Bizge belgili, suwdan nızamsız paydalanǵanı ushın juwapkershilik ilajlarınıń biri – finanslıq járiyma bolıp esaplanadı. Finanslıq járiymalar Ministrler Kabinetiniń 2013-jıl 19-marttaǵı 82-sanlı qararı menen tastıyıqlanǵan “Ózbekstan Respublikasında suwdan paydalanıw hám suw tutınıwı tártibi haqqında”ǵı rejeniń 60-statyasında názerde tutılǵan muǵdarlarda belgilenedi.

Finanslıq sankciyalardı qollanıw huqıqıy tásir ilajı esaplanadı.
Qadaǵalawshı uyımlardıń huqıqıy tásir sharaların qollanıw haqqındaǵı arza menen ekonomikalıq sudlarǵa múrájat etiw huqıqı Ekonomikalıq processual kodeksiniń 217-statyasında belgilep qoyılǵan.
Belgilengen tártipke bola, huqıqıy tásir sharasın qollanıw haqqındaǵı arza sudqa jazba túrinde beriledi. Oǵan arza beriwshi yamasa onıń wákili tárepinen qol qoyıldı.
Sudqa huqıqıy tásir sharasın qollanıw haqqındaǵı arzada sud, iste qatnasıp atırǵan shaxslardıń atları hám olardıń jaylasqan hám jasaytuǵın ornı, huqıqbuzarlıq faktin anıqlaǵan qadaǵalawshı uyımnıń atı, bildirilgen talapqa tiykar bolǵan jaǵdaylar, bildirilgen talaptıń tiykarların tastıyıqlawshı dáliller, yuridikalıq shaxstıń yamasa puqaranıń sudqa múrájat etiwine tiykar bolǵan háreketleri yamasa háreketsizligi ushın juwapkershilikti názerde tutıwshı normativlik-huqıqıy hújjetler, arza beriwshiniń talabı, juwapker menen dawdı sudqa shekem sheshiw tártibine ámel etilgeni haqqındaǵı maǵlıwmatlar kórsetiledi.
“Ózbekstan Respublikasında suwdan paydalanıw hám suw tutınıwı tártibi haqqında”ǵı rejeniń 60-statyasında, suwdan paydalanıwshılar hám suw tutınıwshılarına olar tárepinen awıl xojalıǵı, balıqshılıq xojalıǵı, sanaat, energetika hám kommunal-turmıslıq zárúrlikler ushın suw alıw tártibi buzılǵan jaǵdayda:
suw tutınıwshıları tárepinen limitten artıq suw alınǵanı ushın – limitten artıq alınǵan hár mıń kub metr suw ushın – belgilengen bazalıq esaplaw muǵdarınıń 20 procenti muǵdarında;
suwdan paydalanıwshılar hám suw tutınıwshıları tárepinen suw alıw orınların suwdı basqarıw hám esapqa alıw quralları menen úskenelemey suw alıw, suw alıwǵa ruxsat etilmegen orınlardan, sonday-aq, shártnama dúzbesten suw alǵanı ushın – alınǵan hár mıń kub metr suw ushın – belgilengen bazalıq esaplaw muǵdarınıń 30 procenti muǵdarında;
suwdan paydalanıwshılar hám suw tutınıwshıları tárepinen arnawlı suwdan paydalanıw ruxsatnamasısız suw alǵanı yamasa suwdan paydalanǵanı ushın – alınǵan hár mıń kub metr suw ushın – belgilengen bazalıq esaplaw muǵdarınıń 40 procenti muǵdarında;
suwdan paydalanıwshılar hám suw tutınıwshıları tárepinen suwdı ózbasımshılıq penen iyelep alǵanı ushın – alınǵan hár mıń kub metr suw ushın – belgilengen bazalıq esaplaw muǵdarınıń 30 procenti muǵdarında járiyma sankciyaları qollanıladı.
Bir jıl dawamında suwdan paydalanıw hám suw tutınıw tártibi qayta buzılǵan jaǵdayda, usı bántte kórsetilgen járiyma sankciyaları on ese muǵdarında qollanıladı.
Awıl xojalıǵı suw tutınıwshılarına limitten artıqsha suw alǵanı ushın járiyma sankciyaları bir jılda eki márte (gúzgi-qısqı hám vegetaciya dáwirleriniń juwmaqları boyınsha), qalǵan suw tutınıwshıları ushın bolsa – kalendar jıl juwmaqları boyınsha bir márte qollanıladı.
Suwdan paydalanıw hám suw tutınıwı haqqındaǵı shártnamalarda usı bántte kórsetilgen járiyma sankciyalarınan tısqarı basqa qosımsha juwapkershilik ilajları da názerde tutılıwı múmkin.
Rejeniń 61-statyasında, usı rejeniń 60-bántinde kórsetilgen járiyma sankciyaları, belgilengen tártipte:
Ózbekstan Respublikası Suw xojalıǵı ministrligi janındaǵı Suw xojalıǵı obektleri qáwipsizligin hám suwdan paydalanıwdı qadaǵalaw inspekciyası hám onıń aymaqlıq basqarmaları tárepinen – jasalma suw obektlerinen suw alıwda;
Ózbekstan Respublikası Ekologiya, qorshaǵan ortalıqtı qorǵaw hám klimat ózgeriw ministrligi hám Suw xojalıǵı ministrligi janındaǵı Suw xojalıǵı obektleriniń qáwipsizligin hám suwdan paydalanıwdı qadaǵalaw inspekciyasınıń aymaqlıq uyımları tárepinen – tábiyǵıy suw obektlerinen suw alıwda qollanılıwı belgilengen.
Ekonomikalıq processual kodeksiniń 218-statyası ekinshi bólimi 4-5-bántlerinde huqıqıy tásir sharaların qollanıw haqqındaǵı arzada bildirilgen talapqa tiykar bolǵan jaǵdaylar hám bildirilgen talaptıń tiykarların tastıyıqlawshı dáliller kórsetiliwi kerek ekenligi belgilengen. Usı statyanıń besinshi bólimine bola, usı statyada názerde tutılǵan talaplardı buzǵan halda berilgen huqıqıy tásir sharaların qollanıw haqqındaǵı arza usı kodekstiń 155-statyasında belgilengen qaǵıydalar boyınsha arza beriwshige qaytarılıwı kerek.
Usı tiykarda sud dawa arzasın qaytarıw haqqında qarar shıǵaradı.
Dawagerge qararda kórsetilgen kemshilikler saplastırılǵannan soń, sudqa qayta múrájat etiw huqıqı túsindiriledi.
Huqıqıy tásir sharaların qollanıw haqqındaǵı islerdi kórip shıǵıwda ayrıqsha ajıralıp turatuǵın jaǵday sonda, sudlar iske qatnasıwshı shaxslardı sud májilisiniń waqtı hám ornı haqqında, atap aytqanda, juwapkerdi xabardar etiw minnetlemesin arza beriwshige júklewge haqılı.
Ekonomikalıq processual kodeksiniń 221-statyasına bola, huqıqıy tásir ilajın qollanıw haqqındaǵı is isti sud dodalawına tayarlaw haqqındaǵı uyǵarıw shıǵarılǵan kúnnen baslap on bes kúnnen artıq bolmaǵan múddette kórip shıǵılıwı kerek, bunda arza sudqa kelip túskennen keyin keminde bir aydan soń qaralatuǵın finanslıq sankciyalardı qollanıw haqqındaǵı islerden tısqarı.
Sudta is kórip shıǵılıp atırǵanda sud finanslıq sankciyalar summasınıń esap-sanaǵı qanshelli durıs ekenligin tekseredi. Bul kategoriyadaǵı is boyınsha kelisim shártnaması yamasa mediativ kelisim dúziliwine jol qoyılmaydı.
Kórinip turǵanınday, nızamshılıqta finanslıq tásir sharaların qollanıw tártibi anıq kórsetilgen. Oǵan qatań ámel etiw arqalı hár qanday daw yamasa máseleni ádillik penen sheshiw múmkin.

G.A.Arzieva,
Nókis rayonlararalıq ekonomikalıq
sudınıń sudyası.
Qaraqalpaqstan xabar agentligi