Múnásibet

Ótken háptede dúnya jámiyetshiliginiń názeri Ózbekstandaǵı Parlament diplomatiyasınıń nátiyjesi, rawajlanıwına, ósiw tendenciyalarına qaratıldı. Bir hápte ishinde respublikamız áhmiyetli geosiyasiy maydanǵa aylanıp úlgerdi. Maqtanısh penen aytıwımız múmkin, búgin dúnyanıń názeri, xalıqaralıq kózqaras Ózbekstanǵa qaratılǵan.

Parlamentleraralıq awqamnıń 150 jıllıq assambleyası – bul ápiwayı konferenciya emes. Ádette, bul assambleya jılına 2 márte ótkerilip, parlamentarizm hám turaqlı rawajlanıw tájiriybesine iye bolǵan mámleketlerde shólkemlestiriledi. Áyne yubiley sánesi Ózbekstanda ótkerilip atırǵanı da biykarǵa emes.
Mámleketimizdiń Parlamentleraralıq Awqamǵa aǵzalıǵı 2017-jılı, yaǵnıy Ózbekstan óz rawajlanıwında jańa basqıshqa ótken, izbe-iz reformalardı isenimli baslaǵan waqıtta qayta tiklendi. Ótken qısqa dáwir ishinde, sonıń ishinde, milliy parlamentarizm hám turaqlı rawajlanıw tarawında úlken tájiriybe toplandı. Elimizdiń bir qatar tarawlarda erisken jetiskenlikleri iri xalıqaralıq shólkemler hám sırt eller tárepinen tán alınbaqta.
Atap aytqanda, “Ózbekstan – 2030” strategiyasında parlament institutın rawajlandırıw áhmiyetli wazıypa sıpatında ayrıqsha belgilendi. Nızam shıǵarıwshı hákimiyattıń jámiyetlik hám mámleketlik turmıstaǵı ornın arttırıwǵa qaratılǵan 20 dan aslam nızam qabıl etildi.
Ásirese, 2023-jılı ulıwmaxalıqlıq referendum arqalı qabıl etilgen jańa Konstituciyada parlament wákillikleri keskin asırıldı. Oliy Majlis Nızamshılıq palatasınıń tolıq wákillikleri 5 ten 12 ge, Senat wákillikleri bolsa 14 ten 18 ge jetkerildi. Sud, korrupciyaǵa qarsı gúresiw hám báseki uyımların qáliplestiriw boyınsha Prezidenttiń bir qatar wákillikleri nızam shıǵarıwshı hákimiyatqa ótkerildi. Parlamenttiń Húkimetti qáliplestiriwdegi qatnası, huqıq qorǵaw uyımları ústinen qadaǵalaw mexanizmleri jáne de kúsheytildi.
Nátiyjede, Ózbekstannıń xalıqaralıq jámiyetshilik aldında abırayı artıp barmaqta. Mámleketimizge bolǵan isenim hám doslıq qatnasıq rawajlanbaqta. Bul bolsa Parlamentleraralıq Awqamnıń itibarın elimizge qarattı. Sonlıqtan, Awqam óziniń úlken saltanatın Tashkentte ótkerdi.
Parlamentler arasındaǵı baylanıslardı xoshametlew hám tınıshlıq jáne birge islesiwdi bekkemlew isinde birgelikte jumıs islew ushın olardı birlestiriw Parlamentleraralıq awqamnıń tiykarǵı wazıypalarınan biri bolıp esaplanadı. Tashkent qalası bul konferenciyaǵa esik ashıp ǵana qalmastan, tıńlaytuǵın ortalıq, juwapkershilikli diplomatiya hám keń qarım-qatnas fazasın usınatuǵın orınǵa aylandı. 181 parlament, 14 baqlawshı mámleket, 25 xalıqaralıq shólkem, jámi 2 mıńnan aslam delegat – barlıǵı Assambleya sessiyalarında global keleshek haqqında pikir alıstı.
Assambleyanıń tiykarǵı teması “Sociallıq rawajlanıw hám ádillik ushın parlament háreketi” dep atalıp, onıń sheńberinde pútkil dúnya parlamentleri delegaciyaları xalıqtı sociallıq qorǵaw, kámbaǵallıqtı qısqartıw, huqıq ústinligin támiyinlew baǵdarında tájiriybe almastı. Sonday-aq, insan huqıqların qorǵaw, gender teńlikke erisiw, ilim hám texnologiyalardı rawajlandırıw hám jaslardı qollap-quwatlaw sıyaqlı turmıslıq áhmiyetli temalar tereń dodalandı.
Bir sóz benen aytqanda, dúnya parlamentleriniń eń abıraylı shólkemi bolǵan Parlamentleraralıq Awqam assambleyasınıń Ózbekstanda ótip atırǵanı mámleketimizdiń xalıqaralıq sheńberdegi abırayı artıp atırǵanın bárshege dáliylledi.
Hár bir bayanat – keleshek ushın baǵdarlama, hár bir deklaraciya – insaniyatqa múrájat. Assambleya sheńberinde ótkerilgen 70 ke shamalas hár qıylı ilaj hám debatlar óz-ara tájiriybe almasıw hám dúnya mámleketleri arasında paydalı baylanıslardı bekkemlewge xızmet etedi, dep esaplaymız.

Saǵındıq TURMANOV,
ÓzLiDeP Qaraqalpaqstan Respublikası Keńesi baslıǵı
Qaraqalpaqstan xabar agentligi