Ózbekstannıń Ǵárezsiz Mámleketler Doslıq Awqamı mámleketleri menen óz-ara paydalı birge islesiwi sońǵı jıllarda ámeliy mazmun menen bayıp barmaqta. Bul processte ekonomikalıq máp, insan kapitalı, miynet migraciyası, bilimlendiriw hám mádeniy-gumanitarlıq baylanıslar bir-birin tolıqtıratuǵın baǵdar sıpatında kórinbekte. Oraylıq Aziyadan tısqarı ǴMDA mákanında respublikamız ushın eń áhmiyetli sherik Rossiya Federaciyası bolıp esaplanadı. Házirgi processte tariyxıy ekonomikalıq baylanıslılıq, úlken bazar, miynet resurslarınıń háreketi hám tarmaqlararalıq kooperaciya bir waqıttıń ózinde hám imkaniyat, hám jańa talaplardı júzege shıǵaradı.
Ózbekstan hám Rossiya basshıları eki tárepleme qatnasıqtı “kompleksli strategiyalıq sheriklik hám awqamlaslıq” ruwxında rawajlandırıw máselelerin turaqlı túrde dodalap kelmekte. Usı jaǵınan birge islesiwdi tek ǵana sawdadaǵı sanlar menen emes, al sociallıq-gumanitarlıq ólshem, institucionallıq mexanizm hám jańa kelisimlerdiń uzaq múddetli tásiri menen birge bahalaw maqsetke muwapıq.
Ekonomikalıq birge islesiw
Ózbekstannıń sırtqı sawda geografiyasında Rossiyanıń ornı turaqlı joqarı bolıp qalmaqta. Milliy statistika komitetine bola, 2025-jıl esabatında óz-ara sırtqı sawda aylanısı 12 985,7 million dollardı quraǵan, 2024-jıl 11 974,1 million dollar edi. Bul san RF mámleketimiz sırtqı sawdasında joqarı úleske iye ekenin kórsetedi. Ulıwma dizimde Rossiya 16 procent úles penen Qıtaydan (21,2 procent) keyingi nátiyjeni kórsetken.
Ekonomikalıq baylanıslılıqtıń áhmiyetli tárepi sonda, Rossiya Ózbekstan ushın bir waqıttıń ózinde hám eksport bazarı, hám import deregi bolıp esaplanadı. Ótken jıldıń juwmaǵında respublikamız eksportında RF tiykarǵı sherik sıpatında 12,8 procent úlesti támiyinlegen – 4,3 milliard dollar. Bul maǵlıwmat Milliy statistika komiteti 9-fevralda járiyalanǵan “Top-10 eksport bazarı” esabatında keltirilgen.
Importta da Rossiyanıń salmaǵı úlken
Sol baspasóz xabarlamasında 2025-jıl ushın ulıwma import etiwshi iri sheriklerimizdiń úlesi keltirilgeninde, Rossiya 18,3 procent kórsetkish penen Qıtaydan keyin ekinshi orında tur. Bunday sistema ekonomikalıq birge islesiwdi “belgili tarawlarda bir-birin tolıqtırıwshı” dep sıpatlaw imkaniyatın beredi. Sonıń menen birge, bul jaǵday támiynat shınjırına baylanıslılıq qáwpin de arttıradı.
Usı kózqarastan sońǵı jıllarda kún tártibindegi tiykarǵı wazıypa etip tek ǵana sawda aylanısın kóbeytiw emes, al quramdı diversifikaciyalaw, qosımsha qunı joqarı ónimlerdiń úlesin arttırıw, texnologiyalıq kooperaciyanı keńeytiw hám esap-sanaq jáne logistikada turaqlılıqtı támiyinlew belgilendi. Bul talap, ásirese, sırtqı bazar krizisine sezgirlik sharayatında ayrıqsha áhmietke ie bolmaqta.
Aymaqlararalıq birge islesiw
ǴMDA sheńberindegi institutlar hám aymaqlararalıq mexanizm arqalı joybarlar islep shıǵılıwı da Ózbekstan – Rossiya sherikliginiń áhmiyetli tárepi bolıp esaplanadı. ǴMDA Atqarıw komitetiniń málim etiwinshe, Aymaqlararalıq hám shegara aldı birge islesiw keńesiniń 14-májilisinde atap ótilgenindey, 2025-jıl 29-sentyabrde tastıyıqlanǵan 2030-jılǵa shekem ekonomikalıq rawajlanıw strategiyasınıń ekinshi basqıshın ámelge asırıw boyınsha háreketler rejesi aymaqlararalıq birge islesiw ushın “strategiyalıq baǵdar” wazıypasın atqaradı.
Itibarlı tárepi, bul májiliste 2025-jıl 29-aprel kúni Tashkentte ótken “ǴMDA aymaqları forumı”nıń nátiyjesi de dodalanǵan. Demek, Ózbekstan ǴMDA maydanında tek qatnasıwshı emes, al belsendi intaker sıpatında da ortaǵa shıqpaqta.
Bunday mexanizmler eki tárepleme qatnasıq rawajlanıwı ushın áhmiyetli qosımsha qun beredi. Joybarlar tek ǵana oraylıq uyımlar dárejesinde emes, al aymaqlar kesiminde de qáliplesip, isbilermenlik baylanısları keńeyedi. Nátiyjede, aymaqlararalıq format kóbinese gumanitarlıq hám sociallıq joybarlardı tezirek háreketke keltiredi.
Mádeniy baylanıslar hám turizm
Mádeniyat, turizm hám gumanitarlıq baylanıslar kóbinese siyasiy bildiriw basqıshında qalıp ketedi, degen kózqaras bar. Sońǵı jılları Ózbekstan – Rossiya birge islesiwinde bul baǵdar da ekonomikalıq mazmunǵa iye bolıp, turizmniń rawajlanıwı, birgeliktegi ilajlar, aymaqlar dárejesindegi birge islesiw hám xızmetler eksportı menen kózge taslanbaqta.
Turizm komitetiniń málim etiwinshe, 2025-jıl 2-iyul kúni komitet basshıları Rossiyanıń Primore úlkesi húkimeti wákilleri menen ushırasıw ótkergen. Sóylesiw waqtında óz-ara turistlik aǵımdı jedellestiriw maqsetinde 2025-2026-jıllarǵa mólsherlengen baǵdarlama dúziw máselesine ayrıqsha itibar qaratıldı. Sonday-aq, Rossiyada “Ózbekstan turizm jılı” ilajı sheńberinde birgeliktegi kórgizbe hám forumlar shólkemlestirip, turistlik kárxanalardıń jumısın rawajlandırıw, sonıń ishinde, tanıstırıw túrlerin shólkemlestiriw boyınsha usınıslar alısıldı.
Bunday baǵdarlamalar bir tárepten, mádeniy-gumanitarlıq baylanıstı kúsheytse, ekinshi tárepten xızmetler eksportınıń kólemin keńeytiw, aymaqlarda kishi biznes jumısına túrtki beriw arqalı ekonomikalıq nátiyje beredi. Turizmde aymaqlararalıq birge islesiw nátiyjesi sapar, hawa qatnawı, logistika hám xızmet tarmaǵınıń úylesiwinde kórinedi.
Keleshek
Qánigelerdiń pikirinshe, Ózbekstan – Rossiya birge islesiwiniń nátiyjeliligin saqlap qalıw ushın bir waqıttıń ózinde eki wazıypanı sheshiw kerek. Birinshisi, joqarı qosımsha qunlı ónimler, sanaat kooperaciyası hám texnologiyalıq almasıw máselelerine itibardı kúsheytiw. Onıń ushın injenerlik bilimlendiriw hám birgeliktegi ilimiy infrastrukturanı rawajlandırıwǵa qaratılǵan memorandumlar ámeliy mexanizm sıpatında áhmietli. Ekinshisi, sociallıq baǵdarda turaqlılıqtı huqıqıy hám institucionallıq kepillik penen bekkemlew. Miynet migraciyası boyınsha uyımlararalıq jumısshı toparlar da áne usı zárúrlikten kelip shıǵadı.
Pul ótkermesi muǵdarınıń ósiwi ishki ekonomikalıq belsendilik ushın resurs bolıwı menen birge sırtqı miynet bazarına joqarı sezgirlikti de ańlatadı. Oraylıq bank esabatında 2025-jıldıń 9 ayında pul ótkermeleri 13,9 milliard dollarǵa jetip, ótken jıldıń usı dáwirine salıstırǵanda 23,5 procentke óskeni kórsetilgeni bul faktordıń makroekonomikalıq salmaǵın tastıyıqlaydı. Usı kózqarastan migrantlardı huqıqıy qorǵaw, legal bántlik hám kásiplik tayarlıq sistemasın jetilistiriw de gumanitar emes, al ekonomikalıq turaqlılıq máselesi sıpatında kóriliwi maqsetke muwapıq ekenligi atap ótiledi.
Dilshod HAKIMOV,
ÓzAnıń xabarshısı