Múnásibet

Aral boyındaǵı klimat sharayatın jaqsılaw boyınsha sońǵı jılları mámleketimizde Húrmetli Prezidentimizdiń ayrıqsha ǵamqorlıǵı nátiyjesinde júdá úlken baǵdarlamalar islep shıǵıldı. Ayrıqsha sonı atap ótiwimiz kerek, sońǵı jeti jılda Aral teńiziniń qurıǵan túbindegi 1,9 million gektarda jasıl qaplamalı toǵayzarlar jaratıldı. Ekosistemanı jaqsılaw, shorlanǵan, suwsız shárayatda jańa sort hám tuqımlardı jaratıw ushın Aralboyı xalıqaralıq innovaciya orayı shólkemlestirildi. Álbette bunda Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń tikkeley baslaması menen 2021-jılı may ayında BMSh Bas Assambleyasınıń Aralboyı regionın innovaciyalar hám texnologiyalar aymaǵı dep járiyalaw haqqındaǵı rezolyuciyasınıń qabıl etiliwi de úlken áhmiyetke iye boldı.

Xaqıyqatında da sońǵı jılları Húrmetli Prezidentimizdiń ayrıqsha ǵamxorlıǵı menen Qaraqalpaqstanda biznes ushın jaratılǵan imkaniyat hám sharayat basqa hesh bir aymaqta joq. Sonlıqtanda keyingi jılları Qaraqalpaqstanǵa investiciyalar kirip keliwi de sezilerli dárejede ósti. Bunıń ushın aymaqta keń kólemli jumıslar alıp barılmaqta. Sońǵı bes jılda sanaat, isbilermenlik hám infrastruktura tarawlarında 50 den artıq imtiyaz hám jeńillikler berilgen. Atap aytqanda investiciyalıq joybarlardı ámelge asırıw ushın tikkeley jer ajıratıw huqıqı tek ǵana Qaraqalpaqstanda engizilgen bolıp, bul óz gezeginde investorlar ushında úlken imkaniyat jaratpaqta. Ásirese qunı 50 milliard sumnan joqarı proektlerge infrastruktura da tartıp berilmekte.
Bunda Birlesken Arab Ámirlikleri kompaniyaları da ayrıqsha orındı iyeleydi.
Birlesken Arab Ámirliklerinde ámeliy sapar menen barǵan Joqarǵı Keńes Baslıǵı Amanbay Orınbaev basshılıǵındaǵı Qaraqalpaqstan delegaciyası da Ámirliktiń bir qatar iri kompaniyaları wákilleri menen ushırasıp, regiondaǵı klimat sharayatların jaqsılaw, ásirese qurǵakshılıqtı jumsartıw, suwsızlıq aqıbetlerin saplastırıw bunda Ámirlik tájiriybelerin úyreniw máselelerine ayrıqsha itibar karattı.
Ásirese Qaraqalpaqstan delegaciyasınıń Birlesken Arab Ámirlikleri Milliy meteorologiya orayı Bas direktorı Abdulla Axmed Al-Mandus penen ushırasıwında meteorologiyalıq hám klimatlıq baqlawlar bazasın jaratıw, Aralboyı aymaǵınıń qurǵaqshılıq klimatı sharayatında jawın-shashındı modifikaciyalaw texnologiyaların engiziw boyınsha máseleler talqılandı. Sóylesiw nátiyjeleri boyınsha «Jol kartası» islep shıǵılıwı hám Milliy meteorologiya orayı juwapkerleriniń Ózbekstan, sonıń ishinde, Qaraqalpaqstan Respublikasına saparın shólkemlestiriwge kelisip alındı. Álbette bul kelisimler keleshekte Qaraqalpaqstan ıqlım sharayatların turaqlastırıwda ayrıqsha áhmiyetke iye boladı.
Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi Baslıǵı Amanbay Orınbaev basshılıǵındaǵı delegaciyanıń «Tatweer Holding» kompaniyası basshıları menen ushırasıwı da nátiyjeli bolıp, onda blokcheyn joybarların ámelge asırıw, joqarı tezliktegi internet hám data oraylarına iye texnoparklerdi hám blokcheyn texnologiyaları boyınsha oqıw orayların shólkemlestiriw máseleleri keń dodalandı. Sońǵı jılları Ózbekstanda xabar texnologiyaları tarawı jedel rawajlanıp, IT tarawlarına ayrıqsha áhmiyet qaratılmaqta. Atap aytqanda, Qaraqalpaqstanda IT-park rezidentleri sanı sońǵı úsh jılda úsh esege asıp, búgingi kúni 200 ge jakın rezidentler óz iskerligin alıp barmaqta. Bunda Birlesken Arab Ámirlikleri kompaniyalarınıń qatnasıwıda tarawdıń joqarı dárejede rawajlanıwına imkaniyat jaratadı.
Delegaciyanıń ámeliy saparı dawamında «Xalifa Bin Zayed Al Nahayan» fondı basshıları menen ushırasıw ótkerilip, sóylesiwler dawamında Nókis qalasında qurılıp atırǵan «Analar hám balalar orayı»n iske qosıwdı jedellestiriw máseleleri kórip shıǵıldı. Ushırasıw nátiyjeleri boyınsha tiyisli juwapkerler menen birgelikte ámelge asırılatuǵın joybarlar boyınsha «Jol kartası» islep shıǵılıp, juwapkerler belgilep alındı. Bunda Qaraqalpaqstanda densawlktı saqlaw ásirese analar hám balalar ólimshiliginiń aldın alıw, halıqtıń reproduktiv salamatlıǵın jáksılawda Hurmetli Prezidentimizdiń ayrıqsha tapsırmaları menen Birlesken Arab Ámirlikleri kompaniyaları menen kelisimler dúzildi.
Abu-Dabi (ADFD) rawajlanıw fondınıń basshıları menen ushırasıwda Qaraqalpaqstanda qospa texnoparkler, oqıw orayların ashıw, jol qurılısı, ekologiyalıq jaǵday, suw támiynatın jaqsılaw, awıl xojalıǵı ónimlerin eksport etiwde qospa joybarlardı ámelge asırıw boyınsha sóylesiwler alıp barıldı. Sonday-aq, regionnıń eń úlken awır mashqalası Aral teńiziniń Batıs bólimin saqlap qalıw máseleleri dodalandı.
Ózbekstannıń arqa-batıs aymaǵı júdá kóplegen jer astı hám jer ústi baylıqlarına iye bolıp, olardı qayta islew hám xalqımız mápine jumsaw boyınsha sońǵı jılları kóplegen ámeliy jumıslar iske asırıldı. Joqarǵı Keńes delegaciyası aǵzalarınıń «ADQ» kompaniyası menen ushırasıwında sanaat áhmiyetine iye bolǵan paydalı qazılmalardıń perspektivalı aymaqların birgelikte ózlestiriw hám tarawǵa investiciyalardı tartıw máseleleri dodalandı. Abu-Dabi sawda-sanaat palatası basshıları menen de uzaq múddetli tikkeley investiciyalardı tartıw hám kompleksli joybarlardı ámelge asırıw boyınsha sóylesiwler alıp barıldı. Sonday-aq «ADNOC Gas» basshıları menen ótkerilgen sóylesiwler dawamında gazdı qayta islew hám suyıltırılǵan tábiyǵıy gaz islep shıǵarıw tarawında birgeliktegi joybarlardı ámelge asırıw máseleleri kórip shıǵıldı.
Álbette bul sóylesiwler respublikamızǵa investorlardıń kirip keliwi, jańa óndiris orınları hám kárxanalardıń qurılıwı bunıń nátiyjesinde jańa jumıs orınlarının jaratılıwı, xalqımızdıń párawan turmısın támiynlewde úlken áhmiyetke iye boladı.

Salamat Sulaymanov,
QMUdıń tariyx fakulteti dekanı,
tariyx ilimleriniń doktorı, professor w.a.
Qaraqalpaqstan xabar agentligi