Elimizde mámleketlik basqarıwda ashıq-aydınlıq hám puqaralardıń qatnasın keńeytiwge qaratılǵan reformalar izbe-iz dawam etpekte. Usınday áhmiyetli reformalardan biri – “Baslamalı byudjet” bolıp, bul sistema xalıqqa óz aymaǵındaǵı mashqalalardı tikkeley sheshiwde qatnasıw imkaniyatın bermekte.

2026-jıl bul sistema ushın ayrıqsha basqısh esaplanadı. Sebebi bıyılǵı process tek ǵana gezektegi máwsim emes, al jańa qatnaslar, keńeytilgen finanslıq imkaniyatlar hám joqarı sistemalı ózgerisler menen ajıralıp turadı. 1-fevraldan baslanǵan máwsim 21-mart – Nawrız kúni tiykarǵı nátiyjeler járiyalanıwı menen juwmaqlanadı.

2026-jılǵı máwsim anıq rejelestirilgen basqıshlar tiykarında ámelge asırıladı. Fevral ayında joybarlardı kirgiziw hám tańlaw jumısları alıp barılsa, mart ayında úgit-násiyatlaw hám dawıs beriw processleri shólkemlestiriledi.

Áhmiyetlisi sonda, endi joybarlar keyingi basqıshlarda esapqa alınıwı ushın keminde 50 dawıs jıynawı shárt. Bul talap tosınnan yamasa az áhmiyetli baslamalardıń keyingi basqıshlarǵa ótiwin sheklep, haqıyqatında da jámiyetshiliktiń talabına juwap beretuǵın joybarlardı tańlap alıw imkaniyatın beredi.

2026-jılı “Baslamalı byudjet” ushın ajıratılıp atırǵan 6 trillion sum qarjı sistemanıń qamtıp alıwı hám tásirin jáne de keńeytedi. Qarjılardıń belgili bir bólegi deputatlardıń baslamaları hám birgeliktegi qarjılandırıw joybarlarına qaratılıwı resurslardan jáne de aqılǵa uǵras paydalanıwǵa xızmet etedi.

Sonday-aq, joybarlar bahasına qoyılǵan anıq limitler (qurılıs ushın 1,648 mlrd sum) artıqsha qárejetlerdiń aldın alıp, kóbirek aymaqlardı qamtıp alıw imkaniyatın beredi. Bul bolsa sociallıq infrastrukturanı keń kólemde jaqsılawǵa xızmet etedi.

Eń áhmiyetli jańalıq, xalıqtıń tikkeley finanslıq qatnasıwın názerde tutatuǵın sheriklik modeli bolıp tabıladı. Endi, eger puqaralar joybar bahasınıń 50 procentin ózleri jıynay alsa, qalǵan bólegi mámleket tárepinen qaplanadı hám joybar avtomatikalıq túrde jeńimpaz dep tabıladı.

Jańa tártipke bola, Oliy Majlis Nızamshılıq palatasınıń deputatlarına da keńirek wákillikler berildi. Endi olar óz saylaw okruglerinde jeńimpaz bolmaǵan joybarlardan hár máwsimde ekewden tańlap, olardı qosımsha túrde qarjılandırıw imkaniyatına iye. Bul arqalı aymaqlıq mashqalalardı tereńirek úyreniw hám olardı sheshiwde siyasiy institutlardıń rolin arttıradı. Nátiyjede, ayırım sebeplerge bola dawıs jetpey qalǵan, biraq áhmiyetli bolǵan joybarlar da ámelge asırıladı.

Processlerdiń ashıq-aydınlıǵın támiyinlew maqsetinde “Ashıq byudjet” málimleme portalı arqalı barlıq basqıshlar baqlap barıladı. Jaqın waqıt ishinde usı platformada ámelge asırılǵan joybarlardıń interaktiv kartası da iske qosıldı. Bul arqalı, puqaralarǵa joybarlardıń jaylasıwı hám nátiyjelerin kóriw, qarjılardıń jumsalıwın qadaǵalaw, sistemaǵa bolǵan isenimdi arttırıw imkaniyatın beredi.

2026-jılǵı “Baslamalı byudjet” máwsimi ápiwayı tańlaw yamasa dawıs beriw procesi emes, al puqaralar hám mámleket arasındaǵı birge islesiwdiń jańa modeli bolıp esaplanadı. Sheriklik tiykarında qarjılandırıw, deputatlardıń wákilliginiń keńeytiliwi hám sanlı ashıq-aydınlıqtıń kúsheytiliwi sistemanı sapa jaǵınan jańa basqıshqa alıp shıqpaqta. Eń áhmiyetlisi, bul process hár bir puqaraǵa “Meniń dawısım, meniń baslamam” degen isenimdi beredi.

Dildora DWSMATOVA,

ÓzA