Tutqındaǵı shaxslardı azat etiw turaqlı tınıshlıq jolındaǵı birinshi qádem ǵana. HAMAStı quralsızlandırıw hám Izrail áskerleriniń aymaqtan tolıq shıǵıp ketiwine baylanıslı kóplegen máseleler ele kelisip alınıwı kerek. 29-sentyabr kúni AQSh Prezidenti hám Izrail Bas ministri Gazadaǵı urıstı saplastırıw boyınsha jańa rejeni járiyaladı. 20 bántten ibarat bul hújjet Egipet, Qatar, Túrkiya sıyaqlı bir qatar arab hám musılman mámleketleri menen kelisilgeni aytılmaqta.

Tramptı Gazadaǵı urıstı toqtatıwǵa iytermelegen waqıya Izraildiń Doxaǵa hújimi ekeni boljanbaqta. Qatar AQShtıń isenimli sheriklerinen biri. Yadıńızda bolsa, HAMAS sóylesiwshilerine qastıyanlıq etiw názerde tutılǵan bul hújim Qatardıń aymaqlıq pútinligin buzıp, sátsizlikke ushıraǵan edi. Sonıń menen birge, Izraildegi ishki siyasiy kelispewshilik sebepli Tramp ta Binyamin Netanyaxu húkimetine basım ótkeriw imkaniyatı payda boldı.
8-oktyabr kúni Amerika basshısı Izrail hám HAMAS kelisimge eriskenin hám birinshi basqıshta shártnamaǵa qol qoyǵanın járiyaladı. Hújjetke muwapıq, ottı toqtatıw hám adamgershilik háreketleri ámelge asırılıwı, 72 saat ishinde barlıq tiri Izrail girewindegi shaxslar azat etiliwi hám qaytıs bolǵanlardıń denesi qaytarılıwı kerek.
Bunnan tısqarı, Izraildegi palestinalı tutqınlar, sonıń ishinde, ómirlikke qamaqqa alınǵan 250 adam hám urıs basında tutqınǵa alınǵan 1700 adam azat etiledi. Ekinshi basqıshta bolsa HAMAStıń hújim infrastrukturası, yaǵnıy jer astı jolları joq etiliwi názerde tutılǵan. Gaza “ekstremizmnen jıraq, terrorizmsiz hám qońsılarına qáwip tuwdırmaytuǵın aymaq”qa aylanıwı kerek.
HAMAS aǵzalarına tınıshlıqqa sadıq qalıw shárti menen amnistiya usınıs etiledi. Shıǵıp ketpekshi bolǵanlarǵa qáwipsiz jol támiyinlenedi. Sonday-aq, sektorǵa AQSh, arab hám Evropa wákillerinen ibarat waqıtsha xalıqaralıq turaqlastırıwshı kúshler jaylastırıladı. Olar qáwipsizlikti támiyinlew, Palestina policiya kúshlerin tayarlawǵa járdem beredi.
Rejeniń úshinshi basqıshı Gazada palestinalı texnokratlar basshılıǵında, xalıqaralıq mákeme qadaǵalawı astında waqıtsha hákimshilik shólkemlestiriledi. Bul struktura kúndelikli turmıstı basqaradı, infrastruktura tikleniwin qadaǵalaydı.
Gumanitarlıq járdemniń bólistiriliwi nátiyjeli hám ádalatlı ótiwi ushın jaǵday BMSh, Qızıl yarım ay jámiyeti sıyaqlı xalıqaralıq shólkemler qadaǵalawında boladı. Palestinalılardı Gazada qalıwǵa iytermelew ushın óz jámáátlerin tiklemekshi bolǵanlarǵa qollap-quwatlaw usınıs etiledi.
“Palestina mámleketin tán alıw máselesi ne boladı?” degen soraw bársheni qızıqtıratuǵını tábiyǵıy. Reje boyınsha Palestina mámleketi “Palestina xalqınıń ármanı” sıpatında tán alınadı, biraq AQShtıń rásmiy tán alıwı wáde etilmeydi.Tramptıń strategiyasına bola, Palestina hákimshiliginde zárúr reformalar ámelge asırılǵannan keyin ǵana mámleketshilik statusı dodalanıwı múmkin.
Izrail hám palestinalılar arasında uzaq múddetli tınıshlıqqa erisiw ushın siyasiy struktura jaratıw boyınsha sóylesiw baslanadı. Gazanı texnokratlardan ibarat, siyasiy emes palestinalı komitet basqaradı. Kúndelikli xızmet hám jergilikli basqarıw ushın juwapker bolatuǵın bul struktura quramına tájiriybeli palestinalılar hám xalıqaralıq ekspertler tartıladı. Olardı xalıqaralıq waqıtsha shólkem – “Tınıshlıq keńesi” qadaǵalaydı. Tramp basshılıq etetuǵın bul Keńestiń itimallı aǵzaları arasında Ullı Britaniya burınǵı bas ministri Toni Bler de bar. Basqa talabanlar házirshe belgisiz.
Aldın baspasózde keskin pikir talasqa sebep bolǵan, AQSh hám basqa mámleketler tárepinen Gaza bólip alınıwı yamasa bólistiriliwi aytılǵan reje usı bolıwı múmkin be? Gazanı texnokratlardan ibarat komitet basqarsa, komitet basshısı bolsa Palestinanı hesh qashan mámleket sıpatında tán almaytuǵın AQSh jetekshisi bolsa…
Gúmanlı emes pe?!

Kenja Bekjonov, Anvarxwja Ahmedov, ÓzA