Ózbekstan Respublikası Prezidenti Shavkat Mirziyoevtiń tikkeley baslaması hám basshılıǵında keyingi jıllarda sud-huqıq sistemasında ámelge asırılıp atırǵan tereń reformalar elimizde ádil sudlaw sistemasın pútkilley jańa basqıshqa alıp shıqtı.

Bul reformalar nátiyjesinde sudlar tek ǵana jaza tayınlawshı uyım emes, al puqaralardıń huqıqların qorǵaytuǵın haqıyqıy ádillik qorǵanı sıpatında kózge taslanbaqta.
Prezidentimiz tárepinen belgilengen tiykarǵı wazıypalar hám bekkem siyasiy erk-ıqrar sebepli sud jumısı barǵan sayın ashıq, puqaralar ushın qolaylı hám ashıq-aydın sistemaǵa aylanıp barmaqta. Búgin adamlar sudtı aldın qanday da bir qorqınısh penen qabıl etken bolsa, endi oǵan isenim menen, óz huqıqların qorǵawdıń isenimli dáregi sıpatında qaramaqta.
2025-jıl 21-avgustta qabıl etilgen “Sudlardıń jumısına jasalma intellekt texnologiyaların engiziw arqalı ádil sudlawǵa erisiw dárejesin arttırıw hám sud sistemasınıń materiallıq-texnikalıq támiynatın jaqsılawǵa baylanıslı qosımsha ilajlar haqqında”ǵı 140-sanlı Prezident pármanı sud-huqıq sistemasında jańa dáwirdi baslap berdi. Bul párman tek ǵana sud imaratların jańalaw emes, al pútkil sistemanı sanlastırıw, jasalma intellekt imkaniyatlarınan nátiyjeli paydalanıw arqalı sud xızmetin zaman talaplarına muwapıq shólkemlestiriwdi názerde tutadı.
Elimizde sońǵı jılları “Ádil sudlaw – ádillik tiykarı” degen princip turmısqa jedel engizilmekte. Jańa párman sudlarǵa bolǵan xalıqtıń isenimin jáne de arttırıw, puqaralardıń huqıqları menen erkinliklerin nátiyjeli qorǵaw imkaniyatların keńeytiwge qaratılǵan.
Endi jańa párman menen sudlardıń infrastrukturası hám sharayatları túp-tiykarınan jańalanadı. Oǵan muwapıq, mámleketimizde 2030-jılǵa shekem 162 jańa sud imaratı qurılıp, 82 si rekonstrukciyalanadı hám 93 imarat kapital ońlanadı. Sud zalları zamanagóy texnika hám texnologiyalar menen úskenelenedi.
Bul arqalı qaǵazpazlıq, gezekler hám artıqsha áweregershilikler azayadı, xalıqtıń sudqa bolǵan isenimi artadı. Sud imaratları puqaralarǵa xızmet kórsetetuǵın, qolaylı hám ashıq orınǵa aylandırıladı.
Sonday-aq, 2025-2027-jıllarǵa mólsherlengen sud tarawın sanlastırıw hám ádil sudlaw processlerine zamanagóy málimleme texnologiyaların engiziw baǵdarlaması islep shıǵıladı. Demek, sud-huqıq sistemasında sanlastırıw processleri jańa basqıshqa kóterilmekte. Usı pármanǵa muwapıq, tómendegi áhmiyetli sanlı jańalıqlar engiziledi:
Birinshiden, 2025-jıl 1-dekabrden baslap puqaralar, advokatlar, yuristler hám sudyalar ushın normativlik-huqıqıy hújjetlerdi tallaw platforması iske qosıladı.
Bul platforma jasalma intellekt tiykarında isleytuǵın bolıp, bar nızamshılıq bazasın tallaw, hár qıylı jumıslarǵa tiyisli huqıqıy tiykarlardı tabıwda járdem beredi.
Ekinshiden, 2025-jıldıń aqırına shekem sud hújjetlerin avtomat túrde tayarlaw imkaniyatın beretuǵın arnawlı málimleme baǵdarlaması jaratıladı.
Bul baǵdarlama sud qararları, protokollar hám basqa da hújjetlerdi avtomat túrde qáliplestiredi, insan qátelerin azaytadı hám jumıs procesin tezlestiredi.
Úshinshiden, 2026-jıl 1-yanvardan baslap “my.sud.uz” interaktiv portalınıń jańa moduli puqaralarǵa huqıqıy járdem kórsetiwdi baslaydı.
Bul portal arqalı, jasalma intellekt tiykarında isleytuǵın virtual másláhátshi puqaralardıń huqıqıy sorawlarına juwap berip, sudqa baylanıslı maǵlıwmatlardı avtomat túrde jetkerip beredi hám huqıqıy múrájatlardı qabıl etip, tiyisli shólkemlerge jiberedi.
Endi sudlarda jasalma intellekt arqalı hújjetler tallanıp, uqsas sud qararları tiykarında usınıslar beriledi hám sud islerin durıs bólistiriwde járdem beredi.
Áhmiyetlisi, qarar qabıl etiw tek ǵana sudya tárepinen ámelge asırıladı. Jasalma intellekttiń wazıypası – jumıs procesin jedellestiriw hám qalıslıqtı támiyinlew bolıp tabıladı.
Prezident pármanında belgilep berilgen “Sanlı sud” koncepciyası – bul pútkil sud procesin sanlastırıw, xalıqqa aralıqtan hám ashıq-aydın xızmet kórsetiw imkaniyatın beretuǵın innovaciyalıq kózqaras bolıp esaplanadı. Bul koncepciya arqalı, sud processlerinde insan faktorı azayıp, qalıslıq artadı hám hám elektron sud islerin júrgiziw sisteması keńeytiledi. Sud qararları ashıq hám onlayn jumıs tiykarında ámelge asırıladı.
Pármanda sud sistemasında miynet etip atırǵan sudyalar hám sud xızmetkerleri ushın da áhmiyetli jańalıqlar názerde tutılǵan bolıp, miynet haqı hám sociallıq kepillikler arttırıladı, miynet sharayatları jaqsılanadı, mamanlıq arttırıw hám qayta tayarlaw sisteması jetilistiriledi.
Bul bolsa, óz gezeginde, ádillikti támiyinlewshi sud xızmetkerleriniń jumısın qollap-quwatlaw hám xoshametlewge xızmet etedi.
“Sanlı sud,” jasalma intellekt, interaktiv platformalar hám qolaylı infrastruktura – bulardıń barlıǵı xalıq ushın ashıq-aydın, isenimli sud sistemasın qáliplestiredi.
Ádillik qashan xalıqqa jaqın bolsa – isenim de sonshelli bekkem boladı. Endi puqaralarımız sudqa qorqıp emes, huqıqıy qorǵawdı alıwǵa isenim menen múrájat etedi.

Azamat Shadibekov,
Sudlar jumısın támiyinlew departamentiniń Qaraqalpaqstan Respublikası aymaqlıq bóliminiń baslıǵı.
Qaraqalpaqstan xabar agentligi.