Joqarı bilimlendiriwde zamanagóy reformalar

Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universitetinde búgingi kúnde jámi 1072 professor-oqıtıwshı, atap aytqanda, 47 ilim doktorı (DSc) hám professorı, 376 ilim kandidatı, filosofiya doktorları (PhD) hám docentler ilimiy-pedagogikalıq jumıslardı ámelge asırmaqta.
Universitette ilimiy potencial 39,5 procentti quraydı. Usı ilimiy potencial kórsetkishin arttırıw maqsetinde ótken 2024-jıl dawamında 76, atap aytqanda, 8 ilim doktorlıǵı (DSc) hám 68 filosofiya doktorlıǵı (PhD) dissertaciyaları qorǵaldı. 2024-jıldaǵı unversitette ilimiy hám innovaciyalıq jumıslardıń barısı bıyılǵı “Qorshaǵan ortalıqtı qorǵaw hám “jasıl” ekonomika jılı”nda ámelge asırıwǵa baylanıslı mámleketlik baǵdarlama boyınsha alda turǵan áhmiyetli wazıypalar haqqında universitettiń ilimiy isler hám innovaciyalar boyınsha prorektorı, geografiya ilimleriniń doktorı, professor Izimbet Turdımambetov tómendegishe maǵlıwmatlardı berdi:

– Házirgi waqıtta universitet janında texnika, biologiya, tariyx, ekonomika, qaraqalpaq filologiyası, salıstırmalı filologiya, yuridika, arxitektura sıyaqlı tiyisli qánigelikler boyınsha ilimiy dárejeler beretuǵın jámi 11 ilimiy keńes jumıs islep turıptı.
Usı ilimiy keńeslerde 2024-jıldıń basınan usı kúnge shekem 87 dissertaciya qorǵaldı. Atap aytqanda, usı jıldıń ózinde universitettiń ilimiy potencialın jáne de arttırıw, ilimiy-pedagog kadrlar tayarlawdaǵı úlesin keńeytiw maqsetinde universitet janında jańadan bir ilimiy keńes, yaǵnıy 18.00.01 – Arxitektura teoriyası hám tariyxı. Arxitektura esteliklerin ońlaw hám qayta tiklew qánigeliginen arxitektura pánleri boyınsha ilimiy dárejeler beretuǵın Ilimiy Keńes dúzildi.
Sonday-aq, universitette ótken jıl dawamında 28 pán qánigelikleri boyınsha doktorantura institutında jámi 243, sonnan 221 tayanısh doktorant, 5 doktorant, 12 óz betinshe izleniwshi hám 5 stajyor-izertlewshi oqıǵan bolsa, 2025-jıldıń basınan berli 32 pán qánigelikleri boyınsha doktorantura institutında, jámi 318, sonnan 259 tayanısh doktorant, 9 doktorant, 46 óz betinshe hám 4 stajyor-izertlewshi oqımaqta.
2024-jıl dawamında universitet professor-oqıtıwshıları tárepinen Scopus hám Web of Science xalıqaralıq maǵlıwmatlar bazalarındaǵı ilimiy jurnallarda jámi 169 maqala, atap aytqanda, Scopus xalıqaralıq maǵlıwmatlar bazalarındaǵı ilimiy jurnallarda 139 maqala hám Web of Science xalıqaralıq maǵlıwmatlar bazalarındaǵı ilimiy jurnallarda 30 maqala, JAK (joqarı attestaciya komissiyası) dizimindegi Respublika ilimiy jurnallarında 1134, JAK dizimindegi impakt faktorı joqarı bolǵan basqa sırt el ilimiy jurnallarında 708 maqala, xalıqaralıq konferenciya materialları toplamlarında 1222 tezis, al respublika konferenciya materialları toplamlarında 1207 tezis basıp shıǵarıldı, sonıń menen birge, 148 monografiyalar baspadan shıǵarıldı.
Universitette 2024-jıldıń basınan berli usı kúnge shekem mámleketlik ilimiy-texnikalıq baǵdarlamalar sheńberinde jámi bahası 2 mlrd. 650 mln. 914 mıń sumlıq 8 ámeliy, innovciyalıq, startap hám xalıqaralıq grant joybarları jáne investiciyalıq baǵdarlama sheńberinde arnawlı bir ilimiy-izertlew jumısları ámelge asırılıp, olar búgingi kúnde dawam etpekte.
2024-jılı tarawlar buyırtpası tiykarında 629,5 mln. sum muǵdarındaǵı 42 xojalıq shártnaması ámelge asırıldı.
2024-jılı sanaat úlgisi, paydalı model hám oylap tabıwlar ushın 7 patent, málimleme-kommunikaciyalıq texnologiyalarǵa tiyisli programmalar hám elektron maǵlıwmatlar bazaları ushın 229 avtorlıq gúwalıqlar alındı.
2024-2025-oqıw jılında universitettiń ziyrek studentlerinen 51 student, sonnan 36 student mámleketlik hám hár túrli arnawlı stipendiyalar jáne grantlar (atap aytqanda, 2 student Prezident stipendiyası, 1 student Prezident grantı, 8 student Nawayı, 3 student Beruniy, 2 student Ulıǵbek, 1 student Islam Karimov, 1 student Tólepbergen Qayıpbergenov, 1 student Ibrayım Yusupov, 1 student Pahlavon Maxmud, 1 student Babur, 1 student Kamoliddin Behzod, 2 student T.Sarimsaqov atındaǵı hám 12 student Berdaq atındaǵı) tańlawlarında, sonday-aq,

15 student xalıqaralıq hám respublikalıq (atap aytqanda 10 student xalıqaralıq hám 5 student respublikalıq pán olimpiadaları jeńimpazı, sonıń menen birge, 8 student (3 student “TechnoWays” texnologiyalıq rawajlanıw marafonı tańlawı jeńimpazı, 3 student “Mırza Ulıǵbek miyrasxorları” tańlawı jeńimpazı, 1 student “Bolajaq alım” tańlawı sheńberinde ѳtkerilgen “Hayallar biznesine birinshi qádem” ilimiy ideyalar tańlawı, 1 student startap proekti Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi tańlawı jeńimpazı) startap hám turli joybarlar tańlawları jeńimpazları boldı.
Sonıń ishinde, atap ótiw orınlı, 2024-jıl 3-8-mart kúnleri Túrkmenstan Respublikasınıń Ashxabad qalasında ótkerilgen matematika páni boyınsha Muhammad al-Xorezmiy atındaǵı II Xalıqaralıq pán olimpiadasında hám Universitet studentleri ushın xalıqaralıq ashıq matematika olimpiadasında (Open Mathematical olympiad fo University students (OMUS-2024)) Qaraqalpaq mámleketlik universiteti studentlerinen jámi 10 student, atap aytqanda, 3 student altın, 3 student gúmis, 4 student bronza medalın qolǵa kirgizdi, Universitettiń intalı studentleri jámááti usı olimpiadalarda toparlıq esapta sıylı birinshi orındı iyeledi. 1 student matematika páni boyınsha Qori-Niyoziy atındaǵı respublika pán olimpiadasında 3-orın iyesi boldı.
Universitetimizde Ózbekstan Respublikası Joqarı bilimlendiriw, ilim hám innovaciyalar ministrliginiń 2024-jıl 20-marttaǵı arnawlı buyrıǵına muwapıq jámi 14, atap aytqanda, 5 xalıqaralıq hám 9 respublika kólemindegi konferenciyalar, sonday-aq, Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 2024-jıl 16-iyuldegi “Ataqlı qaraqalpaq shayırı hám oyshılı Ájiniyaz Qosıbay ulı tuwılǵanlıǵınıń 200 jıllıǵın keńnen belgilew haqqında”ǵı qararınıń 3-bántinde belgilengen wazıypalardıń orınlanıwın támiyinlew maqsetinde 2024-jıl 26-oktyabr kúni universitet tárepinen “Ájiniyaz Qosıbay ulı – qaraqalpaq ádebiyatınıń maqtanıshı” atamasında xalıqaralıq ilimiy-ámeliy konferenciyasın shólkemlestirip, onı joqarı dárejede ótkeriwge háreket etti.
Universitet tárepinen 2025-jılı jámi 21, atap aytqanda 6 xalıqaralıq hám 15 respublikalıq kólemde konferenciyalar ótkeriliwi rejelestirilgen.
Atap aytqanda, mart ayında “Turaqlı rawajlanıw ushın ximiya hám azıq-awqat texnologiyaları tarawındaǵı zamanagóy ilimiy-texnologiyalıq hám bilimlendiriw boyınsha birge islesiwler”, may ayında “Studentlerdi birlestiriw: pánleraralıq xalıqaralıq izertlew hám birge islesiw”, “Mádeniyatlar kóshesi kesilispesindegi Qubla Aralboyı civilizaciyası tariyxı”, iyun ayında “Qorshaǵan ortalıqtı qorǵaw hám ekologiyalıq mádeniyattı jetilistiriw máseleleri”, noyabr ayında “Házirgi qaraqalpaq filologiyasınıń áhmiyetli máseleleri (Qaraqalpaq tili hám ádebiyatı qánigeligine 90 jıl tolıw múnásibeti menen)”, dekabr ayında “Xalıqaralıq tájiriybe: Еlektr energiyasın óndiriste shıǵındılardı qayta islew máseleleri” atamasında xalıqaralıq konferenciya ótkeriliwi rejelestirilmekte. Sonday-aq, 15 ten aslam respublikalıq kólemde áhmiyetli máselelerge baǵıshlanǵan konferenciyalardıń shólkemlestiriliwi belgilep alınǵan.
2025-jılı ámelge asırılıwı belgilengen eń áhmiyetli rejelerdiń biri universitette ilimiy potencial kórsetkishin 43 procentke jetkeriw bolıp esaplanadı. Universitet janında universitet hám Qubla Koreyanıń Yong IN SON kompaniyası (Young IN SN Co.LTD.) arasındaǵı óz-ara birge islesiw haqqındaǵı memorandum tiykarında ulıwma bahası 10 mln. AQSh dollarına teń bolǵan awıl xojalıǵı ónimleri hám azıq-awqat qáwipsizligin támiyinlew boyınsha ilimiy izertlew laboratoriyası ushın ásbap-úskeneler kompleksin universitette qurıp, paydalanıwǵa tapsırıw rejelestirilgen.

Jazıp alǵan: Á.Jiyemuratov,
Qaraqalpaqstan xabar agentligi