Kino biziń jasap atırǵan ómirimizdiń ekrandaǵı kórinisi. Kino ertekler álemi. Kino erteńgi keleshegimizdi de ekran arqalı sáwlelendiretuǵın óner túri. Tariyxı qırıq jılǵa shamalas bolıp qalǵan qaraqalpaq kino ónerine húkimetimiz tárepinen ayrıqsha itibar qaratılıp, Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesiniń qollap-quwatlawı menen kinostudiya imaratına qurılıs-ońlaw jumısları alıp barılıp, jańa jıl aldınan paydalanıwǵa tapsırılǵan edi. Biz bul jerdegi jaratılǵan imkaniyatlar menen tanısa otırıp, búgingi qaraqalpaq milliy kino óneriniń jaǵdayı hám aldaǵı rejeler haqqında «Qaraqalpaqfilm» kinostudiyası mámleketlik unitar kárxanasınıń direktorı Ikram Abdikalikov penen sáwbetlesip, sorawlarımızǵa juwap alǵan edik.
– Ikram Erejepbaevich, biz tariyx dógereginde sóz etpey turıp, sońǵı jańalıqlarǵa óte almaymız. Sóz basında kinostudiyaǵa qashannan baslap tiykar salınǵan hám búgingi jaǵdayları haqqında sóz júritsek.
-Qaraqalpaq kino óneriniń tariyxına názer salar bolsaq, Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabinetiniń Kinematografiya boyınsha mámleketlik komitetiniń 1970-jıl 19-fevraldaǵı Qararı menen Nókis qalasında Ózbekstan hújjetli hám ilimiy-ǵalabalıq filmler kinostudiyasınıń Qaraqalpaqstan filialı ashıladı. Óz aldına xojalıq esabındaǵı kárxana sıpatında kinostudiya sol jılı 1-aprelden jumıs baslaydı. Dáslepki jılları jılına 4 film qaraqalpaq tiline dublyaj islendi. Keyin ala “Qaraqalpaqstan” kinojurnalınıń 4 sanı hám 2 hújjetli film súwretke alıw rejelestiriledi. Usı maqsette 15 adamnan ibarat basqarıw hám óndiris, texnikalıq hám personal shtat birligi tastıyıqlandı. Qaraqalpaq kino kórkem ónerin jáne de rawajlandırıw maqsetinde 1990-jılı Ózbekstan hújjetli hám ilimiy-ǵalabalıq filmler kinostudiyası Qaraqalpaqstan filialı bazasında “Qaraqalpaqfilm” kinostudiyası shólkemlestiriledi. Búgingi kúnge shekem kárxana tárepinen 15 ten aslam kórkem filmler hám 500 den aslam hújjetli filmler islep shıǵarıldı. Sonday-aq, “Túlkishek” balalar satiralıq kinojurnalınıń 13 sanı súwretke alınǵan.
1970-jıl 1-aprel sánesinen baslap óz iskerligin baslaǵan «Qaraqalpaqfilm» mámleketlik unitar kárxanasınıń imaratı jaqın jıllarǵa shekem qarawsız awhalda bolıp kelgen edi. Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesiniń qollap-quwatlawı menen kinostudiya imaratınıń qurılıs hám ońlaw jumıslarına 4,5 mlrd, taza mebeller menen támiynleniwine 275 mln qarjı ajıratılıp, tolıq kapital rekonstrukciyalaw jumısları alıp barıldı.
Kinostudiyadaǵı retro muzeydiń qurılıwı, jańa mebeller, ses jazıw xanaları, dublyaj, grimmxana hám kostyumler bólmeleriniń búgingi kórinisi sózimizdiń ayqın dáliyli esaplanadı. Bir sóz benen aytqanda “Qaraqalpaqfilm” mámleketlik unitar kárxanasınıń imaratı burın kórilmegen dárejede jańa túske enip, barlıq sharayatlar jaratıldı. Bul jańalanıwlardan quwanıshqa bólengen jámáátimiz imkaniyatlardan orınlı paydalanǵan halda awızbirshilikli túrde jumısların juwapkershilikli túrde alıp barmaqta.
– Qaraqalpaq xalqınıń bay milliy miyrasın kino arqalı sáwlelendiriw ushın qanday jumıslar alıp barılmaqta?
– Álbette, búgingi kúnde qaraqalpaq xalqınıń milliy miyrasın tek ǵana lentalarǵa túsirip qoymay, onı ekran arqalı xalıqqa usınıw, bálkim, sırt mámleketlerge de tanıtıw tiykarǵı maqsetimiz. Usı orında kinostudiyamız tárepinen súwretke alınǵan “Ájiniyaz” tariyxıy filmin ayrıqsha atap ótiw orınlı.
Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 2024-jıl 16-iyuldegi “Belgili qaraqalpaq shayırı hám oyshılı Ájiniyaz Qosıbay ulı tuwılǵanınıń 200 jıllıǵın keńnen belgilew haqqında”ǵı qararı tiykarında “Ájiniyaz” kórkem-publicistikalıq filminiń súwretke alıw jumısları tabıslı juwmaqlanıp, 2024-jıl 16-noyabrde “Ájiniyaz” kórkem-publicistikalıq filminiń premerası Qaraqalpaqstan kórkem óner sarayında bolıp ótti. Premera keń jámiyetshilik wákilleri, kino dóretiwshileri hám ǵalaba xabar quralları wákilleriniń qatnasıwında bolıp ótti. Filmniń premerası 2024-jıldıń 19-noyabr kúni Tashkent qalasında Ózbekstan milliy kino kórkem óneri sarayında da kóterińki ruwxta ótkerildi.
2024-jıl 26-dekabr kúni Tashkent qalası Ózbekstan milliy kino sarayında Ózbekstan kino dóretiwshileri awqamı, Kinematografiya agentligi, Ózbekstan milliy kinematografiyasın rawajlandırıw orayı tárepinen ótkerilgen “Altın Xumo 2024” milliy kino tańlawında “Ájiniyaz” kórkem-publicistikalıq filmi tórt nominaciya boyınsha qatnastı hám Qazaqbay Xojamuratov “Eń jaqsı xudojnik jumısı” nominaciyasın jeńip aldı.
Aldaǵı waqıtlarda xalqımızdıń milliy tariyxıy miyrası, ullı insanlar ómirinen filmlerdi súwretke alıw jumısların dawam ettiriw rejelestirilmekte.
– Bunnan bir neshe jıl burın súwretke alınǵan belgili jazıwshı Muratbay Nızanovtıń scenariyi boyınsha súwretke alınǵan «Tank», «Urı» hám «Qońsılar» kórkem filmleri xalqımızdıń súyip tamashalaytuǵın kinofilmlerine aylanǵan edi. Ózińiz aytıp ótkenińizdey, 2025-jılı jılı jazıwshınıń kinoscenariyi tiykarında súwretke alınǵan «Ájiniyaz» kórkem filmin de xalqımız jaqsı kútip aldı. Jaqın aralıqta xalqımızdıń kewline qonımlı jáne qanday kinolar túsiriliw jobalastırılmaqta? Kinoscenaristler menen islesiw qay dárejede bolmaqta?
– Júdá orınlı soraw. Siziń atların atap ótken kinofilmlerińizdi xalqımız búgingi kúni de jaqsı kórip tamashalaydı. Bul demek, tamashagóydiń kewlinen shıǵatuǵın filmlerdi búgingi kúni de kóbirek súwretke alıp, xalıqqa usınıwdı talap etedi.
Biz jámáátimiz benen jańa 2026-jılǵa jańa reje hám ózgeshe ideyalar menen dáslepki qádemlerimizdi basladıq. Sebebi bul jılı “Gúlayım hám qırq qız”, “Berdaq”, “Edige”, “Hákim ata” hám “Muǵallim” filmlerin súwretke alıw rejelestirilgen. “Birinshi hám ekinshi renessanstı kino arqalı kórseteyik”, dep Húrmetli Prezidentimiz atap ótkenindey biz usı pikirge ámel etip jumıs alıp barıwımız kerek. Sonda ǵana tarawda rawajlanıw boları sózsiz. Solay eken, xalqımızǵa tarıyxımızdı sáwlelendiriwshi jańa filmlerdi sapalı túrde inam etiwge barınsha háreket etip atırmız.
Scenaristler menen islesiw máselesine keletuǵın bolsaq, film baslanbastan aldın scenariyler tańlawın shólkemlestirip, solar arasınan eń jaqsıların tańlap alıp atırmız.
– Jańa jıl aldınan premerası bolıp ótken «Qarabay» kinokomediyasınıń súwretke alınıwına ne nárse sebepshi bolǵan edi. Qarabay rolindegi aktyor Gana Respublikasınan shaqırtılǵan eken. Filmdi súwretke alıw procesi tuwralı aytıp ótseńiz?
– Xalqımız ázelden házil-dálkekke jaqın. Sol sebepli biz kino ıqlasbentlerine joqarı kewil-keypiyat inam etiw maqsetinde usı “Qarabay” komediyalıq filmin súwretke alıwdı maqul kórdik. Premerası shólkemleskenlik jaǵdayda jaqsı ótkerildi hám filmdi tamashagóyler jaqsı kútip aldı. Bas roldegi aktyor Gana Respublikasınıń puqarası bolǵanı menen Tashkentte jasaydı. Ol ózbek tilin bilgenligi sebepli islesiwimiz qıyınshılıq tuwdırmadı hám rol oynawǵa shaqırıwımızdıń sebebi filmniń elede tábiyiy shıǵıwı ushın ózgeshe jańalıq islewge háreket ettik. Al, Muhabbat rolindegi aktrisa búgingi kúnde ózbek hám qaraqalpaq kinolarında tabıslı rol atqarıp kiyatırǵan qaraqalpaq qızı Shaxsanem Abdijamilova óz rolin tabıslı atqarıp shıqtı. Sonday-aq, bul filmde xalqımız súygen ustaz aktyor hám aktrisalar da óz rollerin kámine keltirip atqardı. Solardan Ózbekstan hám Qaraqalpaqstan xalıq artisti Ómirbay Qosımbetov, Qaraqalpaqstanǵa xızmet kórsetken artist Jigerbay Abdimovtıń komik rollerin atap ótsek arzıydı. Súwretke alıw procesi Xojeli rayonı “Gáwir qala” elatında bolıp ótti.
– Búgingi kúnde Qaraqalpaq kino tarawında tiykarǵı mashqalalar qanday hám olardı sheshiw ushın qanday jumıslar alıp barılmaqta?
– Qaraqalpaq kino tarawındaǵı film túsiriw procesinde eń kóp ushırasatın mashqalalardıń biri bul rekvizit hám tariyxıy kostyumlar máselesi bolıp tabıladı.
Ayrıqsha temadaǵı filmlerde sol zamanǵa say kiyim-kenshekler hám saxnalıq rekvizitlerdı tabıw qıyınshılıq tuwdıradı. Soǵan qaramastan, bul mashqalalardı sheshiw rejelestirilip, tariyxıy kiyimlerdi tiktiriw boyınsha qánigeler menen jumıs alıp barılmaqta.
Aldaǵı waqıtta kemshilikler saplastırılıp, kino industriyasında sapalı rekvizitler hám kostyumlar bazasın qáliplestiriw tiykarǵı maqsetlerimizdiń biri esaplanadı.
– Kinostudiyanıń texnikalıq bazası qay dárejede? Sonday-aq, jas rejissyor, aktyor hám scenaristlerdi qollap-quwatlaw boyınsha qanday ilajlar alıp barılmaqta?
– Kino túsiriwdiń negizgi quralı bul texnika esaplanadı. Usı orında ayrıqsha atap ótiw kerek, Ózbekstan Kinematografiya agentligi tárepinen eń sońǵı modeldegi zamanagóy texnikalardı alıw ushın “Qaraqalpaqfilm” mámleketlik unitar kárxanasına 2 mlrd qarjı ajıratqanı, qaraqalpaq kino industriyasında elede sapalı filmlerdi jaratıwǵa tiykar jarattı. Bul álbette biz ushın úlken quwanısh alıp keldi. Sebebi ajıratılǵan qarjılar esabınan taza texnikalar alınıp, eń dáslep sol texnikalar menen “Qarabay” komediyalıq filmi súwretke alındı.
– Qaraqalpaq filmleri xalıqaralıq festivallarda qatnasıwǵa qızıǵıwshılıq, imkaniyatlar qay dárejede hám usınıslar barma?
– Filmlerimiz Ózbekstan kólemindegi kóplegen festival hám tańlawlarda qatnasıp kelmekte. Al, “Qaraqalpaqfilm” MUK tárepinen súwretke alınǵan “Tómengi” qısqa metrajlı filmi AQSh tıń Viskonsin shtatında ótkerilgen “Beloit International Film Festival”ında qatnasıp, sıylı orındı iyeledi. Áyne waqıtlarda jańa filmlerimiz benen sırt el festivallarında qatnasıw rejeleri kórip shıǵılmaqta.
Ózbekstan Kinematografiya agentligi direktorınıń buyrıǵı menen “Qaraqalpaqfilm” MUK tárepinen súwretke alınǵan “Ájiniyaz” atlı kórkem-publicistikalıq filmi menen xalıqaralıq kinofestivallarǵa qatnasıw maqsetinde filmdi ózbek tiline dublyaj etiw hám rus, inglis tillerine subtitrlew boyınsha tiyisli jumıslar ámelge asırılmaqta. Házirgi waqıtta rus tiline subtitrlew jumısları juwmaqlandı.
– Aldaǵı rejeler qanday? Jıl juwmaǵı boyınsha nelerdi aytar edińiz?
– Rejelerimiz jańa filmlerdi tabıslı súwretke alıp xalqımızǵa sapalı túrde inam etiw. Al, jıl juwmaǵı bolsa kinostudiyamız ushın jetiskenliklerge bay jıl boldı. Sebebi, 2025-jilda suwretke alınıwı rejelestirilgen “Qarabay” komediyalıq filminiń súwretke alınıwı tabıslı juwmaqlanıp, premerası Qaraqalpaqstan kórkem óner sarayında kóterińki ruwxta ótkerildi.
Ótken 2025-jılı súwretke túsiriliwi rejelestirilgen filmler ushı 18 baǵdar boyınsha scenariyler tańlawı járiyalanıp, tańlawǵa “Qaraqalpaqfilm” MUK tárepinen kórkem, hújjetli, tolıq, qısqa metrajlı filmler hám videoroliklerdiń scenariyleri usınıldı. Tańlawǵa jámi 23 kino joybar qatnasıp, sonnan 3 film scenariyi Kórkemlik Keńes tárepinen maqullandı. Olar “Tiri tariyx” baǵdarı boyınsha “Gúlayım hám Qırıq qız” tolıq metrajlı tariyxıy, ekinshisi “Jaslıq báhári” baǵdarı boyınsha “Qarabay” tolıq metrajlı kórkem filmi hám úshinshisi “Kewlimdegi mektep” baǵdarı boyınsha “Muǵallim” tolıq metrajlı kórkem-publicistikalıq filmi tańlap alındı.
Sonday-aq, yanvar ayınan mart ayına shekem qısqa metrajlı kórkem filmler ushın scenariyler tańlawında 100 den aslam film scenariyleri qatnasıp, sonnan Kórkemlik Keńes tárepinen 3 film scenariyi maqul dep tabıldı.
Sonday-aq, ATV telekanalı menen birgelikte “KINO-PODKAST” joybarı shólkemlestirilgen bolıp, házirgi kúnge shekem kórsetiwdiń 8 sanı efirge uzatıldı. “Túlkishek” balalar kinojurnalınıń ótken 2025-jılı jańa sanları túsirilip, Qaraqalpaqstan televideniesi arqalı balalarımızǵa inam etildi. Sonıń menen birge “Suw” atlı videorolik súwretke alındı. Videorolikte belgili aktyor Jigerbay Abdimov hám jas talant iyesi Ramzan Qarjawbaev bas rollerdi atqardı. Videorolikte tiykarınan suwdı ısırap etpew, onı únemlep paydalanıw kerek ekenligi súwretlengen.
Sonday-aq, tarawdı sanlastırıw maqsetinde www.qaraqalpaqfilm.uz veb-saytı islep shıǵıldı hám saytqa kárxana haqqındaǵı barlıq rásmiy maǵlıwmatlar tolıq jaylastırıldı. Telegram, Instagram, Facebook sociallıq tarmaqlarında kárxananıń rásmiy beti hám kanalları ashılıp, kino kórkem óneri tarawındaǵı jańalıqlar hám YouTube platformasında ashılǵan qaraqalpaqfilmler kanalında kárxana tárepinen súwretke alınǵan kórkem hám hújjetli filmler, videorolikler, kórsetiwler hám basqa da materiallar turaqlı túrde jaylastırılıp barılmaqta.
Kárxana tárepinen súwretke alınǵan zamanagóy, milliy, ózbek hám qaraqalpaq filmlerin internette QR-kod arqalı tamasha etiw imkaniyatın beretuǵın arnawlı mobil qosımsha islep shıǵılmaqta.
“Qaraqalpaqfilm” MUK imaratında Ózbekstan mámleketlik kórkem óner hám mádeniyat institutınıń Nókis filialı menen birgelikte instituttıń “Texnogen kórkem óneri” hám “Kórkem ónertanıw” kafedralarınıń filialları shólkemlestirildi. Bul kafedra filialları ushın imarattıń ishinen 2 bólme ajıratıldı. Maqset – kinematografiyaǵa qızıǵıwshı student jaslardıń ámeliy bilimlerin jáne de bekkemlep, filmlerdiń súwretke alıw processlerine tartıw, sonday-aq, olardıń tájiriybesin arttırıw hám filialdıń ámeliy sabaqların usı ajıratılǵan xanalarda ótkeriwdi jolǵa qoyıw bolıp esaplanadı.
Aldaǵı waqıtlarda reje tiykarında jumıslarımızdı jalǵastırıp, xalqımızdıń kewlinen shıǵatuǵın kinofilmlerdi súwretke alıwdı dawam etiw baslı maqsetimiz. Bunıń ushın bizde házirgi waqıtta barlıq imkaniyatlar jeterli.
-Mazmunlı sáwbetińiz ushın raxmet. Jumıslarıńızda tabıslar tileymiz.

Sáwbetlesken, Gúlnara Turdıshova,
Qaraqalpaqstan xabar agentligi sholıwshısı.