Nájim Dáwqaraev — Qaraqalpaq iliminiń tiykarın salıwshı alım

76

Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq ádebiyatı tariyxı mámleketlik muzeyinde «Berdaq kúnleri» hápteligi sheńberinde Qaraqalpaqstannan shıqqan birinshi ilim doktorı, Berdaq shıǵarmaların tereń izertlegen, Orta Aziyada birinshi filologiya ilimleri boyınsha doktorlıq dárejesine iye bolǵan ilimpaz Nájim Dáwqaraevtıń tuwılǵanına 120 jıl tolıwı múnásibeti menen usı atamada ádebiy keshe bolıp ótti.

Keshege tariyxshı hám ádebiyatshı ilimpazlar, oqıtıwshılar, N.Dáwqaraevtıń urpaqları, student jaslar qatnastı. Ilajda ilimpazdıń miynet jolı, onıń dóretiwshiligi sonday-aq ilimiy miyrasları haqqında sóz etildi.
Ilajda nuranıy tariyxshı O. Yusupov «N. Dáwqaraev — tariyxıy tulǵa», f.i.d. K.Palımbetov «N.Dáwqaraevtıń kѳrkem-ádebiy miynetleri» hám basqa da atamalarda bayanatlar jasaldı.
Atap ótilgenindey, ilimpaz qısqa ómiri dawamında qaraqalpaq ádebiyatın, tariyxın tereń izertlew menen birge qońsı qazaq xalqınıń ádebiyatın da uyrendi. N. Dáwqaraevtıń shıǵarmaları shet el kitapxanalarınan da ılayıqlı orın alǵan, ilimiy miyneti qaraqalpaq ádebiyatı ushın biybaxa miyras ekenligi haqqında sóz etildi.
N Dáwqaraev jazıwshı hám dramaturg bolıw menen birge tájiriybeli ustaz. Ol Almatı, Qostanay qalalarındaǵı pedagogikalıq texnikumlarında, Ural pedagogikalıq institutında qazaq tili hám ádebiyatı boyınsha oqıtıwshı bolıp isleydi. 1934-jıldan Qaraqalpaqstan muǵallimler institutınıń qaraqalpaq tili hám ádebiyatı kafedrasınıń baslıǵı bolǵan.
Qaraqalpaqstan jazıwshılar awqamınıń juwaplı xatkeri, Qaraqalpaqstan Xalıq Komissarlar keńesi qasındaǵı kórkem óner isleri boyınsha basqarmanıń baslıǵı, K.S.Stanislavskiy atındaǵı muzıkalıq drama teatrınıń direktorı, Til hám ádebiyat institutınıń direktorı hám ómiriniń aqırına shekem pedagogikalıq institutta qaraqalpaq ádebiyatı kafedrasınıń baslıǵı bolıp isleydi.
N.Dáwqaraevtıń «Partizanlar», «Internatta», «Toyǵa barǵanda», «Baǵman»,
«Biybixan», «Ólimdi pisent etpewshiler» hám taǵı basqa gúrrińleri tek jazıwshınıń emes, al qaraqalpaq prozasında da dáslepki dóretpeler sıpatında belgili. «Kóp kúnlerdiń biri» gúrrińi 1929-jılı Almatı qalasındaǵı «Jańa mektep» jurnalında basılıp shıǵadı. 1942-jılı «Alpamıs» dramasın jazdı hám pesa teatrda sahnalastırıldı.
Ol A.S.Pushkinniń «Kapitan qızı» povestin, «Ǵarǵanıń gúldástesi», N.Nekrasovtıń «Temir jol», L.N.Tolstoydıń «Kavkaz tutqını», A.P.CHexovtıń «Kashtanka», «Vanka», M.Gorkiydiń «Sayaxatshı qurbaqa», K.M.Simonovtıń «Rus adamları» shıǵarmaların qaraqalpaq tiline awdarǵan.
1946-jılı «XVIII-XIX ácirdegi qaraqalpaq ádebiyatı» degen temada filologiya ilimleriniń kandidatı. 1951-jılı «Qaraqalpaq ádebiyatı tariyxınıń ocherkleri» temasında doktorlıq dissertaciyaların tabıslı jaqladı.
N.Dáwqaraev «Ózbekstan Respublikasına miyneti sińgen muǵallim» húrmetli ataǵına iye. Ózbekstan hám Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńeslerine deputat bolıp saylanǵan. 1934-jıldan Jazıwshılar awqamınıń aǵzası. Házir Ózbekstan Ilimler Akademiyası Qaraqalpaqstan bóliminiń Til hám ádebiyat Institutı N.Dáwqaraevtıń atına qoyılǵan.
– Hár jılı muzeyimizde 27-noyabr ullı babamız Berdaq Ǵarǵabay ulınıń tuwılǵan kúni múnásibeti menen 2004-jıldan berli «Berdaq kúnleri» hápteligi dástúriy túrde ótkerip kelinedi, – deydi muzeydiń ilimiy xızmetkeri Gúlnar Abdijalalova. – Usı háptelik sheńberinde ilimiy konferenciyalar, ushırasıwlar, ádebiy kesheler shólkemlestirilip, ullı babamızdıń atın máńgilestiriw ilajları ámelge asırıladı. Búgingi N.Dáwqaraevtıń yubileyine baǵıshlanǵan keshemiz de usı iygilikli maqsetke xızmet etedi.

Qaraqalpaqstan xabar agentligi