Búgingi kúnde tovar hám qarjı bazarında, sociallıq tarmaqlardaǵı reklama materiallarında, xojalıq júrgiziwshi subektler xızmetin yamasa tovarların satıwda asa súwretlewi: máselen, “birinshi” (nomer odin), “eń jaqsı” degen sózlerden paydalanıp salıstırıwları aqıbetinde tutınıwshılardı shalǵıtıp, aldanıp qalıw jaǵdayları ushıraspaqta. Olardıń maqseti – jeńil jol menen, ańsat pul tabıw. Ózleriniń ónimlerin, brendlerin rawajlandırıw ushın kúshin, waqtın sarıplawdı qálemeydi. Eń ayanıshlısı, olardıń islep shıǵarıp atırǵan ónimleriniń sapası talapqa juwap bermewi múmkin. Olar ónimniń sapasın jaqsılaw haqqında bas qatırıp ta otırmaydı. Biraq, sonday tarawlar bar, olarda sapasız ónimdi paydalanıw qáwipli, hátteki apatshılıqqa alıp keliwi múmkin.
Bul, álbette, insapsız básekilikti keltirip shıǵaradı. Usı másele boyınsha Qaraqalpaqstan Respublikası Básekilikti rawajlandırıw hám tutınıwshılar huqıqların qorǵaw komiteti bólim baslıǵınıń orınbasarı Aqılbek Ajimovtan bir qatar sorawlarımızǵa juwap aldıq.
– Búgin ishki bazarımızda insapsız básekiliktiń tiykarınan qanday kórinisleri orın alǵan?
– Tovar hám qarjı bazarında insapsızlıq túsinigi básekilik qatnasıqları menen baylanıslı bolıp, nadurıs salıstırıw, tovar islep shıǵarıwshı yamasa satıwshınıń reklama materiallarında, sociallıq tarmaqlarda hám basqa da usıllar menen óz tovarın, básekiles tovarǵa salıstırǵanda joqarı dárejede salıstırıw, básekilesler haqqında unamsız maǵlıwmatlardı tarqatıw bolıp esaplanadı. Bunnan tısqarı óziniń óniminiń sapası ústinde islemesten, basqa bir brend belgisine uqsas belgiden paydalanıw, tutınıwshını aljastırıw maqsetinde sırtqı kórinisin uqsatıp, bir-eki háribin ózgertip, ónim islep shıǵarıw, bazarǵa alıp shıǵıp satıw kóp ushıraspaqta.
– Insapsız básekilikke qarsı gúresiw elimizde qanday huqıqıy hújjetke súyengen halda ámelge asırıladı?
– Joqarıda aytılǵan eki háreket te tutınıwshılardı shalǵıtıwǵa alıp keledi hám nızamshılıǵımızǵa qayshı keletuǵın háreket esaplanadı. Insapsız básekilik Ózbekstan Respublikasınıń “Básekilik haqqında”ǵı Nızamı menen tártipke salınadı.
Usı Nızam menen, “Xojalıq júrgiziwshi subektler yamasa olardıń máplerin gózlep basqa shaxslar tárepinen básekilikke qarata insapsız básekilikti ámelge asırıw, sonıń ishinde nadurıs salıstırıw, yaǵnıy básekiles xojalıq júrgiziwshi subektti yamasa onıń tovarınan, óziniń tovarınıń ústinligi haqqında túsinik payda etetuǵın sózlerden yamasa belgilerden paydalanıw, tovarınıń haqıyqıy tastıyıqlanǵan táriyplerin yamasa salıstırıw parametrlerin kórsetpegen halda salıstırıw háreketlerin ámelge asırıw qadaǵan” etilgen.
Sonday-aq, Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabinetiniń 2023-jıl 29-dekabrdegi qararı menen “Insapsız básekilikti anıqlaw” metodikası tastıyıqlanǵan. Usı metodikanıń 6-bántine muwapıq, “Xojalıq júrgiziwshi subekt, shaxslar toparı yamasa onıń máplerin gózlep basqa shaxslar tárepinen ózin yamasa ózine tiyisli tovarlardı básekiles xojalıq júrgiziwshi subekt yamasa onıń tovarınan ústinligi haqqında xaqıyqıy tastıyıqqa iye bolǵan tovarlarınıń táriyplerin yamasa salıstırıw parametrlerin kórsetpesten salıstırıw, sonıń ishinde: “eń”, “eń jaqsı”, “birinshi,” “tek”, “tek ǵana” hám basqa da arttırıwshı sózlerden paydalanıp salıstırıw, básekiles xojalıq júrgiziwshi subekttiń xızmeti yamasa onıń tovarınıń sapası, bahası hám basqa ózgesheliklerine unamsız baha beriw arqalı óziniń xızmeti yamasa tovarı menen salıstırıw insapsız básekilik belgileri esaplanadı, dep kórsetilgen.
Bul háreketlerdi ámelge asırǵan fizikalıq hám yuridikalıq shaxslar usı nızamshılıq tiykarında, tiyisli tártipte juwapkershilikke tartılıwı belgilengen.
– Mine usınday tovar belgilerin ruqsatsız kóshiriw yamasa paydalanıw, ónimge hádden tıs joqarı baha berip, tutınıwshılardı shalǵıtıw ushın nızamshılıǵımızda qanday jaza ilajları bar?
– Nızambuzıwshı nızamsız túrde payda kórip atır ma, basqa bizneske zıyanın tiygizip atır ma, tutınıwshılardı shalǵıtıp atır ma – hámmeniń kórgen zıyanın tólewi kerek.
Básekilik haqqındaǵı Nızamnıń 42-statya, 4-bántinde insapsız básekilik júz bergeni ushın – xojalıq júrgiziwshi subektlerge tovar yamasa qarjı bazarında básekilik haqqındaǵı nızamshılıq buzılǵan dáwirde, biraq aqırǵı úsh jıldan kóp bolmaǵan dáwirde, básekilik haqqındaǵı nızamshılıq buzılǵan tovar yamasa qarjı bazarında tovardı realizaciyalawdan alınǵan túsim summasınıń 2 procenti muǵdarında járiyma qollanıladı.
– Tutınıwshılar usınday ónimlerdi alıp, sizlerge narazılıq bildirip múrájat etken jaǵdaylar boldı ma?
– Álbette, sońǵı jıllar dawamında biz usınday básekilik penen turaqlı túrde gúresip kiyatırǵan bolsaq, júdá kóp múrájatlar aldıq. Hátteki, bizge telefon arqalı fizikalıq shaxslar múrájat etip, satıp alǵan óniminiń sapasınan qanaatlanbaǵanlıǵın aytadı. Bul jaǵday hámme waqıtta insaplı isbilermenlerdiń jolın tosıwǵa, olarǵa hám materiallıq, hám ruwxıy zıyan jetkeriwge alıp keledi.
Házirgi kúnde qala hám rayonlardıń oraylarında, sociallıq tarmaqlarda isbilermenlerimiz hám sociallıq tarmaqlarda reklama tarqatıwshı blogerler tárepinen, birinshi (№1, nomer odin), eń (máselen; eń arzan, eń zor, tek, tek ǵana) degen sózlerden paydalanılǵan reklamalar kóbeyip barmaqda.
Joqarıdaǵılardan kelip shıǵıp, húrmetli isbilermenlerimiz hám sociallıq tarmaqlarda reklama tarqatıwshı blogerler usı nızamshılıq talaplarına ámel etip hızmetlerin alıp barsa, insapsız básekiliktiń aldı alınıp, tutınıwshılardıń ózlerine kerekli tovarlardı erkin tańlawında shalǵıtıwshılıq háreketlerdiń aldı alınǵan bolar edi.

Sáwbetlesken:
Miyrigúl PIRNAZAROVA,
Qaraqalpaqstan xabar agentliginiń sholıwshısı