Málimleme mákanında maǵlıwmatlar sonshelli kóp, insan itibarın tartıw barǵan sayın qıyınlasıp barmaqta. Sociallıq tarmaqlar, reklama, jańalıqlar aǵımı hám kóplegen multimedia kontentleri arasında áhmiyetli sociallıq ideyalardı jetkeriw ushın qısqa, tásirsheń hám este qalarlıq formalar zárúr bolmaqta. Usı jaǵınan multfilm túrindegi sociallıq rolikler búgingi kommunikaciya sistemasında ayrıqsha orın ieleydi.
Animaciya arqalı jaratılǵan sociallıq rolikler awır hám quramalı temalardı da jeńil, túsinikli hám simvolikalıq mániste bildiriw imkaniyatın beredi. Ápiwayı sızıqlar, obrazlar hám qısqa gúrriń arqalı tamashagóyge tereń filosofiyalıq yamasa sociallıq pikir jetkeriw múmkin. Bul bolsa animaciyanı tek kewil ashar kórkem óner túri emes, al jámiyettiń mashqalaların kórsetetuǵın kúshli kommunikaciya quralına aylandıradı.
Animaciyanıń eń áhmiyetli qásiyetlerinen biri onıń simvollıq tili bolip tabıladı. Real kino kóbinese haqıyqattı anıq súwretlewge umtılsa, animaciya bolsa metafora hám obrazlar arqalı pikirdi jetkeredi. Nátiyjede tamashagóy ápiwayı waqıyanı tamasha etip atırǵanday bolıp kórinedi, biraq onıń artında tereń sociallıq máni jasırınǵan boladı.
Psixologlardıń pikirinshe, insan miyi simvollıq obrazlardı tezirek qabıl etedi hám olar estelikte uzaq saqlanadı. Sol sebepli qısqa animaciyalıq rolikler kóbinese úlken tásir kúshine iye boladı. Ásirese, balalar hám jaslar ushın animaciya arqalı berilgen sociallıq ideyalar birqansha nátiyjeli esaplanadı.
Francuz animaciya studiyası tárepinen jaratılgan “Súyilmegen qasqır” roligi sociallıq animaciya úlgilerinen biri sıpatında keńnen tanılǵan. Bul rolik qısqa waqıt ishinde internet tarmaqlarında tez tarqalıp, millionlaǵan tamashagóylerdiń itibarın tartqan.
Rolik waqıyası ápiwayı shańaraqlıq saxna menen baslanadı. Jańa jıl aldında shańaraq aǵzaları bayram dasturxanı átirapında jıynaladı. Lulu atlı kishkene bala sawǵa qutısın aship, ishinen oyınshıq qasqır shıǵıp atırǵanın kórip qorqıp ketedi hám oni qaytarıp beredi. Sonda sawǵa iyesi oǵan basqasha qasqır haqqında aytıp beredi.
Povestte toǵaydaǵı barlıq haywanlar qorqıp qashatuǵın jalǵız qasqır súwretlenedi. Ol jırtqıshlıǵı sebepli hámme tárepinen jek kóriledi. Biraq ol basqalardıń isenimi hám muhabbatına erisiw ushın ózin ózgertiwge qarar etedi hám hátteki vegetarianǵa aylanıwǵa da tayar boladı.
Bul rolik arqalı jámiyette bar stereotipler máselesi kóteriledi. Geyde adamlar sırtqı kórinisi yamasa aldınnan qáliplesken túsinikler tiykarında bahalanadı. Negizinde bolsa hár bir insannıń ishki dúnyası basqasha bolıwı múmkin. Rolik tamashagóydi mine usı stereotiplerden waz keship, basqalarǵa tilekleslik penen qarawǵa shaqıradı.
Argentinalı animatorlar tárepinen jaratılgan “The Employment” (“Jumıs penen támiyinlengenlik”) atlı qısqa metrajlı animaciya da sociallıq mazmunı menen ajıralıp turadi. Bul rolik zamanagóy jámiyettegi sociallıq insannıń qádirsizleniw mashqalasın kórsetedi.
Roliktegi dúnya ájayıp: onda barlıq buyımlardıń ornın adamlar iyelegen. Máselen, shıranıń ornında adam turadı, stol-stul wazıypasın da insanlar atqaradı, hátte dálizdegi gilem de adamlar arqalı súwretlenedi. Bul obraz arqalı avtorlar jámiyettegi ayırım insanlar basqalar tárepinen ápiwayı qural sıpatında kóriletuǵının sınǵa aladı.
Roliktiń kúshli tárepi sonda, onda derlik dialog joq. Barlıq pikirler vizual obrazlar arqalı anlatıladı. Bul bolsa animaciyanıń universal tilge iye ekenligin kórsetedi: ol túrli mádeniyat hám tillerge tiyisli tamashagóyler tárepinen birdey túsiniledi.
Animator Stiv Katss tárepinen jaratılǵan “Man” (“Insan”) roligi ekologiyalıq temadaǵı en belgili animaciyalıq shıǵarmalardan biri. Bul rolik insaniyattıń tábiyatqa bolǵan biypárwa hám agressiv qatnasın keskin sınǵa aladı.
Rolikte insan dúnyaǵa keledi hám óz jolında ushıraǵan barlıq nárseni jey baslaydı. Ol haywanlardı awlaydı, toǵaylardı kesedi, sanaat óndirisin rawajlandıradı hám nátiyjede tábiyattı wayran etedi. Hár bir saxna insan iskerligi nátiyjesinde tábiyattıń qanday zıyan kórip atırǵanın kórsetedi.
Roliktiń sońǵı saxnası oǵada simvolikalıq mániske iye: insan ózi jaratqan shıǵındılar úyiminiń ishinde qalıp ketedi. Bul arqalı avtorlar ekologiyalıq mashqalalar insaniyattıń ózine qarsı qaytatuǵının kórsetedi.
Animaciyalıq sociallıq rolikler arasında “Alike”, “Uqsaslar” atlı film de óziniń tereń filosofiyalıq mazmunı menen ajıralıp turadı. Bul rolik ata hám bala qatnasıqları hám bilimlendiriw sistemasınıń ayırım mashqalaların súwretleydi.
Roliktegi dúnya gúńgirt reńlerde súwretlengen. Adamlar birdey háreket etedi, birdey isleydi hám birdey pikirleydi. Tek kishkene bala ashıq reńlerde súwretlengen bolıp, bul onıń dóretiwshiligi hám erkin pikirlewin ańlatadı. Biraq mektep hám jámiyet kem-kemnen onı da basqalar sıyaqlı “reńsiz” sistemaǵa beyimlesiwge májbúrleydi.
Film juwmaǵında áke ulınıń ishki reńin, yaǵnıy onıń dóretiwshilik qábiletin saqlap qalıw ushın sistemaǵa qarsı shıǵadı. Bul saxna tamashagóydi bilimlendiriw sistemasınıń tiykarǵı maqseti haqqında oylawǵa shaqıradı: bilimlendiriw balalardı standart qaǵıydaǵa salıw ushın emes, al olardıń individuallıǵın rawajlandırıw ushın xızmet etiwi kerek.
Sociallıq animaciyalıq rolikler kóbinese minimalistlik usılda jaratıladı. 2D minimalizm, ápiwayı sızıqlar, ápiwayı formalar hám az reńlerden paydalanıwdı ańlatadı.
Bul usıl tamashagóydiń dıqqatın artıqsha vizual detallardan aljastırmaydı hám tiykarǵı ideyaǵa qaratadi.
Basqa tárepten, ayırım animaciyalar 3D usılında jaratıladı. Bul usıl waqıyanı barlıq detallar menen súwretlew imkaniyatın beredi hám tamashagóyde kúshli emocionallıq tásir oyatadı. Hár eki usıldıń maqseti birdey sociallıq ideyanı eń nátiyjeli túrde jetkeriw.
Búgingi kúnde qısqa video formatları (short video) internet mákanında eń kóp tarqalǵan kontentlerden biri bolıp esaplanadı. Animaciyalıq sociallıq rolikler de áyne usı formatqa sáykes keledi. Olar ádette 2-5 minut dawam etedi, biraq sol qısqa waqıt ishinde tamashagóyde kúshli sezimlik hám intellektuallıq tásir oyatadi.
Bunday rolikler sociallıq tarmaqlar arqalı tez tarqaladı hám millionlaǵan adamlar tárepinen tamasha etiledi. Nátiyjede olar jámiyette áhmiyetli máseleler boyınsha jámiyetlik pikirdi qáliplestiriwge de xızmet etedi.
Insandı basqa janzatlardan ajıratıp turıwshı eń áhmiyetli ózgesheliklerden biri, onıń pikirlew qábileti bolıp esaplanadı. Animaciyalıq sociallıq rolikler bolsa usı pikirlewdi oyatıwǵa xızmet etedi. Olar tamashagóydi tek waqıyanı kóriwge ǵana emes, al onıń artındaǵı mánisti ańlawǵa da iytermeleydi. Bunday rolikler jámiyettegi mashqalalardı kórsetedi, insandı óz is-háreketleri haqqında oylawǵa májbúrleydi hám geyde dúnyaqarastı ózgertiwge de sebep boladı. Usı jaǵınan animaciya jámiyetlik sananı qáliplestiriwde áhmiyetli mádeniy qural esaplanadı. Multfilm kórinisindegi sociallıq rolikler zamanagóy kommunikaciya quralları arasında ózine tán orın iyeleydi. Olar qısqa bolsa da, tereń sociallıq hám filosofiyalıq ideyalardı ózinde jámleydi.

Dildora DÓSMATOVA, ÓzA