Usı jıldıń 1-iyul sánesinde juldızlar aralıq obekt – “3I/ATLAS” baqlanǵan edi. Keyinirek, ilimpazlar bul basqa juldız sistemasındaǵı kometa ekenligin anıqladı. Zamanagóy texnikalıq qurılmalar onıń jasın shama menen jeti yarım milliard jıldan aslam dep kórsetpekte. Bul usı waqıtqa shekem baqlanǵan eń áyyemgi kometa bolıwı múmkin.

Juldızlar aralıq “3I/ATLAS” obekti shıǵarıp atırǵan sırlı jaqtılıq onıń basqa planetadan ekenligin ańlatpaqta, dep jazdı “Daily Mail”basılımı.
Garvard universitetiniń astrofizigi Avi Lebtiń sózlerine bola, “3I/ATLAS” avtomobil faralarınıń jaqtılıǵına uqsap nur shıǵaradı. Gáp sonda, obekttiń jaqtılıq deregi tabılmaǵan. Ilimpazdıń anıqlıq kirgiziwinshe, obekt uzaqlasqanda nurdıń jaqtılıǵı keskin tómenleydi, bul bolsa quyash nurın sáwlelendiriwshi kometalardıń ádettegi háreketine sáykes kelmeydi.
Lebtiń atap ótiwinshe, «3I/ATLAS” millionlaǵan kilometrlerge kórinetuǵın jaqtılıqtı payda etiwge uqıplı kúsh dáregine iye obekt bolıwı múmkin.
“Biytanıs keme” ilimpazlardı ne ushın qáweterge salmaqta?
Ayırım izertlewshiler juldızlar aralıq ushıp atırǵan bul obekt Jerge jasırın jaqınlasıp atırǵan kosmoslıq keme bolıwı múmkin ekenligin atap ótpekte. Ilimpazlardıń gápinde haqıyqattan da qáweterleniwge sebep bar, sebebi “basqa planetalılar” haqqındaǵı gápler global kólemdegi úlken mashqalanıń belgisi bolıwı múmkin.
1950-jılı fizik Enriko Fermi kásiplesleri menen sáwbette belgili bolǵan “Hámme qay jerde?” degen gipotezanı keltirgen edi. Ilimiy ideyalar boyınsha, kosmosta basqa aldıńǵı civilizaciyalar bolıwı kerek, biraq jerliler olardıń bar ekenligin, kemelerdi de, signallardı da kórmeydi.
Qarańǵı toǵay gipotezası usı paradoksqa juwap beredi: basqa planetalılar bilqastan jasırınǵan, olar joq bolıp ketiwden qorqadı yamasa olar sezdirmey hújim etiwdi qáleydi. Solay etip, «3I/ATLAS”, Lebtiń sózlerine bola, ózin tap Jerge jasırın ushıwdı rejelestirip atırǵanday tutpaqta.
Qorǵanıwǵa tayarlanıw kerek pe?
– Obekt kosmos korabli ekenine bir neshe “dáliller” bar, – deydi ilimpaz.
Birinshiden, «3I/ATLAS” basqa belgili juldızlar aralıq denelerge qaraǵanda tezirek qozǵalmaqta. Jaqın keleshekte hesh qanday urınıwlar onı uslay almaydı.
Ekinshiden, onıń traektoriyası Yupiter, Mars hám Venera jaqınınan ótedi, olardıń orbitasına baqlawshı jasalma joldaslardı ushırıw múmkin.
Sońında oktyabr ayınıń aqırında basqa sistemadan kelgen “miyman” Quyashtıń arǵı tárepinen Jerge jaqınlasadı. Bul “obekttiń maksimal jaqtılıǵı dáwirinde” onı jerge ornatılǵan teleskoplar menen baqlawdı qıyınlastıradı.
– Bunnan tısqarı, Quyash járdeminde «3I/ATLAS” toqtaw háreketin ámelge asırıp, noyabr ayınıń aqırı – dekabr ayınıń baslarında Jer aymaǵına jetip barıwı múmkin, – deydi Avi Leb. – Eger gipoteza durıs shıqsa, aqıbetler adamzat ushın qáwipli bolıwı múmkin.
Avi Lebtiń ayırım kásiplesleri bir jaǵınan onıń jámiyetshilik itibarın kosmologiyaǵa qaratıwǵa urınıp atırǵanın atap ótse, ekinshi jaǵınan, ol óziniń isenimli gipotezaları menen ilimdi jáne de abıraysızlandırıp atırǵanın atap ótpekte.
– Aytpaqshı, ol óz abırayın saqlap qalıwǵa imkaniyatı bar. Bunıń ushın onıń boljawları durıs shıǵıp, basqa planetalılar haqıyqatında da ushıp keliwi kerek. Ne bolatuǵını bolsa noyabr ayında málim boladı, – dep aytpaqta ilimpazlar.

S.Rahimov, ÓzA