Qaraqalpaqstan Respublikası Jınayat isleri boyınsha sudları tárepinen 2024-jıl dawamında ádil sudlawdı ámelge asırıw, puqaralardıń huqıqları menen erkinliklerin qorǵaw boyınsha bir qansha jumıslar ámelge asırıldı.
Atap aytqanda, 2024-jıl dawamında 3020 shaxstıń qarsısındaǵı 2323 jınayat isi kórilip, ótken jıldıń usı dáwirine salıstırǵanda shaxslar sanı 452 ge yaǵnıy 17,6 procentke, isler sanı 366 ǵa yaǵnıy 18,7 procentke kóbeygen.
Kórip tamamlanǵan jınayat isleriniń 70,9 procentin quraǵan 2144 shaxsqa jaza tayınlaw menen ayıplaw húkimi, 0,7 procentin quraǵan 22 shaxsqa aqlaw húkimi, 4,5 procentin quraǵan 138 shaxsqa jaza tayınlanbastan ayıplaw húkimi shıǵarıldı. Al, 2,5 procentin quraǵan 77 shaxsqa tayınlanǵan jaza shártli esaplanıp, olardıń qarsısına sınaq múddeti belgilendi, 21,3 procentin quraǵan 644 shaxstıń isleri táreplerdiń óz-ara jarasqanlıǵı, islengen jınayatlardıń áhmiyeti azlıǵı sebepli óndiristen qısqartıldı, 0,3 procentin quraǵan 9 shaxstıń qarsısına medicinalıq xarakterdegi májbúrlew sharaları qollanıldı,
Ayıplaw húkimi shıǵarılǵan islerdiń 26,3 procentin quraǵan
577 shaxsqa erkinen ayırıw, 31,4 procentin quraǵan 688 shaxsqa azatlıǵın sheklew, 29,2 procentin quraǵan 639 shaxsqa dúzetiw jumısı, 0,8 procentin quraǵan 17 shaxsqa májbúriy jámiyetlik jumıslar, 8,8 procentin quraǵan 193 shaxsqa járiyma jazası tayınlandı.
Kórsetkishleri artqan jınayat túrleri talqılap qaralǵanında, urlıq jınayatı 14,4, aldawshılıq jınayatı 15,7, transport quralları háreketi yaki olardan paydalanıw qaǵıydasın buzıw jınayatı 16,7 procentke kóbeygen.
Bunnan tısqarı, sudlar tárepinen 2024-jıl dawamında korrupciyaǵa baylanıslı jámi 561 shaxstıń qarsısındaǵı
316 jınayat isi kórilip, bul kórsetkish ótken jıldıń usı dáwirine salıstırǵanda 245 shaxsqa yaki 43,6 procentke kóbeygen.
Korrupciyaǵa baylanıslı jınayatlar tarawlar kesiminde qaralǵanında isbilermenlik tarawında 31,9, mámleketlik úlesi bar kárxanalar tarawında
6,9, bank tarawında 4,4, mektepke shekemgi bilimlendiriw tarawında 3,9, xalıq bilimlendiriwi tarawında 3,2, joqarı hám ora arnawlı bilimlendiriw tarawında 2,8, huqıq qorǵaw tarawında 2,5, densawlıqtı saqlaw tarawında 2,5, hákimliklerde 1,06 procentti qurap basqa tarawlarǵa qaraǵanda bir qansha kóbeygenligi kórinedi.
Usı dáwirde korrupciyaǵa baylanıslı jınayatlardıń júz beriwiniń aldın alıw maqsetinde kárxana, mákeme hám shólkemlerge kórilgen islerdiń 44,9 procentin quraǵan 142 ayrıqsha uyǵarıwlar shıǵarılǵan.
Ótken jıldıń usı dáwirine salıstırǵanda hayal-qızlar tárepinen islengenn jınayatlar 12,8, jaslar tárepinen islengen jınayatlar 15,9, jas óspirimler tárepinen islengen jınayatlar 41 procentke kóbeygen.
Xayal-qızlar tárepinen islengen jınayatlardıń basım kópshiligin aldawshılıq (28,7%), rastrata yaki talan-taraj etiw (13,8%), urlıq (11,6%) penen baylanıslı jınayatlar, jaslar tárepinen islengen jınayatlardıń basım kópshiligin jol háreketi qáwipsizligi qaǵıydaların buzıw (21,9%), urlıq (20,7%), aldawshılıq (13,6%) penen baylanıslı jınayatlar, al jas óspirimler tárepinen islengen jınayatlardıń basım kópshiligin urlıq (57,9%), jol háreketi qáwipsizligi qaǵıydaların buzıw (9,5%), biyzarılıq (8,4%) penen baylanıslı jınayatlar quraǵan.
Bunnan tısqarı, jınayat isleri boyınsha rayon (qala)lıq sudlar tárepinen 2024-jıl dawamında jámi 35238 shaxstıń qarsısındaǵı 32594 hákimshilik huqıqbuzarlıq haqqındaǵı isler kórip tamamlandı, aldınǵı jıldıń usı dáwirine salıstırǵanda shaxslar sanı 6030 yaki 20,6 procentke, isler sanı 5626 yaki 20,9 procentke kóbeygen.
23499 shaxstıń qarsısındaǵı 21810 is boyınsha hákimshilik jaza sharasın qollanıw haqqında qararlar shıǵarılǵan bolsa, 11739 shaxstıń qarsısındaǵı 10784 is óndiristen qısqartıldı.
Hákimshilik juwapkershilikke tartılǵan 17694 shaxsqa járiyma, 3 shaxsqa múlkti mámleket paydasına ótkeriw, 19 shaxsqa arnawlı huqıqtan ayırıw, 5739 shaxsqa hákimshilik qamaq jaza sharaları qollanıldı.
2024-jıl dawamında jaza tayınlanıp qarar shıǵarılǵan shaxslardıń 31,6 procentine HJhKniń 33-statyası qollanılıp, ayıplanıp atırǵan statyası sankciyasında kórsetilgen jazadan da jeńilirek jaza sharaları qollanıldı.
Kórsetkishleri artqan huqıqbuzarlıq túrleri talqılanǵanında mayda biyzarılıq 20,7 procentke, avtomobil transportında jolawshılardı tasıw jumıslarına baylanıslı licenziyasiz shuǵıllanıw 18,8 procentke, ishki isler uyımları xızmetkeriniń nızamlı talaplarına boysınbaw 13,1 procentke, más hálında transport quralların basqarıw 7,7 procentke kóbeygen.
Kórip tamamlanǵan hákimshilik huqıqbuzarlıq haqqındaǵı isler boyınsha sorastırıw uyımları tárepinen jol qoyılǵan qáte-kemshiliklerdi saplastırıw hám huquqbuzarlıqlardıń aldın alıw boyınsha 866 usınıs shıǵarıldı.
Sudlar tárepinen kórilgen jınayat isleriniń 32,8 procenti, hákimshilik huqıqbuzarlıq haqqındaǵı islerdiń 27,8 procenti kóshpeli sud májilislerinde kórildi.
Xabarıńız bar, nızam talaplarına bola, sud qararlarınıń nızamlıǵı, ádalatlıǵı hám tiykarlanǵanlıǵı apellyaciya, kassaciya hám reviziya tártibinde tekseriledi.
2024-jıl dawamında Qaraqalpaqstan Respublikası sudı jınayat isleri boyınsha sudlaw kollegiyası apellyaciya instanciyasında jámi 709 shaxstıń qarsısındaǵı 453 jınayat isi kórilip, sonnan 71 shaxstıń qarsısındaǵı sud qararları biykar etildi, 100 shaxstıń qarsısındaǵı sud qararları ózgertildi, kassaciya instanciyasında 134 shaxstıń qarsısındaǵı 115 jınayat isi kórilip, sonnan 23 shaxstıń qarsısındaǵı 0,7 procent sud qararları biykar etildi, 30 shaxstıń qarsısındaǵı 1 procent sud qararları ózgertildi. Reviziya instanciyasında 294 shaxstıń qarsısındaǵı 228 jınayat isi kórilip, sonnan 33 shaxstıń qarsısındaǵı sud qararı biykar etildi, 46 shaxstıń qarsısındaǵı sud qararı ózgertildi.

Apellyaciya, kassaciya hám reviziya instanciyaları tárepinen
16 shaxstıń qarsısına aqlaw húkimleri shıǵarıldı.
Sonday-aq, apellyaciya hám kassaciya instanciyalarında jámi
739 shaxstıń qarsısındaǵı 689 hákimshilik huqıqbuzarlıq isleri kórilip, 368 shaxstıń qarsısındaǵı sud qararları ózgerissiz qaldırıldı, 282 shaxstıń qarsısındaǵı sud qararları biykar etildi, 89 shaxstıń qarsısındaǵı sud qararları ózgertildi.
Sudlar tárepinen jınayatlardıń sebepleri hám onı keltirip shıǵarǵan sharayatlar úyrenilip, anıqlanǵan kemshiliklerdi saplastırıw maqsetinde 1248 ayrıqsha uyǵarıwlar shıǵarıldı hám tiyisliligi boyınsha kárxana, mekeme, shólkemlerge hám basqa da ózin-ózi basqarıw uyımlarına jiberildi.
Jınayat isleri boyınsha sudlar tárepinen xalıqtıń huqıqıy mádeniyatın asırıw, huqıqbuzarlıqtıń aldın alıw maqsetinde kárxana, mekeme-shólkemlerde, oqıw orınları hámde xalıq arasında ulıwma 783 márte bayanatlar jasalıp, ushırasıw hám sáwbetlesiwler ótkerildi.
Ǵalaba xabar qurallarında 825, sonnan televideniede 176 kórsetiw, radioda 118 esittiriw shólkemlestirilip, gazeta hám jurnallarda 72, veb-saytlarda 459 maqala járiyalandı.
Bunnan tısqarı, islerdi dáslepki tergew dáwirinde hám sudta kóriwde jiberilip atırǵan qáte-kemshiliklerdi anıqlaw, olardı saplastırıw hám keleshekte boldırmaw, sud tájriybesin qáliplestiriw, jınayatshılıq hám huqıqbuzarlıqlardıń aldın alıw maqsetinde 207 márte ulıwmalastırıwlar ótkerilip, anıqlanǵan kemshiliklerdi saplastırıw maqsetinde tiyisli kárxana, mákeme hám shólkemlerge 202 usınıs kirgizildi.
Álbette, baslı maqsetimiz – ádil sudlawdı támiyinlew, puqaralardıń nızamlı huqıqları menen máplerin qorǵaw bolıp esaplanadı. Sebebi, elimizde insan qádiri hámme nárseden joqarı turadı.

A.Adilov,
Qaraqalpaqstan Respublikası sudınıń
jınayat isleri boyınsha sudlaw kollegiyası baslıǵı.
Qaraqalpaqstan xabar agentligi