Jáhán densawlıqtı saqlaw shólkemi dúnya xalqı arasında fizikalıq belsendilik dárejesiniń tómenlewi qáwipli tendenciyaǵa aylanǵanın málim etti. Atap ótiliwinshe, sońǵı on jıl ishinde jası úlkenler arasında fizikalıq belsendilik 5 procentke azayǵan. Bul jaǵday dawam etse, 2030-jılǵa barıp kem háreketlilik dárejesi 35 procentke jetiwi múmkin.

Az háreketlilik tek ǵana awır keselliklerdiń, sonıń ishinde infarkt, insult, 2-túr qantlı diabet, kókirek hám juwan ishek ragi sıyaqlı keselliklerdiń rawajlanıw qáwpin arttırıp qoymastan, al insannıń ómir sapası hám ómirine de unamsız tásir kórsetedi. Ásirese, ofis xızmetkerleri, aydawshılar hám pensionerlerde az háreketleniw kóbirek ushırasadı hám bul olardıń densawlıǵı ushın úlken qáwip bolıp esaplanadı.
Fizikalıq belsendiliktiń azlıǵınıń jáne bir awır aqıbeti súyek hám bulshıq et sistemasındaǵı mashqalalar bolıp, osteoxondroz hám grija sıyaqlı keselliklerdi keltirip shıǵaradı. Osteoxondroz moyın hám omırtqa súyegi arasındaǵı disklerdiń háreket hám qan aylanıwınıń tómenlewi sebepli hálsirewi, awırıwlar hám háreket shekleniwi menen kórinedi. Grija bolsa disktiń sırtqa shıǵıwın hám nervlerdiń qısılıwın keltirip shıǵarıp, awırıwlar hám hátteki, háreket qábiletiniń joǵalıwına sebep boladı. Bul kesellikler tek ǵana emlewdi emes, al belsendi turmıs tárizine ótiwdi talap etedi.
JDSSh Evropa regionallıq byurosı tárepinen fizikalıq belsendilik dárejesin arttırıw maqsetinde háptesine keminde 150 minut ortasha intensivliktegi yamasa 75 minut kúshli intensiv sport shınıǵıwları menen shuǵıllanıw usınıs etildi. Bul standartlarǵa ámel etiw arqalı tek ǵana júrek-qan tamır kesellikleri hám rak qáwpi sezilerli dárejede azayıp qoymastan, al densawlıqtı saqlaw sistemasına jumsalatuǵın qárejetler de únemlenedi. Áne, usı usınıslar tiykarında Evropa hám Oraylıq Aziyada 2050-jılǵa shekem 11,5 million kesellik jaǵdayınıń aldın alıw kútilmekte.
Ózbekstan da bul mashqalaǵa ayrıqsha itibar qaratıp atırǵan mámleketlerden biri. 2021-jılı fizikalıq belsendilikti úgit-násiyatlaw maqsetinde “Salamat turmıs tárizi” platforması hám mobil qosımshası islep shıǵıldı. Bul jerde xalıq kúndelikli júriw hám shınıǵıwlardı baqlaw imkaniyatına iye. Mámleketlik byudjetten bul baǵdarlamaǵa úlken qarjı ajıratıldı. Sonday-aq, mámlekette “Xalıq salamatlıǵı – 2030” milliy strategiyası hám “Durıs awqatlanıw hám salamat turmıs tárizi” ulıwma milliy háreketi jolǵa qoyılǵan. Máhállelerde fizikalıq belsendilik reytingi jaratılmaqta, sport jarısları hám ǵalabalıq shınıǵıwlar shólkemlestirilmekte, jaslar hám hayal-qızlar arasında sporttı ǵalaba en jaydırıwǵa ayrıqsha itibar qaratılmaqta. Bul ilajlar JDSSh usınısları menen úylesikli halda elimizde kem háreketlilik mashqalasın azaytıwǵa qaratılǵan keń kólemli ilajlar bolıp esaplanadı.
Juwmaqlap aytqanda, az háreketlilik tek ǵana jeke densawlıqqa emes, al jámiyet salamatlıǵı hám ekonomikalıq turaqlılıqqa da ayrıqsha qáwip bolıp tabıladı. Fizikalıq belsendilik salamat turmıs táriziniń áhmiyetli bólegi bolıp, salamatlıqtı bekkemlewde tiykarǵı orın iyeleydi. Sol sebepli hár kúni piyada júriw, juwırıw, velosiped aydaw, júziw, taza hawada seyil etiw, háptesine keminde bir neshe saat fizikalıq miynet penen shuǵıllanıw usınıs etilmekte, bálkim hár bir insan ushın turmıslıq zárúrlik ekeni esletip ótilmekte.

Mohigul QOSIMOVA, ÓzA