Usı jıldıń 14-mart kúni Qaraqalpaqstan Respublikası Mektepke shekemgi hám mektep bilimlendiriwi ministrliginde ótkerilgen baspasóz konferenciyasında ǵalaba xabar quralları tárepinen sırt el hám jergilikli grant joybarlarına qatnasıp jeńimpaz bolıp atırǵan bilimlendiriw mákemelerin barıp kóriw usınıs etilgen edi. Bul usınıs ministr G.Kojabaeva tárepinen maqullanıp, ǵalaba xabar quralları ushın «Sırt el hám jergilikli grant joybarlarına qatnasıp jeńimpaz bolǵan mektep hám mektepke shekemgi bilimlendiriw mákemelerine press-tur» shólkemlestirildi.

Ilajǵa respublikamızda jumıs alıp barıp atırǵan ǵalaba xabar qurallarınıń wákilleri hám blogerler qatnastı.
Dáslep qatnasıwshılar Máhálleni rawajlandırıwdıń klaster joybarı sheńberinde Ózbekstan Respublikası Ekonomika hám qarjı ministrligi hám Birlesken Milletler Shólkeminiń Rawajlanıw Baǵdarlaması menen birgelikte, Islam rawajlanıw banki hám OPEK fondı tárepinen qarjılandırılıp atırǵan «Awıllıq aymaqlardı turaqlı rawajlandırıw» joybarı tiykarında, Nókis rayonınıń bir qatar bilimlendiriw mákemelerinde alıp barılıp atırǵan jumıslardıń barısı menen tanıstı.
Atap aytqanda, jurnalistler hám blogerler joybar sheńberinde Samanbay awıl puqaralar jıyını aymaǵında jaylasqan 17-sanlı ulıwma orta bilim beriw mektebi, 13-sanlı mektepke shekemgi bilimlendiriw shólkeminde ámelge asırılǵan jumıslar hám Taqırkól awıl puqaralar jıyını aymaǵındaǵı «Quwlıkól» awılında Islam rawajlandırıw banki hám OPEK fondı qarjıları esabınan qurılıp atırǵan zamanagóy jańa 120 orınlıq mektepke shekemgi bilimlendiriw shólkemindegi qurılıs jumıslarınıń barısı menen jaqınnan tanısıp, usı bilimlendiriw dárgayları basshıları hám xızmetkerleri menen sáwbetlesti.
-Mektebimizge bunnan aldın aqırǵı márte 2012-jılı kompyuterler alıp kelinip, olar óziniń jaramlılıq múddetin ótep bolǵan edi,- deydi mektep direktorı Maqset Begdullaev.- Máhálleni rawajlandırıwdıń klaster joybarı sheńberinde, Ózbekstan Respublikası Ekonomika hám qarjı ministrligi hám Birlesken Milletler Shólkeminiń Rawajlanıw Baǵdarlamasınıń 127 million 379 mıń 940,8 sumlıq qarjıları tiykarında, mektebimizge interaktiv panel hám 16 zamanagóy kompyuterler alıp kelinip ornatıldı. Házirgi waqıtta oqıwshılarımız usınday imkaniyatlardan nátiyjeli paydalanıp, olardıń zamanagóy texnologiyalar menen islew kónlikpeleri rawajlandırılmaqta.
Al, 13-sanlı mektepke shekemgi bilimlendiriw shólkeminde bolsa, suwdan nátiyjeli paydalanıw hám aymaqta ekologiyalıq turaqlılıqtı támiyinlew jolında áhmiyetli qádem taslanbaqta. Sonıń ishinde, bul shólkem Yaponiya mámleketiniń aldınǵı texnologiyalarına tiykarlanǵan «Johkasou» tipindegi aqaba suwdı oraylastırılmaǵan tazalaw sistemasın óz aymaǵında ornatıw boyınsha joybar usınısı menen qatnasıp, Birlesken Milletler Shólkeminiń Rawajlanıw Baǵdarlamasınıń 22 mıń dollarlıq qarjısın jeńip alıwǵa eristi.
Nátiyjede shólkem janında ulıwma tazalaw quwatlılıǵı sutkasına 10 metr kubtı quraytuǵın «Johkasou» tipindegi aqaba suwdı oraylastırılmaǵan tazalaw sisteması qurıp berildi.
-Bizler bunnan aldınǵı jılları aymaǵımızda oraylastırılmaǵan kanalizaciya tarmaqlarınıń bolmawı sebepli, aqaba suwlardı tazalaw ushın arnawlı avtomashinalar jallap, bunıń ushın qosımsha shıǵındar bolatuǵın edik,-deydi shólkem direktorı Nigarxan Jamalova.-Yaponiyanıń jańa sisteması qurılıwı menen endi baqshamız kanalizaciyasınan aǵıp shıqqan aqaba suwlar texnikalıq suwǵa aylandırılıp, onnan aymaǵımızdı suwlandırıw hám sanitariyalıq maqsetlerde paydalanıp atırmız. Sonday-aq, úskene tárepinen biofiltrlengen hár qıylı shıǵındılar, mineral tóginge aylanıp, olardı ıssıxanalarda qollanbaqtamız.
Sonı aytıp ótiwimiz kerek, «Johkasou» sisteması Yaponiyada keńnen qollanılıp, olar ekologiyalıq qáwipsiz, nátiyjeli tazalaw imkaniyatları menen belgili. Sistema biofiltrlew, aeraciya hám qayta paydalanıwǵa tayar jaǵdayǵa keltiriw funkciyaların óz ishine aladı.
Taqırkól awıl puqaralar jıyınındaǵı «Quwlıkól» awılı bolsa, rayonnıń eń shetki aymaqlarınıń biri bolıp, awıl turǵınları balalar baqshasına mútáj edi.
Sonlıqtan Islam rawajlanıw banki hám OPEK fondı tárepinen qarjılandırılıp atırǵan «Awıllıq aymaqlardı turaqlı rawajlandırıw» joybarı tiykarında, aymaqta zamanagóy jańa 120 orınlıq Mektepke shekemgi bilimlendiriw shólkeminiń qurılısı baslandı.
– Bul joybar balalardı mektepke shekemgi bilimlendiriw shólkemine qamtıp alıwdı keńeytiw hám olarǵa sapalı tálim-tárbiya ortalıǵın jaratıw maqsetinde shólkemlestirilgen,-deydi Nókis rayonı Mektepke shekemgi hám mektep bilimlendiriwi bóliminiń baslıǵı Murat Tajetov.-Joybardıń ulıwma bahası 5 milliard 40 million sum bolıp, qurılıs jumısları «Qızketken Qurılıs» JShJ tárepinen alıp barılmaqta. Házirgi waqıtta obektte pardozlaw jumısları ámelge asırılmaqta. Nesip etse, qurılıs jumısların kelesi ayda juwmaqlap, xalıq iygiligi ushın paydalanıwǵa tapsırıw belgilengen.
Bunnan soń press-tur qatnasıwshıları Nókis qalasındaǵı 2-sanlı Ayırım pánler tereńlestirilip oqıtılatuǵın ulıwma bilim beriw mektebi hám 46-sanlı ulıwma orta bilim beriw mektebine barıp, sońǵı jılları mektep hákimshiligi hám pedagogları tárepinen alıp barılıp atırǵan jańa joybarlar menen tanıstı.
-Mektebimiz kóp jıllardan berli, sırt ellerden qarjılandırılatuǵın hár qıylı joybarlarda qatnasıp kelmekte,-deydi mektep direktorı Baǵdagúl Yusupova.-Atap aytqanda, 2014-jılı Yaponiyanıń elimizdegi elshixanası tárepinen ótkerilgen joybar tańlawında jeńimpaz bolıp, mektebimizdi jańa parta hám otırǵıshlar menen támiyinlegen bolsaq, bunnan soń Germaniya Birge islesiw Shólkemi tárepinen qarjılandırılıp atırǵan TexVet (Ózbekstanda kásip óner bilimlendiriwin engiziw hám modernizaciyalaw) joybarına belsene qatnaspaqta. Joybar sheńberinde mektepke 8 dana «BAOYU» markalı zamanagóy tigiw mashinaları, 2 dana overlok mashinası, utyug hám utyuglew stolı alıp kelinip, oqıwshılardıń ámeliy sabaqları ushın óz aldına tayarlanǵan bólmege ornatıldı. Bul joybar mektep oqıwshılarınıń erte jastan óz qızıǵıwshılıqları hám potencialına sáykes kásiplerdi tańlawına járdem beredi, sonday-aq, bazar ekonomikasına sáykes básekige shıdamlı qánigeler tayarlawǵa xızmet etpekte.
Haqıyqatında da, paytaxtımızdaǵı eń eski mekteplerdiń biri bolǵan bul oqıw dárgayı basshıları mámleketimizde bilimlendiriw tarawına jaratılıp berilgen imkaniyatlardan nátiyjeli paydalanıp, oqıwshılarǵa teoriyalıq bilim beriw menen birge, olardı kásipke baǵdarlap kelmekte.
Al, Nókis qalasındaǵı 46-sanlı ulıwma orta bilim beriw mektebiniń inglis tili páni muǵallimi Venera Arzımbetova bolsa, ótken jılı «Fulbright Teacher Exchanges» baǵdarlaması sheńberinde, 3000 AQSh dolları muǵdarındaǵı granttı jeńip alıp, bul qarjı 9-12 jas aralıǵındaǵı oqıwshılar ushın zamanagóy robototexnika dógeregin shólkemlestirdi hám olarǵa zamanagóy IT tarawın úyretip kelmekte.
-Dógerek sheńberinde balalar LEGO konstruktorları, mikrokontrollerler (Arduino hám Raspberry Pi) hám vizual programmalastırıw quralları járdeminde óz robotların jaratıp, olardı programmalastırıwdı úyrenbekte,-deydi mektep direktorı Venera Arzımbetova.
Qullası, ótkerilgen ilaj sheńberinde jurnalist hám blogerler ministrlik basshıları menen birgelikte Nókis rayonı hám paytaxtımızda jaylasqan bilimlendiriw shólkemlerindegi jumıslar menen tanısıp, olarda jaratılǵan imkaniyat hám múmkinshiliklerden kewilleri tolıp, taraw pidayılarına ózleriniń minnetdarshılıqların bildirdi.
Biz press-tur juwmaǵında, barlıq tarawlar sıyaqlı, bilimlendiriw tarawında da óz ústinde izlengen basshıǵa imkaniyatlar kóp ekenligin ańladıq. Onnan nátiyjeli paydalanıw, shólkem basshılarınıń bilim potencialı hám shólkemlestiriwshilik qábiletine baylanıslı.

Adilbay Orazov,
Qaraqalpaqstan xabar agentligi sholıwshısı