Ózbekstan Respublikası Prezidenti janındaǵı Strategiyalıq hám regionlararalıq izertlewler institutı (SRII) Pakistan Regionallıq izertlewler institutı menen birgelikte Ózbekstannıń Pakistandaǵı elshixanası járdeminde “Ózbekstan – Pakistan: ózgerip atırǵan dúnyada strategiyalıq sheriklik, óz-ara baylanıslılıq hám turaqlı rawajlanıw” atamasında onlayn ekspertler konferenciyasın shólkemlestirdi.
Ánjumanda eki mámlekettiń diplomatiyalıq wákilxanalarınıń basshıları, Ózbekstan hám Pakistannıń jetekshi tallaw hám bilimlendiriw oraylarınıń basshıları hám ekspertleri, biznes hám diplomatiyalıq missiyalardıń wákilleri qatnastı.
Ilaj dawamında Ózbekstan hám Pakistan arasındaǵı birge islesiwdiń tiykarǵı baǵdarları, sonıń ishinde, siyasiy sóylesiw hám regionallıq qáwipsizlik máseleleri, sawda-ekonomikalıq hám kooperaciyalıq baylanıslardı rawajlandırıw, bilimlendiriw, kadrlar tayarlaw, sanlastırıw hám jańa texnologiyalar tarawlarındaǵı birge islesiw máseleleri hár tárepleme dodalandı.
Ekspertler Ózbekstan hám Pakistan arasındaǵı qatnasıqlar sapa jaǵınan jańa basqıshqa kóterilip, strategiyalıq sheriklik túrine ótkenin atap ótti. Bul kóp jaǵınan eki mámleket basshılarınıń sheshiwshi roli hám siyasiy erk-ıqrarı sebepli ámelge asırıldı. Ózbekstan hám Pakistan jetekshileri arasındaǵı joqarı dárejedegi isenim hám konstruktivlik sóylesiw, qáwipsizlik, ekonomika hám regionallıq rawajlanıw tarawlarındaǵı uzaq múddetli máplerdiń uqsaslıǵı hár tárepleme ámeliy birge islesiwdi jáne de tereńlestiriw ushın bekkem tiykar jaratpaqta.
Ilajdı ashıp berip, SRII direktorı Eldor Aripov, Ózbekstan – Pakistan qatnasıqları sapa jaǵınan jańa institucionallıq dárejege kóterilgenin atap ótti. Onıń sózlerine bola, Strategiyalıq sheriklik keńesiniń shólkemlestiriliwi óz-ara birge islesiwdiń sistemalı hám uzaq múddetli modeline ótiwdiń ayqın tastıyıǵı boldı. Bul qatnas oraylıq hám Qubla Aziyanıń jaqınlasıwı waqtınshalıq baslama emes, al ulıwma strategiyalıq máplerden kelip shıǵatuǵın obektiv zárúrlik ekenligi haqqındaǵı ulıwmalıq túsinikti sáwlelendiredi.
SRII direktorı sawda-ekonomikalıq birge islesiwdiń dinamikası eki tárepleme baylanıslardıń ósip baratırǵan potencialın tastıyıqlap atırǵanın atap ótti: sońǵı jılları Ózbekstan hám Pakistan arasındaǵı tovar almasıw kólemi 12 esege arttı, birge islesiwshilerdiń orta múddetli maqseti bolsa bul kórsetkishti 2 milliard dollarǵa jetkeriw bolıp tabıladı.
SRII direktorı keleshektegi tiykarǵı baǵdarlar haqqında aytıp, ápiwayı sawdadan joqarı qosımsha qunǵa iye birgeliktegi shınjırlardı qáliplestiriwge ótiw, sonday-aq, málimleme texnologiyaları, bilimlendiriw hám kadrlar tayarlaw tarawlarında birge islesiwdi kúsheytiw áhmiyetli ekenligin atap ótti.
Eldor Aripov Transawǵan koridorınıń strategiyalıq áhmiyetine ayrıqsha toqtap ótip, gáp tek ǵana transport koridorı haqqında emes, al jetkerip beriw múddetlerin túp-tiykarınan qısqartıw hám regiondı Evraziya baylanıslılıǵınıń tiykarǵı túyinine aylandırıwǵa uqıplı bolǵan geoekonomikalıq joybar haqqında barıp atırǵanın ayrıqsha atap ótti.
Islamabad regionallıq izertlewler institutınıń prezidenti Javhar Salim konferenciya qatnasıwshılarına múrájat etip, “eki mámleket basshıları arasındaǵı isenim hám konstruktivlik sóylesiw ámeliy baslamalar ushın bekkem tiykar jaratatuǵının” atap ótti. Onıń sózlerine bola, Ózbekstan hám Pakistan arasındaǵı qatnasıqlar birge islesiwdiń ekonomika, sawda, energetika, bilimlendiriw hám mádeniyat sıyaqlı tiykarǵı tarawlardı qamtıp aladı. “Biz birgeliktegi bilimlendiriw baǵdarlamaları hám texnologiyalıq almasıwdı keńeytiwde úlken potencial bar ekenin kórmektemiz,” dep qosımsha etti ol. Bul region ushın strategiyalıq áhmiyetli basqısh bolıp, bazarlarǵa kiriwdi keńeytiw hám ekonomikalıq turaqlılıqtı bekkemlewge xızmet etedi,” – dep qosımsha etti ekspert.
Óz gezeginde, Pakistannıń burınǵı qarjı ministri hám Investiciyalar boyınsha keńestiń baslıǵı Xorun Rashid institucionallıq sheshimler hám jeke menshik sektordıń qatnasıwınıń áhmiyetin ayrıqsha atap ótti. Ol: “Sawda tek ǵana haqıyqıy investiciyalar hám nátiyjeli ekonomikalıq mexanizmler bar bolǵanda ǵana turaqlı boladı,” degen pikirdi bildirdi.
Ekonomist biznesti qollap-quwatlaw maqsetinde bazarǵa baǵdarlanǵan finanslıq strukturalar hám birgeliktegi investiciya platformaların shólkemlestiriwdi usınıs etti. X.Rashid: “Jeke menshik sektordıń qarjılandırıwdan paydalanıw imkaniyatına iye bolıwı júdá áhmiyetli, sebebi bul integraciyanıń nátiyjeliligin arttıradı,” dep atap ótti. Ol sonday-aq, qurǵaqlıq portların hám logistika xabların óz ishine alǵan birgeliktegi transport infrastrukturasın rawajlandırıw zárúr ekenligin atap ótip, tek ǵana kelisilgen kózqaraslar qárejetlerdi qısqartıw hám birge islesiwdi ekonomikalıq jaqtan nátiyjeli etiwi múmkin ekenligin bildirdi.
Islamabadtaǵı Milliy qorǵanıw universitetiniń oqıtıwshısı, general-mayor Muhammad Samrez Salik eki mámlekettiń joqarı geoekonomikalıq potencialın atap ótti. “Eger hár bir mámlekettiń kúshli tárepleri tartılsa, Pakistan hám Ózbekstan region ekonomikalıq integraciyasınıń yadrosına aylanıwı múmkin,” – dep atap ótti ol.
General, sonday-aq, transport koridorlarınıń strategiyalıq áhmiyetin atap ótti: “Trans-Awǵan temir jolı Ózbekstannan Pakistan portlarına júk jolın 35 kúnnen 3-5 kúnge shekem qısqartıwǵa uqıplı. Bul tikkeley ekonomikalıq abzallıq bolıp, onı qoldan jibermew kerek.”
Ekspert: “Biz ele paydalanılmaǵan úlken sawda potencialın kórmektemiz. Birgeliktegi joybarlar hám logistika tarmaqları arqalı integraciya regionnıń ekonomikalıq landshaftın ózgertiwge uqıplı,” – dep atap ótti.
Pakistan Sırtqı isler ministrligi Islamabad strategiyalıq izertlewler institutı janındaǵı Awǵanstan, Jaqın Shıǵıs hám Afrika mámleketlerin úyreniw orayınıń direktorı Amina Xan turaqlı birge islesiwdiń tiykarı sıpatında insan kapitalına investiciya kirgiziwdiń ayrıqsha áhmiyetin atap ótti. “Infrastruktura mámleketlerdi baylanıstıradı, biraq áyne adamlar – bilimlendiriw, kónlikpeler hám texnologiyalar arqalı – birge islesiwdiń turaqlılıǵın támiyinleydi,” – dedi ol.
Ekspert Ózbekstannıń bilimlendiriw reformaları hám sanlı transformaciyadaǵı jetiskenliklerin, sonday-aq, Pakistannıń inglis tilindegi joqarı bilimlendiriw, medicina hám ilimiy-izertlew birge islesiwindegi potencialın atap ótti. “Bilimlendiriw hám texnologiyalar tarawındaǵı birge islesiw – qáwipi tómen hám nátiyjesi joqarı jol bolıp, eki tárepleme baylanıslardı bekkemlew hám regionallıq integraciyanı rawajlandırıwǵa xızmet etedi,” – dep atap ótti ol.
Eki tárepleme dárejede Amina Xan Pakistan-Ózbekstan insan kapitalı hám texnologiyalar boyınsha sóylesiwin shólkemlestiriwdi usınıs etti. Bul sóylesiw texnikalıq hám kásip-óner bilimlendiriwin rawajlandırıwǵa qaratılǵan. Onıń atap ótiwinshe, “birgeliktegi izertlewler eki tárepleme hám regionallıq mashqalalardı sheshiwge járdem beredi, sonday-aq, usı waqıtqa shekem jetispey atırǵan jergilikli tiykarlanǵan sheshimlerdi jaratadı.”
Amina Xan, sonday-aq, Awǵanstan menen úsh tárepleme birge islesiwdi rawajlandırıw usınısın alǵa qoydı. Bul usınıs, bárinen burın, Oraylıq hám Qubla Aziya arasındaǵı óz-ara baylanıslılıqqa járdemlesetuǵın hár qıylı baslamalardı keńeytiw maqsetin gózleydi. Ol mısal sıpatında “Termiz xalıqaralıq sawda orayı” erkin sawda aymaǵın keltirdi. Onıń atap ótiwinshe, “bul ápiwayı shegara punkti emes, al tolıq ekonomikalıq sistema. Ol insanlar arasındaǵı baylanıs, bilimlendiriw, medicinalıq xızmetler, sawda hám regionallıq tranzit ushın bir pútin ekosistema wazıypasın atqaradı.”
JEDU janındaǵı Perspektivalı xalıqaralıq izertlewler institutınıń jetekshi ilimiy xızmetkeri Aziza Muhammedovanıń qosımsha etiwinshe, “turaqlı qáwipsizliksiz rawajlanıw hám integraciyanıń úlken rejelerin ámelge asırıp bolmaydı. Terrorizmge qarsı birgelikte gúresiw, razvedka maǵlıwmatların almasıw hám qorǵanıw tarawındaǵı birge islesiwge endi ekonomikalıq ósiw hám regionallıq integraciyanıń zárúr shárti sıpatında qaralmaqta. Transport hám sawda joybarları, sonıń ishinde, Ózbekstan-Awǵanstan-Pakistan temir jolı ekonomikalıq xoshametler jaratadı hám turaqsızlıqtı azaytadı.”
Ózbekstan Respublikası Transport ministrligi janındaǵı Transport hám logistika izertlewleri orayınıń bas qánigesi Shohjahon Shixnazarov, transport hám logistika tarawındaǵı kooperaciyanıń ámeliy áhmiyetine toqtap ótip, bul birge islesiw anıq nátiyjeler berip atırǵanın atap ótti. Onıń atap ótiwinshe: “2025-jıldıń aqırına shekem Pakistan portları arqalı júk tasıw kólemi 450 mıń tonnaǵa jetip, ótken jılǵa salıstırǵanda 37 procentke arttı. Bul jetkerip beriw múddetlerin qısqartadı hám logistika qárejetlerin azaytadı. Sonıń menen birge, baǵdarlardıń turaqlı hám nátiyjeli jumıs alıp barıwı xalıqaralıq birge islesiwdi bekkemlew, birgeliktegi forumlar ótkeriw hám tájiriybe joybarların ámelge asırıwdı talap etedi. Ásirese, Belarus-Rossiya-Qazaqstan-Ózbekstan-Awǵanstan-Pakistan multimodal koridorın rawajlandırıw, sonday-aq, Awǵanstan arqalı jańa temir jol liniyaların qurıw úlken áhmiyetke iye.”
Juwmaqlap aytqanda, Ózbekstan-Pakistan strategiyalıq sherikligin rawajlandırıw sanaat kooperaciyası, texnologiyalar, bilimlendiriw, birgeliktegi óndiris shınjırları hám turaqlı rawajlanıw boyınsha kelisilgen kózqaraslarǵa tiykarlanǵan kóp qırlı birge islesiw modeline ótiwdi talap etedi.
Konferenciya juwmaǵında Ózbekstan Respublikası Prezidenti janındaǵı Strategiyalıq hám regionlararalıq izertlewler institutı hám Islamabad regionallıq izertlewler institutı arasında strategiyalıq sheriklikti analitikalıq qollap-quwatlaw, birgeliktegi baslamalardı muwapıqlastırıw hám siyasiy basshılıq ushın usınıslar tayarlaw ushın turaqlı platforma bolatuǵın Ózbekstan-Pakistan ekspert keńesin shólkemlestiriw haqqında kelisimge erisildi.

ÓzA