Ózbekstan Respublikası Prezidenti Shavkat Mirziyoev orınlarda sociallıq-ekonomikalıq reformalardıń barısı, ámelge asırılıp atırǵan dóretiwshilik jumısları, iri joybarlar menen jaqınnan tanısıw, xalıq penen pikirlesiw maqsetinde 26-27-fevral kúnleri Surxandárya wálayatında boldı.
Sapardıń ekinshi kúni Prezident Shavkat Mirziyoev Surxandárya wálayatın sociallıq-ekonomikalıq rawajlandırıw máseleleri boyınsha májilis ótkerdi.
– Surxandárya tek ǵana tábiyatı gózzal jer emes, al ruwxı kúshli, ǵayratı bálent, ar-namısı bekkem insanlar eli. Surxandı rawajlandırıw Jańa Ózbekstannıń qubla tayanısh ústinin bekkemlew demek, – dedi mámleketimiz basshısı sóziniń aldında.
Ótken dáwirde aymaqta 5 milliard dollarlıq 8 mıńnan aslam joybar iske qosıldı. Qıtay, AQSh, Rossiya, Hindstan, Avstriya, Vengriya sıyaqlı mámleketler menen investiciya hám sawda boyınsha jáne 10 milliard dollarlıq kelisimlerge erisildi.
Sońǵı toǵız jılda baqsha menen qamtıw 28 procentten 68 procentke arttı, 23 jańa mektep qurıldı, jáne 448 i ońlandı. Qosımsha 102 mıń oqıwshı ornı jaratıldı. Bul dáwirde qurılǵan 688 kóp qabatlı turaq jayǵa 32 mıń shańaraq kóship ótti. Angor, Baysın, Jarqorǵan, Sariosiyo hám Termiz rayonlarında “Jańa Ózbekstan” massivleri qurıldı.
“Twpalang suw saqlaǵıshınıń suwınan paydalanıw” joybarı esabınan Termiz qalası hám 10 rayondaǵı 563 mıń xalıqtıń ishimlik suwı támiynatı jaqsılandı.
Májiliste wálayat hákimi hám rayon hákimleri aldında usı jılı investiciyalardı 3 milliard dollarǵa, eksporttı 1 milliard dollarǵa jetkeriw wazıypası turǵanı atap ótildi. Aymaqta kámbaǵallıqtı 2,8 procentke, jumıssızlıqtı 4,5 procentke shekem túsiriw, Termiz qalası, Angor, Denov, Jarqorǵan, Qiziriq, Muzrabattı kámbaǵallıq hám jumıssızlıqtan awlaq aymaqqa aylandırıw áhmiyetli ekeni atap ótildi.
Surxandárya ekonomikasında sanaattıń úlesi sońǵı 9 jılda 5 esege ósip, 10 procentke jetti. Biraq bul ele de az ekenligi kórsetip ótildi.
Sanaat kólemin arttırıwda wálayattaǵı kánlerdi ózlestiriwdi jedellestiriw zárúr ekenligi atap ótildi.
Usı jılı Baysındaǵı “Sanjar”, Altınsaydaǵı “Aqsuw”, kelesi jılı “Fangart” kánlerinde kómir qazıp alıwdı baslaw tapsırıldı. Qubla Afrikanıń “Sosol” kompaniyası kómirden polipropilen, polietilen hám kauchuk islep shıǵarıwǵa qızıǵıwshılıq bildirgen. Sariosiyodaǵı “Qoraqon”, “Jemsonit”, “CHuqur”, “Bayram-1” kánlerine de qıtaylı investorlar 1 milliard dollar kirgiziwge tayar. Baysındaǵı “Bezektap” káninde tábiyǵıy tas rezervleri úyrenilmesten tur. Bul kánlerde zárúr jumıslardı baslaw wazıypası qoyıldı.
Májiliste Termiz xalıqaralıq sawda orayınıń nátiyjeleri ayrıqsha atap ótildi. Ótken jılı orayǵa 800 mıńnan aslam Awǵanstan puqarası kelip, eksport 320 million dollar bolǵan.
Oray aymaǵın 1 mıń gektarǵa jetkeriw belgilendi. Jańa joybarlar nátiyjesinde isbilermenler hám qarıydarlardıń esesine kóbeyetuǵını atap ótilip, nızam ústinligin támiyinlew maqsetinde orayda arnawlı prokuratura hám ishki isler bóliminiń jumısı jolǵa qoyıladı.
Sonday-aq, endi oray aymaǵındaǵı tovar sawdası hám xızmetler eksport sıpatında bahalanatuǵını, olarǵa salıstırǵanda qosımsha qun salıǵı “nol”lik stavkada qollanılatuǵını atap ótildi.
Mámleketimiz basshısı awıl xojalıǵınıń imkaniyatlarına toqtap ótip, wálayattaǵı 35 mıń gektar qıytaq jerden 3-4 márte zúráát alınıp atırǵanı, bunday kórsetkish basqa birde-bir wálayatta joq ekenligin atap ótti.
Termiz rayonındaǵı “Qıytaq jer mektebi”niń unamlı tájiriybesin pútkil Surxandáryada jolǵa qoyıw zárúr ekenligi kórsetip ótildi. Usı múnásibet penen Angor, Uzun, Denovta da “Qıytaq jer mektepleri”n shólkemlestiriw, hár bir wálayatta ekewden “Innovaciyalıq qıytaq jer mektepleri”n iske qosıw tapsırıldı.
Surxandárya sharayatında ıssıxanadan ónim alıw basqa jerlerge salıstırǵanda 2-3 esege arzan túsetuǵını atap ótildi. Bıyıl Ispaniyanıń Almeriya aymaǵı tájiriybesi tiykarında 1 mıń gektarda quyashta ısıtılatuǵın ıssıxanalar shólkemlestiriletuǵını, bunday ıssıxana quratuǵın isbilermenlerge jer 5 jılǵa biypul ijaraǵa beriletuǵını, jer astı suwı ushın tólemnen 3 jılǵa azat etiletuǵını atap ótildi.
Wálayatta paydalanılmay atırǵan jáne bir úlken imkaniyat jaylawlar ekeni atap ótildi. Sonıń ishinde, Baysında 197 mıń gektar jaylaw bar ekenligi, eger Derbent dáryasındaǵı nasoslar tiklenip, suw shıǵarılsa, 10 mıń gektar jaylawdı paydalanıwǵa kirgiziw imkaniyatı bar ekenligi aytıldı.
Rezervtegi jaylaw jerlerin ózlestiriw ushın baslanǵısh baha normativlik bahasınıń 1 procenti muǵdarında belgilenip, aukcionǵa shıǵarılatuǵını atap ótildi. Aukcionnan jer alǵan isbilermenlerge 10 jılǵa, 4 jıllıq jeńilletilgen dáwir menen 14 procentlik kredit ajıratıladı, hár on gektarǵa suw alıp keliw ushın 120 million sumǵa shekem subsidiya beriledi.
Wálayatta qusshılıq, sharwashılıq, pal hárreshilik joybarların ámelge asırıw ilajları da belgilep alındı.
Jol hám transport infrastrukturası wálayattaǵı eń awır máselelerden biri ekeni atap ótildi. Házirgi waqıtta Baysın hám Denovtı baylanıstıratuǵın joldıń 111 kilometri cement-beton qaplamaǵa ótkeriw joybarı ámelge asırılmaqta. Bul jol iske qosılsa, júk kólemi 2 esege artıwı, tasıw waqtı 3 saattan 1,5 saatqa qısqarıwı aytıldı.
Usı jılı elimizdi Awǵanstan hám Tájikstan menen baylanıstıratuǵın 178 kilometrlik magistraldı kapital ońlaw, “Tashgúzar – Baysın – Qumqorǵan” uchastkasın tezjúrer poezdǵa beyimlestiriw, “Qumqorǵan – Qudıqlı” temir jolın elektrlestiriw jumısları baslanadı. Termiz – Stambul, Termiz – Dubay jónelislerinde jańa reysler shólkemlestiriledi.
Jańa avtobuslar alıp kelinip, Shwrchi, Denov, Sariosiyo, Sherabad hám Baysınnan Termizge alıp barıwshı jollarda qatnawǵa qoyıladı.
Jıldıń aqırına shekem Muzrabattaǵı 56 mıń xalıqqa birinshi márte oraylasqan ishimlik suwın jetkerip beriw joybarı juwmaqlanatuǵını, Muzrabat, Altınsay, Angor, Qızırıq hám Baysın oraylarına kanalizaciya alıp barıw joybarları baslanatuǵını málim etildi.
“Ǵárezsizliktiń 25 jıllıǵı” iri gazdi qayta islew kompleksindegi texnologiyalıq quramalı máselege sherikler menen ilimiy sheshim tabılǵanı atap ótildi.
– Biz avariyanı da toqtatamız, Surxandárya ekonomikasına úlken túrtki beretuǵın joybardı da baslaymız, – dedi Prezidentimiz.
Mámleketimiz basshısı turizm potencialına toqtap ótip, wálayatta Al-Hakim at-Termiziy, Sultan Saodat, Kwkildor ata, Qırıq qız sıyaqlı 150 den aslam mádeniy miyras obektleri bar ekenligi, Hisar, Baysıntaw, Kwhitang, Babatawda alpinizm, trekking, ekoturizm ushın úlken imkaniyatlar bar ekenligin ayttı. Onı tolıq iske qosıp, jılına 1 milliard dollarlıq dáramat alıw múmkin ekenligi atap ótildi.
Eski Termiz esteligi tolıq úyrenilmegenligi atap ótildi. Buddizm mádeniyatına baylanıslı Fayaztepa, Qoratepa, Dalvarzin, Zurmala sıyaqlı esteliklerdiń turizm potencialınan paydalanıp, Yaponiya, Koreya, Qıtay, Tailandtan jılına 500 mıń turistti tartıw imkaniyatı bar ekenligi kórsetip ótildi.
Surxandáryada 8 mıńnan aslam jaslar gúres penen turaqlı shuǵıllanbaqta. Usı jılı Denovdaǵı “Zamondosh” dem alıw orayı negizinde gúresshiler ushın zamanagóy oqıw-shınıǵıw bazasın qurıp beriw tapsırıldı. Baysındaǵı mektep-internatta jańa oqıw jılınan sport penen birge mektep sabaqların da jolǵa qoyıw kerek ekenligi atap ótildi.
Májiliste wálayat belsendileri, jaslar hám nuranıylar menen sóylesti, hákimler hám juwapkerlerdiń esabatları tıńlandı. Mámleketimiz basshısı belgilengen wazıypalardıń orınlanıwın qatań qadaǵalawǵa alıw, hár bir baǵdarda anıq nátiyjege erisiw boyınsha tiyisli tapsırmalar berdi.
Bunnan soń Prezident Shavkat Mirziyoev Termiz rayonında jaylasqan “Surkhon Sandwich” kárxanasınıń bazalt ónimlerin islep shıǵarıw liniyası menen tanıstı.
Elimizdiń barlıq aymaqlarında keń kólemli dóretiwshilik jumısları ámelge asırılmaqta. Sońǵı jılları hár bir iri joybar hám infrastruktura obektlerinde energiyanı únemlewge tiykarǵı itibar qaratılmaqta. Sonlıqtan, bazalt shiyki zatı hám onnan tayarlanatuǵın energiya nátiyjeli plita hám qurılıs materiallarına talap artıp barmaqta.
Usı zárúrlikten kelip shıǵıp shólkemlestirilgen kárxananıń bahası 26 million dollarǵa teń. Joybar sheńberinde jılına 30 mıń tonna bazalt shiyki zatın qayta islew quwatlılıǵı jaratılǵan. Bul 345 milliard sumlıq tayar ónim islep shıǵarıw imkaniyatın beredi.
Ónimler ishki bazar menen birge Tájikstan hám Awǵanstanǵa da eksport etilmekte.
Óndiris procesi ushın talap etiletuǵın shiyki zattıń 95 procenti wálayattıń Altınsay rayonındaǵı kánlerden támiyinlenedi. Kárxanaǵa Qıtaydıń zamanagóy texnologiyalıq úskeneleri ornatılǵan. Bul jerde 200 adam jumıslı boldı.
Prezident óndiris processleri menen tanısıp, ónimlerdiń sapasın bunnan bılay da arttırıw, lokalizaciyalaw dárejesin keńeytiw hám eksportqa qolaylı baǵdarlardı rawajlandırıw áhmiyetli ekenligin atap ótti.
Ulıwma, elimizde qurılıs tarawınıń ilimiy tiykarların bekkemlew, bunıń ushın qurılıs materialları boyınsha ilimiy-izertlew institutın shólkemlestiriw zárúr ekenligi atap ótildi.
Mámleketimiz basshısı bul jerde wálayattıń qurılıs materialları sanaatı ónimleriniń prezentaciyası menen tanıstı.
Sonıń menen Ózbekstan Respublikası Prezidenti Shavkat Mirziyoevtiń Surxandárya wálayatına saparı juwmaqlandı.

Ziyodulla JONIBEKOV,
Xolmwmin MAMATRAYIMOV,
Ikrom AVVALBOEV,
ÓzAnıń arnawlı xabarshıları