Ózbekstanda suw resursların basqarıw sistemasın zamanagóy sanlı texnologiyalar tiykarında jetilistiriw boyınsha jańa basqısh baslandı.

Usı jıl 13-oktyabrde qabıl etilgen “Suw tarawın sanlastırıw procesin bunnan bılay da jedellestiriw hám turaqlı rawajlandırıw ilajları haqqında”ǵı Prezident pármanı tarawda reformalardıń jańa basqıshın baslap berdi.
Pármannıń tiykarǵı maqsetlerinen biri mámlekette suw resursların esapqa alıw hám basqarıwdı tolıq sanlastırıwdan ibarat. Bul arqalı suwdan paydalanıw esap-sanaqlarında ashıq-aydınlıqtı támiyinlew hám maǵlıwmatlardı anıq tallaw imkaniyatı jaratıladı.
Hújjetke bola, respublikada paydalanılıp atırǵan suw resurslarınıń esabın tolıq júrgiziwdi jolǵa qoyıw, 400 den aslam maǵlıwmat túrin sanlastırıw, 600 mıńnan aslam suw tutınıwshıları hám 4,3 million gektar suwǵarılatuǵın jer maydanları haqqındaǵı maǵlıwmatlardı elektron túrde qáliplestiriw rejelestirilgen. Bul process tek ǵana suwdı bólistiriwdi anıqlaw emes, al suwdı únemleytuǵın texnologiyalardı nátiyjeli engiziwge de xızmet etedi.
– Keyingi jıllarda klimat ózgeriwi, qurǵaqshılıq hám suw jetispewshiligi menen baylanıslı mashqalalar barǵan sayın kúsheyip barmaqta, – deydi Suw xojalıǵı ministrligi Sanlastırıw orayınıń direktorı Shuhrat Haydarov. – Bul sharayatta sanlı texnologiyalardı engiziw – suw resursların basqarıwda nátiyjelilikti arttırıwdıń birden-bir jolı bolıp esaplanadı. Sanlastırıw arqalı suwdı únemlewshi usıllardan paydalanıw, suw ısırapgershiligin azaytıw, irrigaciya sistemalarındaǵı joǵaltıwlardı anıqlaw hám suw bólistiriwde ashıq-aydınlıqtı támiyinlew múmkin boladı.
Pármanǵa muwapıq, Suw xojalıǵı ministrligi sistemasında Suw xojalıǵın sanlastırıw hám monitoring orayı shólkemlestiriledi. Bul oray Oraylıq dispetcherlik hám suw balansı xızmeti tiykarında jumıs alıp baradı. Jańa struktura suw resurslarınan paydalanıw boyınsha birden-bir maǵlıwmatlar bazasın qáliplestiredi, suw aǵımları, irrigaciya sistemaları hám suw bólistiriliwi haqqındaǵı maǵlıwmatlardı real waqıt rejiminde monitoring etedi. Bul bolsa suw xojalıǵı tarawındaǵı basqarıw qararların jedel hám ilimiy tiykarda qabıl etiw imkaniyatın jaratadı.
– Ózbekstanda bir jılda ortasha 51-53 milliard metr kub suwdan paydalanıladı. Sonıń 90 procenti awıl xojalıǵında tiykarınan suwǵarıw jumısları, yaǵnıy paxta, ǵálle, ovoщ hám baǵshılıq ónimlerin jetistiriwge jumsaladı, – deydi Suw xojalıǵı ministrligi basqarma baslıǵı Abdurashid Qulmatov. – Sanlastırıw arqalı suwdı únemleytuǵın usıllardan paydalanıw, suw ısırapgershiligin azaytıw, irrigaciya sistemalarındaǵı joǵaltıwlardı anıqlaw jáne suw bólistiriwde ádillik hám anıqlıqtı támiyinlew imkaniyatı jaratıladı. Sonıń menen birge, suw xojalıǵındaǵı sanlı maǵlıwmatlar bazası awıl xojalıǵı, energetika hám ekologiya tarawları menen integraciyalanıwı rejelestirilgen. Bul bolsa mámleketlik uyımlar hám isbilermenler ushın qarar qabıl etiw procesin jeńillestiredi.
Pármanǵa muwapıq, suwdıń esabın júrgiziw sisteması jolǵa qoyıldı. Jańa qatnas tiykarında suw esabın júrgiziw tolıq elektron túrge ótkeriledi. “Suw esabı” málimleme platforması arqalı paydalanılǵan suw muǵdarı anıq esaplanıp, tutınıwshılarǵa elektron tárizde málim etiledi. Elimizde 50 mıń kilometrlik suwǵarıw tarmaqları, 1,6 mıń nasos stanciyası hám 10 mıńnan aslam suw obektleri jumıs alıp barmaqta.
Jańa qatnas tiykarında suw esabın júrgiziw tolıq elektron túrge ótkeriledi. “Suw esabı” málimleme platforması arqalı paydalanılǵan suw muǵdarı anıq esaplanıp, tutınıwshılarǵa elektron tárizde málim etiledi. Bul esap-sanaqlarda insan faktorın azaytadı, qaǵazpazlıqtı joq etedi hám resurslardan paydalanıw nátiyjeliligin arttıradı. Maǵlıwmatlardıń anıqlıǵın támiyinlew ushın sistema “Sanlı awıl xojalıǵı” platforması menen integraciyalanadı. Usı arqalı suwǵarılatuǵın jerler, egin túrleri hám suw limitleri haqqındaǵı maǵlıwmatlar avtomatikalıq jańalanıp barıladı. Suw xojalıǵı ministrligi janında “Suw xojalıǵın sanlastırıw hám monitoring orayı” jáne “Mámleketlik suw kadastrı” málimleme sisteması jaratıladı. Olar suw resurslarına baylanıslı maǵlıwmatlardı birden-bir bazaǵa jámleydi.
Sonday-aq, suw salıǵınan túsken qarjılardıń 40 procenti mákemelerdiń materiallıq-texnikalıq bazasın bekkemlewge qaratıw imkaniyatı beriledi. 2026-jılı Jizzaq, Qashqadárya, Nawayı, Namangan, Samarqand hám Sırdárya wálayatlarındaǵı nasos stanciyalarınıń yarımı, 2027-jılı bolsa Namangandaǵı barlıǵı jeke menshik sheriklikke ótkeriledi. Bul baǵdarda “Bir nasos – bir sistema” principi tiykarında “CHortoq tájiriybesi” ámelge asırıladı. Jeke menshik sherik suw limiti sheńberinde suw jetkerip beredi, suw salıǵınıń 40 procenti oǵan tólep beriledi. Bul qarjılar bolsa nasos stanciyaların modernizaciyalawǵa baǵdarlanadı.
Jańa oray suw resurslarınan paydalanıw boyınsha birden-bir maǵlıwmatlar bazasın jaratadı, suw aǵımları, irrigaciya sistemaları hám suw bólistiriliwi haqqındaǵı maǵlıwmatlardı real waqıt rejiminde monitoring etedi. Bul bolsa suw xojalıǵı tarawındaǵı qararlardı jedel hám ilimiy tiykarda qabıl etiw imkaniyatın jaratadı. Sonıń menen birge, suw xojalıǵındaǵı sanlı maǵlıwmatlar bazası awıl xojalıǵı, energetika hám ekologiya tarawları menen integraciyalanadı. Bul bolsa mámleketlik uyımlar hám isbilermenler ushın qarar qabıl etiw procesin jeńillestiredi.
Bir sóz benen aytqanda, Prezidentimizdiń bul pármanı suw xojalıǵın sanlastırıwda jańa basqıshtı baslap berdi. Bul tek ǵana texnikalıq yamasa shólkemlestiriwshilik reforma emes, al mámlekettiń suw resursların turaqlı basqarıwǵa qaratılǵan uzaq múddetli strategiyasınıń áhmiyetli bólegi esaplanadı. Jańa sistema iske qosılǵannan soń, Ózbekstanda suw esabınıń anıqlıǵı artadı, maǵlıwmatlar bazası avtomatlastırıladı hám tarawdaǵı nátiyjelilik keskin artadı.

Shahnoza Mamaturopova, ÓzA