2025-jıldıń 6-8-sentyabr kúnleri Qazaqstannıń Túrkstan qalası Túrkiy mámleketler shólkemine aǵza mámleketler bajıxana xızmeti basshılarınıń XI ushırasıwına basshılıq etti. Ilajda Ózbekstan Respublikası Bajıxana komitetiniń baslıǵı A.Mavlonov ta qatnastı.

Sonday-aq, abıraylı ánjumanda Túrkiy mámleketler shólkeminiń Bas xatkeri Quvonchbek Omuraliev, Túrkiya, Ázerbayjan, Qazaqstan, Qırǵızstan bajıxana xızmetiniń basshıları hám Vengriya bajıxana hákimshiliginiń wákili qatnastı.
Usı jıldıń yanvar ayında Bakude bolıp ótken ushırasıwda erisilgen kelisimler hám qol qoyılǵan hújjetlerdiń orınlanıwı tallandı. Sonıń ishinde, shólkemge aǵza mámleketler arasında wákillikli ekonomikalıq operatorlardı óz-ara tán alıw, onıń ushın milliy sistemalardı óz-ara integraciyalaw arqalı birden-bir baǵdarlama islep shıǵıw máselesiniń házirgi jaǵdayı tallandı.
Jumısqa “Bir ayna” hám “Bir bándirgi” sıyaqlı ilajlardı engiziw arqalı shegara ótkeriw punktlerinde toqtawlar sanın azaytıw, rásmiylestiriwge jumsalatuǵın waqıttı qısqartıw, sońında sawda hám tasıw tártip-qaǵıydaların ápiwayılastırıw imkaniyatları tallandı. Sonday-aq, tranzit tasıwlarında elektron plombalar hám zamanagóy baqlaw texnologiyaların keńnen engiziw máselesi de dodalawlar orayında boldı.
Ushırasıwda tiykarǵı itibar 2022-jılı Samarqandta qol qoyılǵan Túrkiy mámleketler shólkemine aǵza mámleketler arasında “Ápiwayılastırılǵan bajıxana koridorı haqqında”ǵı Kelisimdi ámeliyatqa engiziwge qaratıldı.
Ózbekstan bajıxana xızmetiniń basshısı bul baǵdardaǵı jumıslardı bunnan bılay da jedellestiriw, atap aytqanda, usı jıldıń oktyabr ayına shekem “Ápiwayılastırılǵan bajıxana koridorı haqqında”ǵı Kelisimniń texnikalıq jumısların juwmaqlap, tájiriybe tárizinde iske qosıw zárúr ekenligin atap ótti.
TMSh regionında “E-Tir” tártibin engiziw boyınsha Háreketler rejesiniń orınlanıwı kórip shıǵılıp, bul baǵdarda da Bajıxana komitetiniń baslıǵı shólkem sheńberinde birden-bir qatnas jasawǵa zárúrlik kúshli ekenin atap ótti.
Búgingi kúnde TIR Konvenciyasınıń 2021-jıl may ayınan kúshke kirgen elektron tártibi – “E-Tir” xalıqaralıq sisteması dúnyanıń 80 ge shamalas mámleketlerinde ámelde qollanılmaqta.
TMSh aymaǵında birden-bir tranzit tarmaǵın qáliplestiriwde de “E-Tir” tártibin engiziw ayrıqsha áhmiyetke iye. Sebebi, bul tártip bajıxana rásmiylestiriwi waqtın qısqartıwdan transport qárejetlerin azaytıwǵa shekemgi bir qatar abzallıqlarǵa iye. Máselen, házirgi waqıtta bir dana XYT kitapshasın basıp shıǵarıw, saqlaw hám paydalanıw ushın ortasha 5 AQSh dolları jumsaladı. Shólkemge aǵza mámleketlerde bolsa jılına millionlaǵan XYT kitabı elege shekem qaǵaz túrinde qollanılmaqta.
Sonlıqtan, Ózbekstan tárepi Evropa Ekonomikalıq Komissiyası hám BMShtıń Avtomobil transportı xalıqaralıq awqamı menen birgelikte bul máselede ushırasıw shólkemlestiriw baslamasın alǵa qoydı. Bul baslamalar qollap-quwatlanıp, juwmaǵında TMSh regionında “E-Tir” tártibinen paydalanıw boyınsha Birgeliktegi bildiriw qabıl etildi.
Túrkstan ushırasıwınıń juwmaǵında TMSh regionında Qáwiplerdi basqarıw tarawında birge islesiw haqqında hám bajıxana Laboratoriyaları tarawında birge islesiw haqqında Túsinisiw memorandumlarına qol qoyıldı.
TMShǵa aǵza mámleketler bajıxana xızmeti basshılarınıń Túrkstan qalasında bolıp ótken ushırasıwı sheńberinde Bajıxana komitetiniń baslıǵı A.Mavlonov Ázerbayjan Respublikası Mámleketlik bajıxana komitetiniń baslıǵı Sh.Bagirov penen eki tárepleme ushırasıw ótkerdi.
Ushırasıwda atap ótilgenindey, Ózbekstan hám Ázerbayjan arasında óz-ara sawda aylanısı usı jıldıń 7 ayında derlik 135 mln. AQSh dolların quradı hám bul kórsetkish ótken jıldıń usı dáwirine salıstırǵanda 21 procentke artqan.
Bar imkaniyatlardan kelip shıqqan halda, bul sanlar ele jeterli emes. Eki mámlekettiń sırtqı sawda qatnasıwshıların óz-ara qollap-quwatlaw bajıxana tarawındaǵı birge islesiwdi de bunnan bılay da kúsheytiwdi talap etedi.
Házirgi waqıtta Ózbekstan hám Ázerbayjan arasında bajıxana tarawındaǵı birge islesiwdiń tiykarın 2 húkimetleraralıq hám 8 uyımlararalıq kelisimler quraydı.
Bul hújjetlerdi turmısqa keńnen engiziw, sonıń ishinde, óz-ara birge islesiwdiń áhmiyetli máselelerin tolıq qamtıp alıw maqsetinde tárepler 2025-2026-jıllarda óz-ara birge islesiwdiń jańa rejesin kórip shıqtı hám qol qoydı.
Ózbekstannıń “Sırdárya” hám Qazaqstannıń “Atameken” bajıxana postları arasında jańa kópir qurılısı hám “Sırdárya” bajıxana postın rekonstrukciyalaw boyınsha joybaraldı hújjetleri boyınsha pikir alısıldı.

Sh.Mamaturopova,
ÓzA