Túrkiyanıń jergilikli basılımlarınan biri – “Malatiya Birlik” gazetasında elimizge turizm maqsetinde kelgen túrk izertlewshisi Devrim Alkayanıń tásirleri haqqında maqala basıp shıǵarıldı.
Devrim Alkaya saparı waqtında Ózbekstan hám Anadolu arasındaǵı bekkem tariyxıy-mádeniy tiykarlarǵa gúwa bolǵanın atap ótip, hár eki mámlekettiń búgingi kúnde de kóplegen uqsaslıqları bar ekenligin atap ótedi.
– Ózbekstan hám Anadolu túrk dúnyasınıń eki áhmiyetli kópiri bolıp esaplanadı. Anadoludaǵı túrkler ata-babalarınıń úlken bólegi Oraylıq Aziyadan, atap aytqanda, házirgi Ózbekstan jerinen kóship kelgen. Usı kózqarastan, Ózbekstan – túrk-islam civilizaciyasınıń besigi, Anadolu bolsa – bul civilizaciya rawajlanıp, tamır jayǵan oray, – dedi Devrim Alkaya.
Til hám qádiriyatlardaǵı uqsaslıqlarǵa da itibar qaratqan túrk izertlewshisi ózbek hám túrk tilleri bir til shańaraǵına tiyisli bolǵanlıǵı sebepli “ana”, “áke”, “suw”, “nan”, “jol”, “taw” sıyaqlı eki jámiyette de keńnen qollanılatuǵın sózlerdiń uqsaslıǵın kóresiz, deydi.
Dástúr hám úrp-ádetlerde de ulıwmalıq tárepler kóp ekenligin atap ótiw kerek. Miymandoslıq, úlkenlerge húrmet hám bekkem shańaraqlıq baylanıslar eki jámiyettiń tiykarǵı qádiriyatlarınıń qatarına kiredi. Toylar, festivallar hám dástúriy úrp-ádetlerdegi máresimler de derlik birdey.
D.Alkaya óz maqalasında ózbek-túrk gastronomiyasındaǵı jaqınlıqqa da toqtap ótip, gúrishli taǵamlar, kebab hám qamır awqatlar eki regionda da áhmiyetli orın iyeleytuǵının aytadı. Onıń atap ótiwinshe, dasturxan ádetleri hám birge awqatlanıw dástúri de ózbek hám túrk mádeniyatındaǵı ulıwmalıq qádiriyat bolıp esaplanadı.
– Ónermentshilik hám kórkem óner túsiniklerimizde de ájayıp uqsaslıqlar bar. Gilemshilik, kesteshilik, aǵash oymashılıǵı hám meshit arxitekturasında ulıwma izlerdi kóriw múmkin. Ayırım ózbek meshitleri hátteki Anadoludaǵı, ásirese, Denizli aymaǵındaǵı meshitlerge júdá uqsas, – deydi túrkiyalı ilimpaz.
Maqalada, sonday-aq, ayırım tariyxshılardıń “Ózbekstan” atamasınıń etimologiyası boyınsha pikirlerine de itibar qaratılǵan.
– “Óz” sózi biz túrkler ushın áhmiyetli bolǵan “Oǵuz” atamasın eske túsiredi. Bul talqılaw tariyxıy baylanıslarımızǵa ayrıqsha mazmun baǵıshlaydı. Sonıń menen birge, Anadoludıń kóplegen aymaqlarında Xorezm (Xorzum) sıyaqlı toponimlerdiń bar ekenligi, búgingi Xorezmde bolsa Túrkiyanıń wálayatlarınan biri bolǵan Karaman (Qaraman) atlı awıldıń bar ekenligi tosınnan emes, – deydi ilimpaz.
Túrkiya hám Ózbekstan arasındaǵı mádeniy-gumanitarlıq baylanıslardı bunnan bılay da bekkemlew zárúrligin bildirgen ilimpaz túrkiyalı gazeta oqıwshıların ata jurtqa shaqırıp, “álbette, barıp kóriń.Wzbekistonda Anadolu, Anadoluda bolsa Ózbekstan bar ekeniniń gúwası bolasız ” dep juwmaqlaydı maqalanıń sońında.

ÓzA