Sapalı bilimlendiriw – jedel rawajlanıwdıń tiykarǵı faktorı

121

Bárimiz bala bolǵanbız. Hárip tanıp, birinshi márte olardı jazıwdı, kishkene barmaqlarımızdı búgip sanawdı kópshiligimiz ele mektepke barmastan burın úyrengenbiz. Biraq soǵan qaramastan, mehriban ustazlarımız, janajan mektep, qádirdan klass xanaların saǵınamız. Sebebi, pák arzıw-niyetlerimiz, balalıqtıń taza demleri áyne mektep penen baylanıslı.

Perzentlerin bilimli, aqıllı, aǵartıwshı insan etip kamalǵa keltiriw xalqımız milliy mentalitetiniń ajıralmas bólegi bolıp esaplanadı. Keyingi jılları elimizde bilimlendiriw tarawın rawajlandırıwǵa elimizdi rawajlandırıwdıń áhmiyetli shárti sıpatında barǵan sayın kóbirek itibar qaratılmaqta. Búgingi tınısh-tatıw kúnlerdi kóriw ármanında jasaǵan, janıp ómir súrgen jadid babalarımız da Watan keleshegin tálim-tárbiya, mektepte kórgen. Sonlıqtan, Prezidentimiz Shavkat Mirziyoev jańa Ózbekstannıń rawajlanıw tiykarın áyne bilimlendiriw tarawın túp-tiykarınan reformalaw menen baylanıstırmaqta.
Mámleketimiz basshısı Ózbekstan Respublikası mámleketlik ǵárezsizliginiń 34 jıllıǵına baǵıshlanǵan saltanatlarda sapalı tálim-tárbiya, xalqımızdıń salamatlıǵı keleshektegi rawajlanıwımızdı sheshetuǵın eń áhmiyetli másele ekenin ayrıqsha atap ótti.
Bilimlendiriwge bolǵan itibar bıyıl elimizdiń ulıwma bilim beriw mekteplerinde jańa oqıw jılınıń biytákirar, kóterińki hám bayram keypiyatında baslanǵanında da ayqın kózge taslanbaqta. Prezidentimiz Shavkat Mirziyoevtiń elimiz mektepleriniń oqıwshıları hám ustaz-tárbiyashılarına qutlıqlawı “Bilimler kúni”n ózgeshe aǵartıwshılıq bayramına aylandırıp jiberdi.
Bıyılǵı jańa oqıw jılına baǵıshlanǵan ilajlar “Watan ushın, millet ushın, xalıq ushın!” degen ullı súren astında ótpekte. Birinshi sabaq – “Keleshek saatı” sabaqlarında mámleketimizde bolıp atırǵan jańalanıw processleri, Ǵárezsizlik, milliy ózlikti ańlaw, ǵárezsizlik jıllarında qolǵa kirgizilgen jetiskenlikler, jaslarǵa kórsetilip atırǵan ǵamxorlıq haqqında tolıq maǵlıwmat berilmekte.
Elimizde keń jámiyetshilik, ustaz hám pedagoglar, ata-analardıń pikir hám baslamalarına súyengen halda bilimlendiriwdegi reformalardı jańasha mazmun menen bayıtıwǵa úlken áhmiyet qaratılmaqta.
Mámleketimiz basshısınıń baslaması menen Prezident, dóretiwshilik, qánigelestirilgen mektepler shólkemlestirilip, olarda jas áwladqa xalıqaralıq standart hám talaplarǵa say tárizde bilim berilmekte. Bul mekteplerdegi aldıńǵı jumıs tájiriybesin elimizdegi ulıwma bilim beriw mektepleri boylap ǵalaba en jaydırıw boyınsha sistemalı jumıslar alıp barılmaqta.
Usı jıldan baslap elimizde “Prezidenttiń qábiletli perzentleri” aǵartıwshılıq joybarı keńnen en jaydı. Bul bolsa qábiletli oqıwshılardı hár tárepleme qollap-quwatlaw, olardıń dóretiwshilik-aǵartıwshılıq potencialın barǵan sayın arttırıwda jańa imkaniyatlardı ashpaqta.
Jańa oqıw jılınan baslap barlıq rayonlarda “Mártlik mektepleri” jumısınıń keńnen jolǵa qoyılǵanı náwqıran áwladtı watansúyiwshilik, watanǵa sadıqlıq, pidayılıq ruwxında tárbiyalawda ayrıqsha áhmiyetke iye bolmaqta. Sebebi, iyelengen bilimler Watannıń rawajlanıwı, onıń abadanlıǵı, millettiń aǵartıwshılıǵı hám rawajlanıwı ushın xızmet etse ǵana qádirli.
Bilimlendiriwdegi reformalar procesinde muǵallimlerdi artıqsha qaǵazpazlıqlar, májbúriy miynet, óz jumısına baylanıslı bolmaǵan jumıslardan azat etiw baǵdarında misli kórilmegen qádemler taslandı. Pedagoglardı sociallıq qollap-quwatlaw hám xoshametlewdiń jańa mexanizmleri, úlken imkaniyatları iske qosılmaqta.
Ózbekstan Respublikası Mektepke shekemgi hám mektep bilimlendiriwi ministrligi málimleme xızmetiniń bergen maǵlıwmatlarına bola, jańa túrdegi mektepke shekemgi bilimlendiriw shólkemleriniń sistemaǵa kirip keliwi nátiyjesinde mámleketlik hám mámleketlik emes mektepke shekemgi bilimlendiriw shólkemleriniń sanı 38 mıńǵa jetip, derlik 8 esege arttı (2017-jılı 5 200 edi).
Zamanagóy joybarlar tiykarında jańadan 556 baqsha shólkemlestirildi, bar 3,1 mıńı rekonstrukciyalanıp, 562 mıń jańa quwatlıqlar jaratıldı.
“Dáslepki qádem” baǵdarlamasınıń qabıl etiliwi hám jańa bala orınlarınıń jaratılıwı nátiyjesinde 3-7 jastaǵı balalardıń qamtıp alınıw dárejesi 77 procentke (2017-jılı 27 procentti quraǵan), 6 jastaǵılardıń qamtıp alınıwı 96 procentke jetkerildi. Házirgi waqıtta respublikamız boyınsha 10 mıń 193 mektep bolıp, olarda 6 million 754 mıń 813 oqıwshı tálim-tárbiya almaqta.
Elimizde bilimlendiriwge qaratılıp atırǵan itibardıń nátiyjesinde pedagog-xızmetkerler tárepinen júrgiziletuǵın hújjetler azaytıldı.
Keyingi jıllarda ámelge asırılǵan reformalar nátiyjesinde mektep pitkeriwshileriniń joqarı bilimlendiriw mákemelerine kiriw ortasha ball kórsetkishi sońǵı bes jılda 69,8 balldan 80,9 ballǵa arttı.
14 Prezident mektebi (100 procenti) SAT xalıqaralıq sertifikatı imtixanların ótkeretuǵın rásmiy oraylar sıpatında tán alındı.
Mektep direktorı lawazımına tayınlaw sisteması jetilistirilip, olarǵa menedjerlik sertifikatın beriw tártibi engizildi.
Xalıqaralıq pán olimpiadalarında 2024-2025-oqıw jılında 38 altın, 74 gúmis, 86 bronza, jámi 198 medal qolǵa kirgizildi.
Til biliw boyınsha xalıqaralıq sertifikatqa iye shet tili muǵallimleriniń sanı 33 mıń 797 ge (67 procent) jetti. Sonday-aq, pedagoglardıń mamanlıǵın arttırıw maqsetinde sırt el shólkemleri menen birge islesiw alıp barılmaqta. Sonıń ishinde, Britaniya keńesiniń Ózbekstandaǵı wákilxanası hám Angliyanıń NILE (Norvich til bilimlendiriw institutı) institutı, francuz tili baǵdarında Franciya elshixanası hám Francuz Alyansı shólkemi, nemis tili baǵdarında Gyote institutınıń Tashkent filialı menen birge islespekte. Bul sırt el shólkemleriniń ekspertleri hám jergilikli qánigeler birgelikte usı Kásiplik rawajlanıw kúni hám Kásiplik rawajlanıw saatı ilajlarınıń oqıw reje hám baǵdarlama (kontent) materialların islep shıqtı.
2024-jıl 1-yanvardan baslap ulıwma orta bilim beriw mákemesi direktorı lawazımına talabanlardı menedjerlik oqıw kurslarında oqıtıw hám olarǵa menedjerlik sertifikatın beriw sisteması engizildi.
Respublikada birinshi márte 950 mektepte inklyuziv bilimlendiriw engizildi. 2145 imkaniyatı sheklengen bala qamtıp alınıp, salamat oqıwshılar menen bilim alıw imkaniyatı jaratıldı.
Prezident mektepleri CIS (Council of International Schools) Xalıqaralıq mektepler keńesi shólkemi talaplarına beyimlestirildi.
2025-jılı jámi 440 mektepte hám 226 mektepke shekemgi bilimlendiriw shólkeminde qurılıs-ońlaw jumısları alıp barılmaqta. Nátiyjede mekteplerge qosımsha 115 ten aslam jańa orınlar jaratıladı, bar 100 mıńnan aslam orınlar zamanagóy kóriniske keltiriledi.
Haqıyqatında da, elimizde bilimlendiriwge hár qashanǵıdan da kóbirek itibar qaratılmaqta. Bunday itibar bolsa erteń emes, búginniń ózinde óziniń joqarı nátiyjelerin kórsetpekte.

Nazokat Usmonova, ÓzA