Búgingi kúnde mámleketimizde sud háqimiyatı hám sudyalardıń biyǵárezligi mámleket tárepinen kepillengen bolıp, bul mámleketimiz Konstituciyası, sonday-aq, Ózbekstan Respublikasınıń «Sudlar haqqında»ǵı hám «Sudyalar joqarı keńesi haqqında»ǵı nızamları menen tártipke salınǵan.

Atap aytqanda, Ózbekstan Respublikası «Sudlar haqqında»ǵı Nızamınıń 9-babında sudyalar biyǵárezligin ámelge asırıw kepillikleri kórsetilgen bolıp, oǵan muwapıq sudyalardıń biyǵárezligin támiyinlew, sudyanıń qol qatılmaslıǵı, sudyaǵa húrmetsizlik etkeni ushın juwapkershilik, sudyalardıń ádil sudlawdı ámelge asırıw baǵdarındaǵı xızmetine aralasıwǵa jol qoyılmawı menen belgilengen.
Sonday-aq, usı nızamǵa muwapıq, sudyalardı nızamda belgilengen tártipte lawazımına saylaw, tayınlaw, sudyalıq wákilliklerin toqtatıp turıw hám juwmaqlaw tiykarǵı principlerden biri esaplanadı.
Usı nızam talaplarınan kelip shıǵıp, Sudyalardıń ádep-ikramlılıq kodeksine bul qaǵıydanıń dáslepki princip retinde kirgiziliwi de tosınnan emes. Sebebi, sudyanıń biyǵárezligi támiyinlenbegen sharayatta ádil sudlawdı ámelge asırıwǵa, qalaberdi, ádalatlılıq, qalıslıq, hadallıq hám páklik sıyaqlı iygilikli pazıyletlerdi júzege shıǵarıwǵa turaqlı tosıqlar payda bola beredi.
Solay eken, Sudyalardıń ádep-ikramlılıq kodeksiniń 5-statyasına bola, sudyanıń biyǵárezligi mámleket tárepinen onıń tek nızamǵa boysınıwı, lawazımǵa tayınlanıw (saylanıw) tártibi, onıń ádil sudlawdı ámelge asırıwǵa baylanıslı xızmetine qandayda bir tárizde aralasıwǵa jol qoyılmawı hám bunday aralasıw ushın juwapkershilikke tartıw arqalı kepillenedi.
Sudya iskerliginiń ǵalaba dodalanıwı, onıń atına bildirilip atırǵan sın pikirler, ol shıǵaratuǵın qarardıń nızamlılıǵı hám tiykarlanǵanlıǵına tásir etpewi kerek.
Haqıyqatında da, sudtıń jumısı nızam ústinligin, sociallıq ádillikti, puqaralar tınıshlıǵı hám tatıwlıǵın támiyinlewge qaratılǵan eken, bul baǵdarda sudyalar juwapkershiligine júklengen oǵada áhmiyetli wazıypa — ádil sudlawdı tolıq ámelge asırıw oǵada áhmiyetli esaplanadı.
Usı orında «sudtıń biyǵárezligi» hám «sudyanıń biyǵárezligi» sıyaqlı túsiniklerdi bir-birinen ajıratıwımız kerek. Biz bilemiz, sudtıń biyǵárezligi degende Ózbekstanda ádil sudlawdıń tek sud uyımları tárepinen, basqa háqimiyatlardan, siyasiy partiyalardan hám jámáát birlespelerinen biyǵárez halda ámelge asırılıwı túsiniledi. Sudyanıń biyǵárezligi degende bolsa, onıń tek nızamǵa boysınǵan halda hesh qanday aralasıw hám basımlarsız, kimlerdińdur talapları yamasa pikirlerinen ǵárezsiz halda sudlaw jumısın ámelge asırıwı túsiniledi.
Usı ózgesheliklerden kelip shıǵıp, «biyǵárezlik» túsinigi sud sistemasında eki túrli mazmunǵa iye. Biri institucionallıq biyǵárezlik, ekinshisi, individuallıq biyǵárezlik.
Bulardıń hár ekewi de sonı kórsetedi, sud hákimiyatı, sudyalar, olardıń quram bólegi basqa qandayda bir ǵalaba hákimiyatqa boysınbawı kerek.
Sudlardıń haqıyqıy biyǵárezligin támiyinlew hám xalqımız kútip atırǵan ádalatlı qararlar qabıl etiwge hár tárepleme ılayıqlı, bekkem jigerli, joqarı ruwxıy hám kásiplik pazıyletlerine iye bolǵan sud korpusın qáliplestiriw sudyalar birlespesiniń áhmiyetli wazıypalarınan biri bolıp qaladı.

Gúlmira Arzieva,
Nókis rayonlar aralıq
ekonomikalıq sudınıń sudyası.
Qaraqalpaqstan xabar agentligi