Múnásibet

Ózbekstan Respublikası Prezidenti Shavkat Mirziyoevtiń 2025-jıl 26-dekabrde Oliy Majliske hám xalqımızǵa jollaǵan Múrájatı mazmun-mánisi, kólemi hám strategiyalıq áhmiyeti jaǵınan Jańa Ózbekstannıń rawajlanıwında ayrıqsha basqıshtı baslap beretuǵın baǵdarlamalıq hújjet sıpatında tariyxqa kiredi. Bul Múrájat tek ǵana ótken jıldıń nátiyjelerin qalıs tallaw emes, al keleshektegi reformalardıń ilimiy tiykarlanǵan, puqta oylanǵan hám xalıqtıń máplerine tolıq sáykes keletuǵın baǵdarların belgilep berdi.
Múrájattıń tiykarǵı qunlılıǵı sonda, ol ayırım tarawlardı emes, al ekonomikalıq, sociallıq, siyasiy hám ruwxıy rawajlanıwdı birden-bir sistema sıpatında qaraydı. Bul nárse zamanagóy mámleketlik basqarıwdıń ilimiy qatnasına tolıq sáykes keledi.
Prezident Múrájatında ekonomikalıq ósiw kórsetkishlerine ayrıqsha itibar qaratıldı. Jalpı ishki ónim kóleminiń izbe-iz hám sezilerli artıp barıwı, milliy eksportlıq potencialdıń jańa bazarlar esabınan keńeyiwi, eń áhmiyetlisi, mámlekette investiciyalıq ortalıqtıń túp-tiykarınan jaqsılanıwı – bulardıń barlıǵı Ózbekstanda sońǵı jıllarda ámelge asırılıp atırǵan ekonomikalıq reformalar tereń ilimiy tiykarǵa iye ekenin, tańlanǵan ekonomikalıq model turmıs sınaǵınan tabıslı ótip atırǵanın ayqın kórsetpekte. Bul nátiyjeler tosınnan emes, al uzaqtı gózlep alıp barılıp atırǵan, basqıshpa-basqısh ámelge asırılıp atırǵan hám anıq esap-sanaqlarǵa súyenetuǵın mámleketlik ekonomikalıq siyasattıń logikalıq nátiyjesi bolıp esaplanadı.
Bul ekonomikalıq ósiwdi tek ǵana qurǵaq sanlar yamasa statistikalıq kórsetkishler menen bahalaw pútkilley jetkilikli emes. Eń áhmiyetlisi, bul ósiw óziniń tereń sociallıq-ekonomikalıq mazmunına iye bolıp, real turmısta hár bir puqaranıń turmıs tárizinde sezilmekte. Jańa jumıs orınlarınıń jaratılıp atırǵanı, xalıqtıń bántliginiń artıp barıwı, shańaraqlardıń dáramat derekleriniń keńeyiwi – bular ekonomikalıq reformalardıń insan táǵdiri menen tıǵız baylanıslı ekenin kórsetedi.
Ásirese, aymaqlar arasındaǵı ekonomikalıq teńsizlikti azaytıw, shetki hám awıllıq aymaqlardı rawajlandırıwǵa qaratılǵan siyasattıń ámeliy nátiyjeler berip atırǵanı ayrıqsha áhmiyetke iye. Sebebi, turaqlı rawajlanıw tek ǵana paytaxt yamasa iri qalalardıń esabınan emes, al pútkil mámleket aymaqlarınıń únles rawajlanıwı arqalı támiyinlenedi. Bul bolsa, sociallıq turaqlılıq, jámiyette isenim hám keleshekke umtılıstı bekkemleydi.
Eń áhmiyetlisi, ekonomikalıq rawajlanıwdıń insan mápine xızmet etiwi, mámleketlik siyasattıń orayında áne usınday insan qádiri turǵanı hár qanday turaqlı, ádil hám demokratiyalıq mámlekettiń eń tiykarǵı belgisi bolıp esaplanadı. Prezident Múrájatında alǵa qoyılǵan ekonomikalıq kózqaras áne usı principke súyenedi. Bul bolsa, Jańa Ózbekstannıń keleshegi bekkem, xalıqtıń abadanlıǵı kepillengen hám rawajlanıw jolı artqa qaytpaytuǵının isenim menen atap ótiwge tiykar beredi.
Sociallıq siyasat – insan qádiri principiniń ámeliy kórinisi. Múrájatta sociallıq tarawda belgilengen wazıypalar Jańa Ózbekstan mámleketlik siyasatında “insan – jámiyet – mámleket” principi ústin ekenin jáne bir márte tastıyıqladı. Kámbaǵallıqtı qısqartıw, xalıqtı sociallıq qorǵaw, densawlıqtı saqlaw hám bilimlendiriw sistemasın rawajlandırıw máseleleri mámleketlik siyasattıń orayına qoyıldı. Bul qatnas adam kapitalı teoriyasına tolıq sáykes keledi. Sebebi, jámiyettiń uzaq múddetli ekonomikalıq hám innovaciyalıq potencialı, bárinen burın, xalıqtıń bilim dárejesi, densawlıǵı hám sociallıq turaqlılıǵı menen belgilenedi. Prezident Múrájatında mine, usı faktorlar milliy rawajlanıwdıń sheshiwshi shárti sıpatında alǵa qoyılmaqta.
Prezident Múrájatında bilimlendiriw hám ilim tarawına da ayrıqsha hám tiykarǵı itibar qaratılǵanı tosınnan emes. Sebebi, XXI ásirde mámleketler arasındaǵı haqıyqıy báseki maydanı tábiyǵıy baylıqlar yamasa arzan miynet resursları emes, al bilim, ilimiy pikirlew, texnologiya hám innovaciya bolıp esaplanadı. Búgin kim bilimli, kim ilimiy potencialǵa iye bolsa – áne sol mámleket keleshegin belgileydi.
Avtor sıpatında bekkem isenim menen atap ótiw múmkin, joqarı bilimlendiriw mákemelerine akademiyalıq hám finanslıq erkinlik beriw, ilimiy izertlewlerdi mámleket tárepinen sistemalı qollap-quwatlaw, jas ilimpazlar hám izertlewshilerdi xoshametlewge qaratılǵan ilajlar mámlekettiń intellektuallıq potencialın pútkilley jańa basqıshqa alıp shıǵadı. Bul process tek ǵana bilimlendiriw sistemasınıń ishki reforması emes, al pútkil ekonomikanıń strategiyalıq qayta qurılıwı degeni.
Ásirese, ilim menen óndiris arasında bekkem baylanıstıń jolǵa qoyılıwı, universitetlerdi innovaciya hám izertlew oraylarına aylandırıw ideyası oǵada úlken ámeliy áhmiyetke iye. Sebebi, áyne usı jol arqalı joqarı qosımsha qunǵa iye ónimler jaratıladı, milliy ekonomika shiyki zatqa baylanıslılıqtan basqıshpa-basqısh qutıladı hám global bazarda básekige shıdamlılıqqa erisedi.
Bunnan tısqarı, bilimlendiriw hám ilimge kirgizilgen hár bir investiciya – bul keleshek áwlad táǵdirine, mámlekettiń uzaq múddetli rawajlanıwına kirgizilgen eń isenimli investiciya bolıp esaplanadı. Sebebi, bilimli, oy-pikiri keń, ilimiy pikirley alatuǵın áwladsız innovaciyalıq ekonomikanı da, turaqlı jámiyetti de qurıp bolmaydı. Prezident Múrájatında áne usı haqıyqat ilimiy tiykarda alǵa qoyılmaqta.
Usı mániste, bilimlendiriw hám ilimdi rawajlandırıwǵa qaratılǵan hár bir reforma, hár bir qarar xalqımızdıń keleshegi, mámleketimizdiń ekonomikalıq qúdireti hám jámiyettiń rawajlanıwı ushın turmıslıq ámeliy áhmiyetke iye bolıp, Jańa Ózbekstannıń intellektuallıq tiykarın bekkemleydi.
Prezident Shavkat Mirziyoevtiń Múrájatında korrupciyaǵa qarsı gúresiw máselesi de ayrıqsha hám principiallıq dárejege kóterilgeni tereń mánige iye. Ilimiy tallawlar hám xalıqaralıq tájiriybe sonı ayqın dálilleydi, korrupciya – bul tek ǵana ekonomikalıq joǵaltıwlardıń deregi emes, al jámiyettiń rawajlanıwın ishten jemiriwshi, mámleketke bolǵan isenimdi sóndiriwshi eń qáwipli illetlerden biri bolıp esaplanadı. Ol hár qanday iygilikli reformalardıń nátiyjeliligin tómenletedi, nızam ústinligin ázziletedi hám ádillik principlerine zıyan keltiredi.
Korrupciya bar jerde ekonomikalıq ósiw turaqlı bolmaydı, sociallıq teńlik támiyinlenbeydi, puqaralardıń mámleketke bolǵan isenimi bekkemlenbeydi. Sol sebepli mámleket basshısınıń bul mashqalaǵa baylanıslı qatań, mawasasız hám principiallıq poziciyası huqıqıy mámleket hám puqaralıq jámiyetin qurıw jolındaǵı oǵada áhmiyetli qádem sıpatında bahalanıwı kerek. Ásirese, korrupciyaǵa qarsı gúresiwdi tek ǵana jaza ilajları menen emes, al sistemalı reformalar, ashıq-aydınlıq hám jámiyetlik qadaǵalaw arqalı alıp barıwǵa qaratılǵan qatnastı alǵa qoyıw ayrıqsha áhmiyetke iye. Sebebi, mámleketlik basqarıw qanshelli ashıq hám esaplı bolsa, korrupciya ushın sonshama az imkaniyat qaladı. Bul bolsa, basqarıwdıń sapasın arttırıw, qararlar qabıl etiwde ádillik hám qalıslıqtı támiyinlewge xızmet etedi.
Eń áhmiyetlisi, korrupciyaǵa qarsı gúresiw jámiyette ádillik sezimin bekkemleydi, nızam aldında hámme teń ekeni haqqındaǵı isenimdi kúsheytedi. Bul bolsa, puqaralarda mámleketke isenim, keleshekke bolǵan úmit hám reformalarǵa jedel qatnastı qáliplestiredi. Usı mánide, Prezident Múrájatında korrupciyaǵa qarsı gúresiw máselesiniń tiykarǵı baǵdar sıpatında belgileniwi Jańa Ózbekstanda ádil, ashıq-aydın hám turaqlı jámiyet qurıw jolındaǵı qatań siyasiy erk-ıqrardıń ayqın kórinisi bolıp esaplanadı.
Sonıń menen birge, Prezident Múrájatında sırtqı siyasat hám xalıqaralıq birge islesiw máselelerine tereń hám hár tárepleme itibar qaratılǵanı búgingi global processler kózqarasınan oǵada orınlı bolıp esaplanadı. Sebebi, házirgi óz-ara baylanıslı dúnyada hesh bir mámleket ózin shetke alıp, tek ǵana ishki imkaniyatlar menen turaqlı rawajlanıwǵa erise almaydı. Usı mániste, Ózbekstannıń ashıq, pragmatikalıq hám óz-ara paydalı birge islesiwge tiykarlanǵan sırtqı siyasatı mámleketimizdiń xalıqaralıq maydandaǵı abırayı hám isenimin barǵan sayın bekkemlemekte.
Sırtqı siyasatta usınday milliy máplerge súyengen, biraq jekkeleniwge emes, birge islesiwge ashıq-aydın qatnas – zamanagóy mámleketshiliktiń eń durıs hám aqılǵa uǵras jolı bolıp esaplanadı. Ózbekstannıń qońsı mámleketler, regionallıq hám xalıqaralıq strukturalar menen konstruktivlik sóylesiw alıp barıwı, sawda-ekonomikalıq, investiciyalıq hám gumanitarlıq baylanıslardı keńeytiwi mámlekettiń sırtqı siyasiy turaqlılıǵın támiyinlemekte. Bunday sırtqı siyasiy strategiya, bárinen burın, milliy ekonomikalıq qáwipsizlikti bekkemlewge xızmet etedi. Sırtqı bazarlarǵa shıǵıw imkaniyatlarınıń keńeyiwi, transport hám logistika baǵdarlarınıń rawajlanıwı, xalıqaralıq investiciyalar hám zamanagóy texnologiyalardı tartıw arqalı milliy ekonomikanıń básekige shıdamlılıǵı artıp barmaqta. Bul bolsa, Ózbekstandı global ekonomikalıq processlerdiń belsendi qatnasıwshısına aylandırmaqta.
Eń áhmiyetlisi, xalıqaralıq birge islesiwdi rawajlandırıw arqalı mámleketimiz dúnya ekonomikalıq sistemasında múnásip orın iyelemekte, milliy mápler bolsa, sırtqı baylanıslarda tiykarǵı norma sıpatında saqlanıp qalmaqta. Bul únleslik – yaǵnıy ashıq-aydınlıq penen milliy máplerdiń teń salmaqlılıǵı – Jańa Ózbekstan sırtqı siyasatınıń eń áhmiyetli jetiskenligi sıpatında bahalanıwı múmkin. Prezident Múrájatında mine, usı kózqarastıń alǵa qoyılıwı mámleketimizdiń keleshektegi rawajlanıwı ushın bekkem xalıqaralıq tiykar jaratıwǵa xızmet etedi.
Juwmaqlap aytqanda, Prezident Shavkat Mirziyoevtiń Múrájatı – Jańa Ózbekstannıń rawajlanıwınıń ilimiy tiykarlanǵan jol kartası, xalıq máplerine sadıqlıq hám uzaq múddetli strategiyalıq maqsetlerdi ámelge asırıwdıń ayqın belgisi bolıp esaplanadı. Onnan kelip shıǵatuǵın wazıypalardı tolıq qollap-quwatlaw hám turmısqa basqıshpa-basqısh engiziw hár bir puqaranıń abadanlıǵı, mámleketimizdiń ekonomikalıq hám sociallıq turaqlılıǵı jáne milliy maqtanıshımızdı bekkemlewde turmıslıq áhmiyetke iye.
Bul Múrájat tek ǵana hújjet emes, al xalqımız ushın úmit, keleshekke isenim hám milletimizdiń rawajlanıwı jolındaǵı turaqlılıq kepili bolıp esaplanadı.

A.Bayrıeva,
Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi deputatı.
Qaraqalpaqstan xabar agentligi.