Mine, bir neshe jıldan berli Ózbekstan Suw xojalıǵı ministrligi menen birge islesip kiyatırman hám usı waqıt ishinde tarawda ámelge asırılıp atırǵan reformalardı óz kózim menen kórip kiyatırman. Hátteki, ayırım processlerde jeke ózim qatnasqanman. Sońǵı 25 jıl dawamında Xalıqaralıq suw resursların basqarıw institutı oǵan múnásip úles qostı.
Eger aldın húkimet tiykarınan infrastrukturanı saqlawǵa itibar qaratqan bolsa, búgingi kúnde qatnas túpkilikli ózgerdi – suwdı únemlew, esabın júrgiziw hám basqarıwdı sanlastırıw birinshi orınǵa shıqtı. Kórinip turǵanınday, bul ózgerisler ámelde de sezilerli nátiyjeler bermekte.
Prezident Shavkat Mirziyoevtiń jaqında qabıl etilgen qararı, menińshe, mine usı processtiń logikalıq dawamı bolıp tabıladı. Atap aytqanda, 2026-2028-jıllarda suwdı únemleytuǵın texnologiyalardıń qamtıp alıwın 3,5 million gektarǵa jetkeriw maqseti oǵada áhmiyetli qádem bolıp esaplanadı. Bul kórsetkish tek ǵana awıl xojalıǵı nátiyjeliligin arttırıp qoymastan, al suw resurslarına bolǵan basımdı azaytıwǵa járdem beredi. Bunnan tısqarı, hár jılı milliardlaǵan kub metr suwdı únemlew rejesi jáhán standartları boyınsha da jaqsı nátiyje.
Menińshe, bul qarardıń eń kúshli táreplerinen biri sonda, onda ekonomikalıq instrumentler anıq belgilep qoyılǵan. Fermer hám isbilermenlerdi kredit hám subsidiyalar arqalı qollap-quwatlaw, suwdı únemleytuǵın texnologiyalardı engiziw qárejetleriniń bir bólegin qaplaw reformalardıń ámelde tezirek nátiyje beriwin támiyinleydi. Bunday mexanizmler klimat sharayatı uqsas bolǵan hám ózin aqlaǵan basqa mámleketlerde de qollanıladı.
Sonday-aq, qararda suwdı esapqa alıw hám qadaǵalaw sistemaların sanlastırıw, sonıń ishinde, “aqıllı” suw ólshew hám esapqa alıw qurılmaların engiziw, GPS baqlaw sistemaların keńeytiw hám monitoringtiń keńirek mexanizmlerin engiziw boyınsha ilajlar názerde tutılǵanı oǵada áhmiyetli bolıp esaplanadı. Zamanagóy suwǵarıw menedjmentide real waqıt rejiminde maǵlıwmatlardı jıynaw hám tallaw resurslardı únemlewdiń eń nátiyjeli usıllarınan biri bolıp esaplanadı.
Sonıń menen birge, qararda kadrlardıń mamanlıǵın arttırıw, bilimlendiriw mákemeleri hám ilimiy-izertlew shólkemleri menen birge islesiwdi kúsheytiwge baylanıslı qaǵıydalar ayrıqsha itibarǵa iye. Sebebi, suw xojalıǵındaǵı reformalar tek ǵana texnologiya yamasa infrastruktura emes, al tájiriybeli qánigelerdi tayarlaw arqalı da turaqlı nátiyjelerge alıp keledi.
Baqlawlarımnan kelip shıǵıp aytıwım kerek, Ózbekstanda suw xojalıǵı tarawındaǵı reformalar basqıshpa-basqısh hám sistemalı túrde ámelge asırılmaqta. Infrastrukturanı modernizaciyalaw, qadaǵalaw hám monitoringti kúsheytiw, finanslıq xoshametlew mexanizmlerin engiziw hám sanlastırıwdı alǵa qoyıw bir waqıttıń ózinde xalıqaralıq ámeliyatta “suw resursların kompleksli basqarıw” principlerine tolıq sáykes keledi. Sonlıqtan, ámelge asırılıp atırǵan jumıslar tek ǵana qaǵazda emes, al real turmısta da óz nátiyjesin bermekte, dep aytıw múmkin.
Kelesi jılı reformalar jolın tabıslı dawam ettiriw ushın muǵdarlıq qatnastan “aqıllı” xoshametlew, sapa qadaǵalawı hám turaqlı rawajlanıw sistemasına ótiwge jáne de kóbirek itibar qaratıw zárúr. Sonda ǵana Ózbekstan jaqın jıllarda suw resursların nátiyjeli basqarıw hám irrigaciyanı modernizaciyalaw boyınsha regionnıń úlgili tájiriybesine iye mámleketlerden birine aylanatuǵınına isenemen. Bul, óz gezeginde, tek ǵana ekonomikalıq nátiyjelilik emes, al azıq-awqat qáwipsizligi hám ekologiyalıq turaqlılıqtı támiyinlewde áhmiyetli faktor boladı.
Barbara Yanush-Pavletta,
Xalıqaralıq suw resursların basqarıw institutı
Oraylıq Aziya boyınsha regionallıq wákili.

ÓzA