Házirgi waqıtta respublikamızda Ózbekstan hám Koreya Respublikaları arasındaǵı strategiyalıq sheriklik, fitosanitariya tarawında birge islesiw sheńberinde “Ózbekstan Respublikası fitosanitariya xızmetiniń potencialın rawajlandırıw – ósimlikler karantini shegara punktlerin jetilistiriw” joybarı ámelge asırılmaqta.
Joybar sheńberinde Koreya xalıqaralıq birge islesiw agentligi (KOICA) tárepinen Qaraqalpaqstan Respublikası Ósimlikler karantini hám qorǵaw agentligi janındaǵı oraylıq fitosanitariyalıq laboratoriya zamanagóy úskeneler menen támiyinlenbekte. Bul fitosanitariyalıq analizlerdi xalıqaralıq standartlar tiykarında ótkeriw, eksport hám import etilip atırǵan ónimlerdi qadaǵalawdı kúsheytiw imkaniyatın bermekte.
Sonday-aq, Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń tiyisli qarar hám pármanlarına muwapıq, oraylıq fitosanitariyalıq laboratoriyanıń imaratın tolıq ońlaw hám “Dawıt-ata” shegara bajıxana postı aymaǵında jańa fitosanitariyalıq laboratoriyasın shólkemlestiriw jumısları alıp barılmaqta. Bul ilajlar isbilermenler ushın qolaylı sharayat jaratıp, fitosanitariyalıq xızmetlerdiń nátiyjeliligin bunnan bılay da arttırıwǵa xızmet etedi.
– Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 2021-jıl 28-dekabrdegi “Ózbekstan Respublikası hám Koreya Respublikası arasındaǵı ayrıqsha strategiyalıq sheriklik qatnasıqların bunnan bılay da tereńlestiriw ilajları haqqında”ǵı qararına muwapıq áhmiyetli baǵdarlarda óz-ara paydalı birge islesiwdi keńeytiw belgilendi. Usı qarar tiykarında “Ózbekstan Respublikası fitosanitariya xızmeti potencialın rawajlandırıw – ósimlikler karantini shegara punktlerin jetilistiriw” joybarı sheńberinde elimizde ulıwma bahası 6,7 million AQSh dollarına teń grant qarjıları esabınan ósimlikler karantini shegara punktleriniń jumısın jetilistiriw rejelestirilgen edi, – deydi Qaraqalpaqstan Respublikası Ósimlikler karantini hám qorǵaw agentligi fitosanitariyalıq laboratoriyasınıń baslıǵı Sulıwxan Madreymova.
Sonday-aq, Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 2021-jıl 17-dekabrde Koreya Respublikasına ámelge asırǵan rásmiy saparı sheńberinde Koreya xalıqaralıq birge islesiw agentligi (KOICA) hám Ózbekstan Respublikası Investiciyalar, sanaat hám sawda ministrligi arasında birge islesiw baǵdarlamasına qol qoyılıp, bul hújjet eki tárepleme birge islesiwdi bunnan bılay da bekkemlewge xızmet etpekte.
Usı birge islesiw sheńberinde Qaraqalpaqstan Respublikası Ósimlikler karantini hám qorǵaw agentligi janındaǵı oraylıq fitosanitariyalıq laboratoriyanıń materiallıq-texnikalıq bazası basqıshpa-basqısh bekkemlenbekte. Búgingi kúnde bul laboratoriya tek ǵana aymaqlıq emes, al respublika kóleminde fitosanitariyalıq xızmetlerdi xalıqaralıq standartlar tiykarında ámelge asırıw imkaniyatına iye bolǵan áhmiyetli oraylardan biri sıpatında tán alınbaqta.
Qubla Koreyanıń abıraylı KOICA xalıqaralıq birge islesiw agentligi menen jolǵa qoyılǵan bul jumıslar ayrıqsha áhmiyetke iye bolıp, awıl xojalıǵı ónimlerin fitosanitariyalıq qadaǵalawdan ótkeriw, hár qıylı zıyankesler menen hám ósimliklerdiń keselliklerin anıqlawǵa qaratılǵan joybarlar ámelge asırılmaqta. Usı joybar sheńberinde laboratoriya jańa zamanagóy hám joqarı texnologiyalı ásbap-úskeneler menen támiyinlendi.
Jańa úskeneler fitosanitariyalıq analizlerdi ótkeriw nátiyjeliligin sezilerli dárejede arttırıp, karantin astındaǵı ónimlerde zıyanlı organizmlerdi anıqlaw hám olardı xalıqaralıq standartlar tiykarında bahalaw imkaniyatın bermekte. Bul óz gezeginde, awıl xojalıǵı ónimlerin eksportqa tayarlaw procesinde talap etiletuǵın fitosanitariyalıq sertifikatlardı tez hám isenimli rásmiylestiriwde áhmiyetli faktor bolıp xızmet etpekte.
Bunnan tısqarı, laboratoriya potencialınıń arttırılıwı xızmetkerlerdiń kásiplik qábiletin rawajlandırıw menen tıǵız baylanıslı. Usı maqsette Qubla Koreyadan shaqırılǵan joqarı qánigelikke iye maman qánigeler tárepinen fitosanitariya xızmetkerleri ushın jańa úskenelerden paydalanıw hám xalıqaralıq diagnostika metodologiyalarına baylanıslı arnawlı oqıw-treningler shólkemlestirilmekte.
Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 2021-jıl 15-iyuldegi arnawlı qararına muwapıq, Qaraqalpaqstan Respublikası Ósimlikler karantini hám onı qorǵaw agentligine qaraslı oraylıq fitosanitariyalıq laboratoriyanıń imaratın iri ońlaw belgilengen. Házirgi kúnde bul obekt boyınsha smeta hújjetleri tayar bolıp, qurılıs shólkemin anıqlaw jumısları alıp barılmaqta.
Sonıń menen birge, Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 2025-jıl 25-marttaǵı PF-57-sanlı pármanına tiykarlanıp, “Dawıt-ata” shegara bajıxana postı aymaǵında da tovarlardı fitosanitariya qadaǵalawınan ótkeriw ushın jańa laboratoriya shólkemlestirilmekte. Bul laboratoriyanıń iske túsiriliwi eksport penen bir qatarda, import etilip atırǵan karantin astındaǵı ónimlerdi de aymaqtıń ózinde ekspertizadan ótkeriw imkaniyatın jaratıp, isbilermenler ushın qolaylı sharayat jaratıp, waqıttı únemlewdi támiyinleydi.
Oraylıq fitosanitariya laboratoriyası hám “Dawıt-ata” shegara bajıxana postı aymaǵında shólkemlestiriletuǵın laboratoriyalar ońlaw jumısları juwmaqlanǵannan soń, belgilengen tártipte akkreditaciyadan ótkeriledi. Akkreditaciyadan soń bul laboratoriyalarda zamanagóy ásbap-úskeneler járdeminde xalıqaralıq talaplarǵa tolıq juwap beretuǵın fitosanitariyalıq ekspertizalar ámelge asırıladı.
Bul baǵdardaǵı jumıslar nátiyjeli dawam etpekte.

Á.Jiyemuratov,
Qaraqalpaqstan xabar agentligi.