Туркиянинг маҳаллий нашрларидан бири – “Малатия Бирлик” газетасида мамлакатимизга туризм мақсадида келган турк тадқиқотчиси Деврим Алкаянинг таассуротлари ҳақида мақола чоп этилди.

Деврим Алкая ташрифи чоғида Ўзбекистон ва Анадолу ўртасидаги мустаҳкам тарихий-маданий асосларга гувоҳ бўлганини таъкидлар экан, ҳар икки мамлакатнинг бугунги кунда ҳам кўплаб муштаракликлари мавжудлигини қайд этади.

– Ўзбекистон ва Анадолу турк дунёсининг икки муҳим ҳалқасидир. Анадолудаги турклар аждодларининг катта қисми Марказий Осиёдан, хусусан, ҳозирги Ўзбекистон заминидан кўчиб келган. Шу нуқтаи назардан, Ўзбекистон – турк-ислом цивилизациясининг бешиги, Анадолу эса – бу цивилизация ривожланиб, илдиз отган марказ, – деди Деврим Алкая.

Тил ва қадриятлардаги ўхшашликларга ҳам эътибор қаратган турк тадқиқотчиси ўзбек ва турк тиллари айни тил оиласига мансублиги сабаб “она”, “ота”, “сув”, “нон”, “йўл”, “тоғ” каби иккала жамиятда ҳам кенг қўлланиладиган сўзларнинг ўхшашлигини кўрасиз, дейди.

Қайд этиш керак, анъаналар ва урф-одатларда ҳам умумий жиҳатлар бисёр. Меҳмондўстлик, катталарга ҳурмат ва мустаҳкам оилавий ришталар иккала жамиятнинг асосий қадриятлари қаторига киради. Тўйлар, фестиваллар ва анъанавий урф-одатлардаги маросимлар ҳам деярли бир хил.

Д.Алкая ўз мақоласида ўзбек – турк гастрономиясидаги яқинликка ҳам тўхталиб, гуручли таомлар, кабоб ва хамир овқатлар иккала минтақада ҳам муҳим ўрин тутишини айтади. Унинг таъкидлашича, дастурхон одатлари ҳамда бирга овқатланиш анъанаси ҳам ўзбек ва турк маданиятидаги умумий қадриятдир.

– Ҳунармандчилик ва бадиий санъат тушунчаларимизда ҳам ажойиб ўхшашликлар бор. Гиламчилик, каштачилик, ёғоч ўймакорлиги ва масжид меъморчилигида умумий изларни кўриш мумкин. Баъзи ўзбек масжидлари ҳатто Анадолудаги, айниқса, Денизли минтақасидаги масжидларга жуда ўхшаш, – дейди туркиялик олим.

Мақолада, шунингдек, баъзи тарихчиларнинг “Ўзбекистон” номининг этимологияси борасидаги фикрларга ҳам эътибор қаратилган.

–“Ўз” сўзи биз турклар учун муҳим бўлган “Ўғуз” атамасини ёдга солади. Бу талқин тарихий алоқаларимизга алоҳида мазмун бағишлайди. Қолаверса. Анадолунинг кўплаб ҳудудларида Хоразм (Хорзум) каби топонимлар борлиги, бугунги Хоразмда эса Туркиянинг вилоятларидан бўлган Караман (Қорамон) номли қишлоқнинг мавжудлиги тасодиф эмас, – дейди олим.

Туркия ва Ўзбекистон ўртасидаги маданий-гуманитар алоқаларни янада мустаҳкамлаш зарурлигини билдирган олим туркиялик газетхонларни ота юртга чорлаб, “албатта, бориб кўринг. Ўзбекистонда Анадолу, Анадолуда эса Ўзбекистон борлигига гувоҳ бўласиз” дея хулоса қилади мақола сўнгида.

ЎзА