Ádil sudlawǵa erisiw puqaralar hám isbilermenlerdiń huqıqların qorǵawda áhmiyetli bolıp esaplanadı. Bul baǵdarda hákimshilik sudlardıń jumısı jolǵa qoyılǵanı úlken áhmiyetke iye bolmaqta. 2017-2024-jıllarda hákimshilik sudlar tárepinen 102 mıńnan aslam is kórilgen bolıp, olardıń 61 mıńǵa shamalası yamasa 60 procenti qanaatlandırılǵan.
Búgingi kúnde hákimshilik sudlardıń jumısına aldınǵı sırt el tájiriybeleri engizilmekte.
Tómengi palatanıń májilisinde puqaralar hám isbilermenlik subektleriniń huqıqların sud arqalı qorǵawdıń zamanagóy mexanizmlerin engiziwge qaratılǵan nızam joybarı birinshi oqıwda kórip shıǵıldı.
Joybar menen hákimshilik sud islerin júrgiziw sistemasın túpkilikli jetilistiriw, yaǵnıy puqaralar hám isbilermenlik subektleriniń huqıqların sud arqalı qorǵawdıń zamanagóy, xalıqaralıq standartlarǵa sáykes mexanizmlerin engiziw názerde tutılmaqta.
Joybarda mámleketlik uyımlardıń lawazımlı shaxslarınıń sud májilislerinde májbúriy qatnasıwı belgilenbekte. Tiykarsız sebepler menen sudqa kelmegen lawazımlı shaxslarǵa sud járiymaları qollanılıwı názerde tutılmaqta. Bul mámleketlik uyımlardıń juwapkershiligin arttırıw, sud processlerinde haqıyqıy tartısıw hám ashıq-aydınlıqtı támiyinlew, ádil sudlawdı shólkemlestiriwge xızmet etedi.
Bunnan tısqarı, sudqa húrmetsizlik etkeni yamasa sudtıń jeke menshik qararların orınlamaǵanı ushın hákimshilik juwapkershilikke tartıw wákilligi tikkeley hákimshilik sudlardıń ózine berilmekte. Bul sud hákimiyatınıń abırayın hám tásirsheńligin jáne de bekkemleydi.
Sonday-aq, Hákimshilik juwapkershilik haqqındaǵı, Hákimshilik sud jumısların júrgiziw haqqındaǵı kodekslerge hám “Mámleketlik bajı haqqında”ǵı nızamǵa bir qatar ózgerisler hám qosımshalar kirgizilmekte. Bul jańalıqlar hákimshilik sud jumısların júrgiziw nátiyjeliligin arttırıw, puqaralardıń huqıqları menen erkinliklerin isenimli qorǵawǵa qaratılǵan jańa institutlar menen tártiplerdi engiziwdi názerde tutadı.
Nızam joybarı menen engizilip atırǵan áhmiyetli jańalıqlardan biri – “isenimniń huqıqıy qorǵalıwı” principi. Oǵan bola, mámleketlik uyımnıń qararına yamasa hújjetine isenip, hújdanlı háreket etken puqara yamasa isbilermenniń huqıqları qatań qorǵaladı. Mámleketlik uyım qátesi ushın hadal jumıs islegen shaxs juwapker bolmawı nızam dárejesinde bekkemlenbekte.
Hákimshilik sudlarda hákimshilik juwapkershilikke tartıw tártibi belgilenbekte.
Sonıń menen birge, hákimshilik sud jumısların júrgiziwde dáslepki tıńlaw institutı engizilmekte. Bul basqısh sud dodalawına shekem dálillerdi toplaw, dawa talapların anıqlastırıw hám táreplerdi kelisiw imkaniyatın beredi. Bul bolsa jumıslardı kóriw múddetlerin qısqartıw, artıqsha qárejetlerdi azaytıwǵa xızmet etedi.

Muhtarama Komilova,
ÓzA