Sholıw

Millettiń qayta tuwılıwı, bárinen burın, júrekte júz beretuǵın ruwxıy oyanıw bolıp tabıladı. Ózligin ańlaǵan, tariyxı hám keleshegi ushın juwapkershilikti sezingen xalıq ǵana joqarı rawajlanıwǵa isenimli umtıladı. Bul boyinsha ullı aǵartıwshı Abdulla Avloniydiń “Millettiń ruwxıy tárbiyasız kamalǵa keliwi múmkin emes. Ruwxıylıq – millettiń paydası, minez-qulqı, kózqarası, adamgershilikke hám ilimge bolǵan múnásibeti” degen sózleri búgingi reformalardıń mánisin jáne de tereń ańlawǵa járdem beredi.
Usı mániste, jańa Ózbekstanda bolıp atırǵan reformalardıń mazmunı da ruwxıylıqtı tiklew, jámiyetlik sananı joqarılatıw, xalıq qálbinde maqtanısh hám awızbirshilik sezimin qáliplestiriwge xızmet etpekte.
Jańa Ózbekstannıń tabıslı keleshegin kóz aldımızǵa keltiriwde mánawiyat endi ápiwayı ideologiyalıq qural emes, al puqaralıq jámiyetin qáliplestiriwshi, mámleket turaqlılıǵın támiyinlewshi strategiyalıq tiykar sıpatında ortaǵa shıqpaqta. Bul tiykardı bekkemlewde bolsa Prezidentimiz Shavkat Mirziyoevtiń basshılıǵında ámelge asırılıp atırǵan keń kólemli hám tereń ruwxıy reformalar sheshiwshi orın iyelemekte.
Bul baǵdarda mánawiyatqa baylanıslı hár bir baslama, mádeniyat hám kórkem óner tarawlarındaǵı hár bir ózgeris insan qálbine qaratılmaqta. Kórkem óner hám mánawiyat arqalı hár bir insanda milletke, jámiyetke tiyislilik sezimin oyatıw tiykarǵı maqsetke aylanǵan.
Prezidentimizdiń baslaması menen ámelge asırılıp atırǵan sistemalı reformalar nátiyjesinde dóretiwshilerge jaratılıp atırǵan imkaniyatlar, milliy miyrastı qásterlep saqlaw hám dúnya kóleminde úgit-násiyatlaw baǵdarındaǵı ilajlar – bulardıń barlıǵı ulıwma milliy oyanıwǵa úles qospaqta.
Bul processler Qaraqalpaqstan Respublikasında da ayqın kózge taslanbaqta. Bul úlke tek ǵana mádeniy hár túrlilik tımsalı emes, al Ózbekstandaǵı milletleraralıq doslıq, keńpeyillik hám ruwxıy uqsaslıq siyasatında áhmiyetli buwın bolıp esaplanadı. Prezidentimizdiń Qaraqalpaqstanǵa saparları waqtında dóretiwshiler, nuranıylar hám jaslar menen ushırasıwlardaǵı sóylesiwleri, olarǵa kórsetilip atırǵan ǵamqorlıq, mádeniyat hám ruwxıylıqqa qaratılıp atırǵan itibar – bular ulıwma milliy ideyanıń, maqsetlerdiń ámeliy kórinisleri bolıp esaplanadı. Olar xalıqtıń ózin-ózi ańlawı, jámiyettiń birlesiwi hám keleshekke isenim menen qarawına xızmet etpekte.
Qaraqalpaq xalqınıń bay hám biytákirar mádeniyatı tek ǵana ózine tán dástúr hám qádiriyatlar emes, al ulıwma milliy ruwxıylıq ǵáziynesiniń áhmiyetli bólegi sıpatında tán alınadı. Ásirler dawamında qáliplesken xalıq awızeki dóretiwshiligi, folklor dástúrleri, milliy ayaq oyınlar hám namalar, maqam hám muzıka túrleri, ásirese, qaraqalpaq baqsı-jırawlarınıń atqarıwındaǵı milliy folklor úlgileri, shox jigit-qızlardıń tákirarlanbas ayaq oyınları, “Sahra búlbilleri” dep tán alınǵan jaǵımlı hawazlı qosıqshılar atqarıwındaǵı qosıqlar xalıqtıń ruwxıy kúshi hám tariyxıy oy-pikirin sáwlelendirip kelgen.
Sonıń ushın Prezidentimiz Shavkat Mirziyoev: “Qaraqalpaq kórkem óneri – dúnyada teńi-tayı joq, biytákirar baylıq”, dep tán alǵan edi. Bul sózler tek ǵana dóretiwshilerge emes, al pútkil xalqımızǵa sheksiz maqtanısh baǵıshlaydı. Óz gezeginde, juwapkershiligimizdi de arttıradı.
Qaraqalpaqstan Respublikasında jumıs alıp barıp atırǵan “Ayqulash” qaraqalpaq mámleketlik folklor ansambli de mine usınday itibardıń nátiyjesinde rawajlanbaqta. Bul jámáát óziniń 70 jıllıq jumısı dawamında elimiz hám xalıqaralıq kólemde milliy dástúrlerimizdi keńnen úgit-násiyatlap kelmekte.
Qaraqalpaq kórkem óneri tek ǵana estetikalıq tárbiya emes, al xalqımızdıń tariyxıy yadın, tilin, úrp-ádetlerin hám milliy ózligin saqlap qalıwda sheksiz áhmiyetke iye mádeniy qural bolıp tabıladı. Ásirese, folklor hám nama-dástanlar arqalı ásirler dawamında jasap kiyatırǵan tariyxıy waqıyalar, qaharmanlıq obrazları, eski dástúrler hám turmıs tárizi jas áwladtıń sanasına sińdirilip, milliy oy-pikir baǵdarı bekkemlenbekte. Máselen, “Alpamıs”, “Edige” hám “Qırıq qız” sıyaqlı dástanlarda xalıq qaharmanlarınıń mártligi, el-jurtın qorǵaw jolındaǵı sadıqlıǵı, ullı pazıyletleri ayqın kórsetilgen. Bul obrazlar perzentlerimizdi Watanǵa muhabbat, kórkem ziyreklik hám pidayılıq ruwxında tárbiyalawda úlken áhmiyetke iye bolmaqta.
Bul processte bilimlendiriw mákemeleri, dóretiwshilik mektepleri hám xalıq ansamblleriniń ornı ayrıqsha. Ásirese, Qaraqalpaqstanda dúzilgen dóretiwshilik mektepleri, jas talant iyelerin qollap-quwatlaw maqsetinde ámelge asırılıp atırǵan grant sisteması hám folklor ansamblleriniń jumısı milliy ózlikti saqlaw hám joqarılatıwǵa qaratılǵan mámleketlik siyasattıń bir bólegi sıpatında kóriledi. Mádeniyat hám kórkem ónerdi rawajlandırıwǵa baylanıslı bunday sistemalı qatnas Prezidentimizdiń basshılıǵında milliy birlik hám ruwxıy turaqlılıqtı támiyinlewde de áhmiyetli tiykar bolmaqta.
Qaraqalpaq kórkem óneri búgin tek ǵana aymaqlıq baylıq emes, al milliy ózligimizdiń ayqın tımsalı sıpatında mámleketlik siyasat dárejesine kóterildi. Bul processte hár bir dóretiwshi, ustaz hám jas qatnasıwshı – tariyx hám keleshekti úylestiretuǵın ruwxıy elshige aylanbaqta.
Jańa Ózbekstan sharayatında mádeniyat hám kórkem óner tarawın rawajlandırıw tek ǵana sociallıq talap emes, al milliy tikleniw procesiniń strategiyalıq wazıypası sıpatında ortaǵa shıqtı. Bul baǵdarda Prezidentimizdiń basshılıǵında qabıl etilgen bir qatar huqıqıy hújjetler, tarawdı túp-tiykarınan rawajlandırıwǵa qaratılǵan sistemalı qarar hám pármanlar qaraqalpaq kórkem óneri hám mádeniyatı ushın da jańa dáwirdi baslap bergeni haqıyqat.
Sonıń ishinde, 2021-jıl 7-iyundegi Ózbekstan Respublikasınıń nızamına muwapıq hár jılı 15-aprel sánesi rásmiy túrde “Mádeniyat hám kórkem óner xızmetkerleri kúni” sıpatında belgilenip, dóretiwshilerdiń jámiyettegi ornı hám abırayı joqarı dárejede tán alındı.
Bul siyasiy qatnastıń jáne bir ámeliy kórinisi sıpatında Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi janında Mádeniyattı qollap-quwatlaw qorı shólkemlestirildi. Bul qorǵa respublikalıq byudjet esabınan 20 mlrd. sum qarjı ajıratılıwı mádeniyatqa bolǵan itibardıń áhmiyetli kórsetkishi boldı. Bul fond arqalı bir qatar mádeniyat mákemeleri texnikalıq hám materiallıq jaqtan qollap-quwatlandı, dóretiwshilik jámáátler ushın zamanagóy avtobuslar satıp alındı, saxna kiyimleri jańalandı, folklor ansamblleriniń jumısın keńeytiw ushın sharayatlar jaratıldı.
Búgingi kúnde Qaraqalpaqstanda jumıs alıp barıp atırǵan “Ayqulash” mámleketlik folklor ansambliniń xalıqaralıq kólemdegi belsendiligi jaratılǵan imkaniyatlardıń nátiyjesi bolıp esaplanadı. Jámáát jaqında Italiyada bolıp ótken xalıqaralıq folklor festivalında múnásip qatnasıw imkaniyatına iye boldı.
Sonday-aq, Qaraqalpaqstandaǵı mádeniyat mákemeleri ońlanbaqta, jańa imaratlar qurılmaqta. Teatrlardıń gastrol saparları shólkemlestirilmekte. Prezidenttiń baslaması menen bilimlendiriw mákemeleri janında dóretiwshilik mektepleri shólkemlestirilip, folklor kórkem ónerin úyretiwshi baǵdarlamalar jaratılmaqta. Bul bolsa mádeniyat tarawına kadrlar tayarlawda, milliy ózlikti jas áwlad sanasına sińdiriwde de áhmiyetli wazıypanı atqarmaqta.
Tarawdaǵı jáne bir áhmiyetli jańalıq – xalıqaralıq folklor festivallarınıń jolǵa qoyılǵanı hám dástúriy tús ala baslaǵanı boldı. Bul festivallar arqalı tek ǵana elimizdiń folklorı emes, al Qaraqalpaqstannıń biytákirar nama-qosıqları, ayaq oyınları hám muzıka ásbapları keńnen kórsetilmekte. Bunday ilajlar milliy mádeniyattıń jáhán mádeniy miyrasında múnásip orın iyelewin támiyinlewi menen itibarǵa ılayıq.
Bir sóz benen aytqanda, tarawdaǵı mámleketlik siyasat hám xalıqaralıq joybarlarda belsene qatnasıw Qaraqalpaqstanda kórkem óner hám mádeniyattıń bunnan bılay da rawajlanıp, jańa Ózbekstannıń ruwxıy rawajlanıwınıń ajıralmas bólegine aylanıp atırǵanın ayqın kórsetpekte. Mámleket hám jámiyet arasındaǵı jańa qatnasıq modeli kórkem ónerdiń haqıyqıy qúdireti – milletti oyatıw potencialın jáne de ashıp berdi.
Búgingi kúnde Ózbekstanda ruwxıylıqqa súyengen siyasiy hám sociallıq reformalar mámlekette de, xalıqaralıq kólemde de joqarı bahalanbaqta. Bul process xalıq sanasında maqtanısh hám juwapkershilik sezimin kúsheytip, jámiyette jańa ruwx hám jańa ortalıq jaratıwǵa xızmet etpekte.
Prezidentimizdiń basshılıǵındaǵı ruwxıy siyasat sózde emes, ámelde hár bir puqaranıń turmısına kirip barıwı arqalı milliy tikleniwdi xoshametlemekte.
Qaraqalpaqstandaǵı ruwxıy-mádeniy rawajlanıwlar tek ǵana aymaqtıń rawajlanıwı emes, al jańa Ózbekstannıń ulıwma milliy rawajlanıw strategiyası menen únles halda ámelge aspaqta. Bul jol turaqlı rawajlanıw hám ruwxıy jetik áwladtı tárbiyalawdıń bekkem tiykarı bolıp xızmet etedi.

Gulxatsha AYÍMBETOVA,
Qaraqalpaqstan Respublikası
“Ayqulash” qaraqalpaq mámleketlik milliy
folklor ansambliniń vokal artisti.

Qaraqalpaqstan xabar agentligi

«Xalq swzi» gazetası 2025-jıl 16-avgust, №167 (9062)