Президентимиздиң 2025-жыл 30-декабрьдеги “Өзбекстан Республикасында коррупцияның алдын алыў ҳәм оған қарсы гүресиў системасын буннан былай да жетилистириў ҳаққында”ғы пәрманы коррупцияға қарсы гүресиўде сапа жағынан жаңа институционаллық қатнас – Коррупцияның алдын алыў кластерин енгизди.

Бул кластердиң мазмуны ҳәм әҳмийети ҳаққында Коррупцияға қарсы гүресиў агентлиги жанындағы Жәмийетлик кеңестиң баслығы, юридика илимлериниң докторы, профессор Фозилжон Отахонов айтып берди:

– Бул кластер коррупцияға қарсы гүресиў агентлиги, ҳуқық қорғаў ҳәм қадағалаў уйымлары, илимий мәкемелер, коррупцияға қарсы ишки қадағалаў бөлимлери және пуқаралық жәмийети институтларының турақлы ҳәм системалы бирге ислесиўине тийкарланады.

Илимий көзқарастан бундай көзқарас коррупцияны айрықша ҳуқықбузарлық сыпатында емес, ал басқарыў системасындағы кемшиликлер, институционаллық қәўип-қәтерлер ҳәм жәмийетшилик исенимине қәўип туўдыратуғын факторлар комплекси сыпатында баҳалаўға хызмет етеди.

Сонлықтан, кластер модели жазалаўшы илажлардың үстинлигине тийкарланған қатнастан ўаз кешип, коррупцияның алдын алыўға қаратылған профилактикалық, системалы ҳәм жәмийетшиликке тийкарланған сиясатты қәлиплестиреди.

Коррупцияның алдын алыў кластери өзиниң ҳуқықый мәнисине бола, Конституцияда беккемленген мәмлекетлик ҳәкимияттың халық мәплерине хызмет етиўи, ашық-айдынлық ҳәм пуқаралардың мәмлекетлик жумысларды басқарыўда қатнасыў ҳуқықы сыяқлы фундаментал принциплерге сүйенеди. Бул жағдай коррупцияға қарсы гүресиў тараўында мәмлекетлик уйымлардың жеке ҳәм жабық субъект сыпатында емес, ал жәмийет пенен бирге ислесиўши, есап бериўши ҳәм ашық институт сыпатында жумыс алып барыўын аңлатады.

Әмелий жақтан болса, кластер уйымлараралық бирге ислесиўди күшейтиў, коррупция қәўиплерин ерте анықлаў ҳәм илимий таллаўға тийкарланған қарарлар қабыл етиў имканиятын береди.

Пәрманда пуқаралық жәмийети институтларына коррупцияға қарсы гүресиў тараўында жәмийетлик қадағалаўды әмелге асырыў ўәкиллигиниң белгилениўи усы системаның әҳмийетли структуралық бөлеги болып есапланады.

Жәмийетлик тыңлаўлар, мониторинг ҳәм жәмийетлик пикирди үйрениў сыяқлы механизмлер арқалы жәмийетлик қадағалаў декларациялық принцип дәрежесинен шығып, мәмлекетлик уйымлардың жумысын ашық-айдын ҳәм есап бериўге хызмет ететуғын әмелий ҳуқықый инструментке айланады.

Илимий әдебиятларда жәмийетлик қадағалаў мәмлекетлик жумысты шеклеў емес, ал оны нәтийжели ҳәм жәмийет мәплерине сәйкес түрде шөлкемлестириўге қаратылған институт сыпатында баҳаланады. Бул пәрман бул қатнасты миллий ҳуқықый системада институционаллық жақтан беккемледи.

Коррупцияның алдын алыў кластериниң және бир әҳмийетли тәрепи онда илимий мәкемелер ҳәм коррупцияға қарсы ишки қадағалаў, яғный комплаенс бөлимлериниң қатнасыўы болып есапланады.

Илимий мәкемелердиң тартылыўы коррупцияға қарсы сиясатты дәлиллерге тийкарланған, илимий таллаўға сүйенген басқарыў моделине айландырады.

Ишки қадағалаў бөлимлери болса, мәмлекетлик уйымлар ҳәм шөлкемлерде коррупциялық қәўип-қәтерлерди басқарыў, хызмет тәртибин беккемлеў және институционаллық жуўапкершилик мәдениятын қәлиплестириўге хызмет етеди. Бул жағдай коррупцияға қарсы гүресиўди тек ғана сыртқы қадағалаў ҳәм жуўапкершилик илажларына байланыстырып қоймастан, ишки жуўапкершилик ҳәм өзин-өзи қадағалаў механизмлери менен байытады.

Пәрманда нәзерде тутылған нормалар БМШтың Коррупцияға қарсы конвенциясында белгиленген коррупцияның алдын алыў сиясаты, пуқаралық жәмийетиниң қатнасыўын тәмийинлеў ҳәм мәмлекет ҳәм жәмийет арасындағы бирге ислесиў принциплерине толық сәйкес келеди. Бул болса, Өзбекстанның халықаралық коррупцияға қарсы миннетлемелерин миллий ҳуқықый механизмлер арқалы әмелий жақтан тәмийинлеўге хызмет етеди.

Жуўмақлап айтқанда, Президент пәрманында нәзерде тутылған Коррупцияның алдын алыў кластери коррупцияға қарсы гүресиў тараўында жаңа институционаллық парадигманы қәлиплестирди.

Бул модель мәмлекет ҳәм пуқаралық жәмийети арасындағы бирге ислесиўди беккемлеў, жәмийетлик қадағалаўды реал ҳуқықый механизмге айландырыў және коррупцияға қарсы сиясатты профилактика, ашық-айдынлық ҳәм есап бериўге тийкарлаўға қаратылған.

Нәтийжеде коррупцияға қарсы гүресиў жазаға тийкарланған орайласқан көзқарастан ўаз кешип, конституциялық қәдириятлар ҳәм жәмийетшиликтиң қатнасыўына сүйенген турақлы ҳуқықый система сыпатында көринеди.

ӨзА