Ózbekstanda xalıqtıń turaq jay sharayatın jaqsılaw maqsetinde mámleket tárepinen ámelge asırılıp atırǵan sociallıq baǵdarlamalar arasında ipoteka krediti tiykarında subsidiya ajıratıw sisteması úlken áhmiyetke iye bolmaqta.

Eń áhmiyetlisi, usı jıldan baslap sırt elde miynet etip atırǵan puqaralar – migrantlar da bul imkaniyattan paydalanıw múmkinshiligi jaratıldı.
Usı jılı engizilip atırǵan jańalıqlar hám olardıń ámeldegi nátiyjeleri haqqında Ekonomika hám qarjı ministrligi Ipoteka hám subsidiya baǵdarlamaların muwapıqlastırıw bóliminiń jetekshi qánigesi Shahboz Zokirov penen sáwbetlestik.
Dáslep subsidiya haqqında qısqasha maǵlıwmat berip ótemiz. Subsidiya – bul dáramatı joqarı bolmaǵan puqaralarǵa turaq jay satıp alıwda járdem beriw maqsetinde mámleket tárepinen ajıratılatuǵın qaytarılmaytuǵın finanslıq járdem. Bul járdem arqalı puqaralarǵa turaq jaydıń 30 million sumǵa shekemgi baslanǵısh tólemi hám ipoteka krediti boyınsha dáslepki 5 jıldaǵı procent stavkasınıń 12 procentten artıq bólegi mámleket tárepinen qaplap beriledi. 2025-jıl ushın mámleketlik byudjetten usı maqsette 2,5 trillion sum qarjı ajıratılǵan.
– Kimler subsidiya alıw huqıqına iye?
– Birinshi gezekte jas shańaraqlar, kóp balalı shańaraqlar, mayıplıǵı bolǵan shaxslar, kem támiyinlengen puqaralar hám sociallıq qorǵawǵa mútáj shaxslar subsidiya alıw huqıqına iye. Sonday-aq, “labor-migration” baǵdarlamasında dizimnen ótken miynet migrantları da bul jeńillikten paydalanıw huqıqına iye bolıp esaplanadı.
– Migrantlarǵa da subsidiya ajıratılatuǵını belgilendi. Bul sistema qalay isleydi?
– Awa, bıyılǵı eń áhmiyetli jańalıqlardan biri mine, usı. Aldın sırt elde jumıs islep atırǵan puqaralar ipoteka kreditin alıwda “Ózbekstanda rásmiy dáramatı joq” degen sebep penen biykar juwabın alǵan. Endi bolsa olardıń sırt elden jibergen pul ótkermeleri rásmiy dáramat sıpatında qabıl etiledi.
Miynet migrantları “labor-migration” elektron platforması arqalı dizimnen ótken bolıwı kerek. Olar arzanı shańaraq aǵzaları yamasa wákil arqalı isenim xatı tiykarında da tapsırıwı múmkin.
Arzalar ball sisteması tiykarında bahalanadı – dáramat, shańaraqlıq jaǵday, turaq jay sharayatı hám sociallıq ólshemler esapqa alınadı. 30 ball hám onnan joqarı nátiyje toplaǵan puqaralar subsidiya alıwǵa ajıratıladı.
– Usı jılı neshe puqara subsidiya xabarnamasın aldı?
– Usı jılı 30 mıń puqaraǵa ipoteka subsidiyası boyınsha xabarnama berildi. Sonnan 15 mıń 114 ine subsidiya qarjıları tólep berildi.
2020-2025-jıllar dawamında bolsa jámi 84 mıń 419 puqaraǵa mámleket tárepinen procent qárejetleriniń bir bólegi qaplap berilgen.
1-oktyabr jaǵdayına bola, usı jılı 1,5 trillion sumnan aslam qarjı tólep berilgen hám jıldıń aqırına shekem qarjılandırıw dawam etedi.
– Arzalar qanday tártipte qabıl etiledi hám processtiń ashıq-aydınlıǵı qalay támiyinlenedi?
– Búgingi kúnde barlıq arzalar my.gov.uz arqalı elektron túrde qabıl etiledi. Bul sistema tolıq avtomatlastırılǵan bolıp, arza beriwshi óz múrájatınıń jaǵdayın onlayn baqlap barıwı múmkin.
Arzalar 7 juwapker uyımnıń maǵlıwmatlar bazaları menen elektron salıstırıladı. Qararlar elektron tárizde qabıl etilip, puqaralarǵa QR-kodlı xabarnama jiberiledi. Bul insan faktorın minimallastırıp, korrupciyanıń aldın alatuǵın áhmiyetli qádem.
– Ayırım puqaralar subsidiya alıwdan shette qalmaqta. Bunıń sebebi ne?
– Tiykarǵı sebeplerden biri hújjetlerdiń tolıq bolmaǵanı yamasa maǵlıwmatlarda qátelikler bolıwı. Sonday-aq, puqara aldın mámleket járdeminde turaq jay alǵan bolsa yamasa qarız júgi joqarı bolsa, arzası biykar etiledi.
Sonday-aq, hár bir aymaq ushın belgilengen kvota tamamlanǵan jaǵdaylarda da arzalar keyingi náwbetke qaldırıladı. Biraq puqaralar keyin ala jáne arza tapsırıw huqıqına iye.
– Bul baǵdarlama turaq jay bazarına qanday tásir etpekte?
– Subsidiya sisteması qurılıs tarawın jedellestirdi. Máselen, 2024-jılı 100 mıń kvartira qurılǵan bolsa, 2025-jılı bul kórsetkish 135 mıńǵa jetti.
Qurılıs kompaniyaları arasında báseki kúsheydi, bul sapa artıwına xızmet etpekte. Bankler de ipoteka shártlerin puqaralar ushın jáne de qolaylı etiw boyınsha básekige kiristi.
Bul baǵdarlama tek ǵana turaq jay tarawın emes, al ekonomikanıń ulıwma belsendiligin de arttırmaqta.
– Bul baǵdarlamanıń áhmiyetin qalay bahalaysız?
– Ipoteka subsidiyası – bul tek ǵana qarjılay járdem emes, al hár bir shańaraqtıń turaq jayǵa iye bolıw ármanın ámelge asırıwdaǵı áhmiyetli qádem dep bilemen. Endi bul imkaniyattan sırt elde miynet etip atırǵan puqaralar da paydalanıwı múmkin. Bul olardıń turaq jayǵa iye bolıwına imkaniyat jaratadı. Qalaberdi, bunı olardıń mámleket ekonomikasına qosıp atırǵan úlesin xoshametlew, dep esaplayman.

Shahnoza Mamaturopova,
Doniyor Yoqubov (video),
ÓzAnıń xabarshıları