalıǵı arqalı Aralboyı aymaǵında turaqlılıqtı qollap-quwatlaw» joybarı sheńberinde ámelge asırılıp atırǵan jumıslar menen tanıstı.

Joybardıń maqseti xalıqtıń dáramatı kem qatlamlarınıń azıq-awqat hám ekonomikalıq qáwipsizligin arttırıw, turaqlı dáramat dereklerin rawajlandırıw hám zamanagóy ekologiyalıq sheshimlerdi engiziwden ibarat. 2024-2025-jıllarda joybar sheńberinde fermerler, hayal-qızlar hám sociallıq mákemelerdi qollap-quwatlawǵa qaratılǵan kompleksli ilajlar ámelge asırıldı.
Kegeyli rayonında Yaponiya húkimeti járdeminde BMShRB menen birgelikte «AquaReuse – Drenajdan ósiwge qaray» atamasındaǵı pilot joybar ámelge asırılmaqta. Joybar drenaj suwların jıynaw, tazalaw hám qayta paydalanıw arqalı baǵ hám palız ónimi jetistiriwdi jolǵa qoydı. 48 mıń 850 dollarlıq baslama sheńberinde suw birinshi gezekte balıq hám artemiya baǵıwǵa, keyin 15 kVt quyash sisteması arqalı tamshılatıp suwǵarıwǵa jumsaladı. Joybar drenaj suwınan nátiyjeli paydalanıw arqalı azıq-awqat qáwipsizligin támiyinlew hám jańa jumıs orınların jaratıwǵa úles qospaqta.
Nókis hám Kegeyli rayonlarındaǵı «Saim ay» hám «Asadbek Daniyar» fermer xojalıqlarında miyweli baǵlardıń shólkemlestirilgeni áwmetli baslamalardan biri boldı. 1 gektar maydanǵa 800 túpten alma hám almurt terekleri egilip, jasalma suw basseynlerinen azıqlandırılatuǵın zamanagóy tamshılatıp suwǵarıw sistemaları ornatıldı. Bul tek azıq-awqat qáwipsizligin bekkemlep qoymastan, awıl xalqı ushın máwsimlik jumıs orınların jarattı.
Nókis rayonında tamshılatıp suwǵarıw sistemasına iye 50 m² ıssıxana shólkemlestirgen puqara Qallıbek Tlewovtıń joybarı qollap quwatlandı. Úyreniw hám texnikalıq járdem sebepli palız eginlerin jıl dawamında tabıslı jetistirip, shańaraqqa 7 túrdegi jańa ónim hám qosımsha dáramat alıp kelmekte.
Usı rayonda Nasiyba Joldasbaevanıń joybarı ámelge asırıldı. Ol biogumus islep shıǵarıw cexın ashtı. Jawın qurtları járdeminde alınatuǵın organikalıq tógin topıraqtıń ónimdarlıǵın arttıradı hám jergilikli fermerler arasında joqarı talapqa iye. Óndiris organikalıq shıǵındılardı azaytıwǵa hám turaqlı rawajlanıwdı támiyinlewge járdem beredi.
Hayal-qızlardıń isbilermenligin qollap-quwatlawǵa ayrıqsha itibar qaratıldı. «Úy aldında pal hárreshiligi» baǵdarlaması sheńberinde 24 awıl xalqı, atap aytqanda, 15 hayalǵa pal hárreleri uyasınıń toplamı, paldı tazalawshı ásbap-úskeneler tapsırıldı. Pal hárreleri uyalarınıń sanın besewden onǵa jetkergen Gúlasal Reimbaeva kishi baslamalar turaqlı dáramat hám erteńgi kúnge isenim deregi bolıwı múmkin ekenligin kórsetti.
Joybar, sonday-aq, awıl xalqı ushın jumıs orınların hám jańa imkaniyatlardı támiyinleytuǵın ustaxanalar hám kishi kárxanalardı shólkemlestiriwge járdem beredi. Máselen, Nókis rayonında Birlesken Milletler Shólkemi Rawajlanıw Baǵdarlamasınıń járdeminde aqaba suw qubırları hám fitingler islep shıǵarıw cexı, Kegeyli rayonında bolsa, jılına 600 tonnaǵa shekem organikalıq tógin islep shıǵaratuǵın suyıq biogumus islep shıǵarıw cexı ashıldı. Shımbay rayonında mákke tayaqshaları (makkajwxori tayoqchalari) islep shıǵarıw cexı shólkemlestirilip, jılına 1 mıń 200 tonnaǵa shekem mákke jarması qayta islenedi hám 4 jergilikli xalıq turaqlı jumıs penen támiyinlenedi.
Infrastruktura joybarları da úlken áhmiyetke iye boldı. Shımbay rayonındaǵı «Pashentaw» awıl puqaralar jıyınında suwdı dushshılandırıw stanciyası rekonstrukciyalanıp, 1 mıń 897 xalıq taza ishimlik suwı menen támiynlendi. 12 m³/saat quwatlılıqqa iye jańa úskeneler ornatıldı hám 1000 metr uzınlıqtaǵı suw qubırı jatqarıldı.
Nókiste joybar járdeminde Qaraqalpaqstan mayıplardı reabilitaciyalaw orayı tiykarında Yaponiyanıń “Johkasou” aqaba suwlardı tazalaw sisteması engizildi. Sutkalıq quwatı 20 m³ bolǵan qurılma tazalanǵan suwdı texnikalıq zárúrlikler ushın qaytadan paydalanıw imkaniyatın beredi. Bul bolsa, qorshaǵan ortalıqqa bolǵan júklemeni azaytadı hám mákemeniń qarjıların únemleydi.
Kegeyli rayonındaǵı «Kókózek» máhálle puqaralar jıyını aymaǵındaǵı 38-sanlı ulıwma orta bilim beriw mektebi filialında rekonstrukciyalaw jumısları juwmaqlandı. Jańalanǵan imaratta quyash panelleri, suw ısıtıw qurılması, jańa ısıtıw hám suw támiynatı sisteması ornatılǵan. Nátiyjede 80 oqıwshı ushın qolaylı hám qáwipsiz bilimlendiriw sharayatı jaratıldı. Bunnan tısqarı, Nókis rayonında ayına 60 tonna ónim islep shıǵarıw quwatlıǵına iye “Bravion” kárxanasınıń pomidordı qayta islew cexı ashılǵan bolıp, onda 5 jergilikli puqara jumıs penen támiyinlengen. Jergilikli shiyka zattan tábiyǵıy tomat pastasın islep shıǵarıw azıq-awqat qáwipsizligi hám kishi biznesti rawajlandırıwǵa járdem beredi.
Joybar sheńberinde isbilermenlikti rawajlandırıw, ónimdarlıq hám ónimniń sapasın arttırıwǵa qaratılǵan Yaponiyanıń «Bir awıl – bir ónim» (OVOP) hám “Kayzen” metodikaları da engizilmekte. Qaraqalpaqstan rayonlarınan 100 den aslam qatnasıwshı oqıtıldı. Olar texnologiyalardı ózlestirip, álleqashan jergilikli óndiristiń ózgeshe ónimlerin jaratpaqta.
Yaponiya húkimeti járdeminde ámelge asırılıp atırǵan bul baslamalardıń barlıǵı innovaciyalar, jergilikli resurslar hám insan potencialı Aralboyı aymaǵın turaqlı rawajlandırıwdıń háreketlendiriwshi kúshine aylanıw múmkinligin ayqın kórsetti.

Qaraqalpaqstan xabar agentligi