Shveciyalı belgili ilimpaz Alfred Nobel 55 jasqa tolǵanında Kann qalasında jasap atırǵan aǵası Lyudvig qaytıs boladı. Shveciyalı gazeta xabarshılarınan biri adasıp, Alfred Nobel qaytıs bolıptı dep gazetada daǵaza berip jiberedi. Ózi haqqındaǵı qayǵırıw xatın oqıǵan Alfred Nobel pútkil ómiri hám xızmetiniń mánisin túsinip jetken eken. Sebebi, Shveciya gazetalarında – “Ájel sawdageri, ájel oylap tabıwshısı óldi” dep jazılǵan edi. Bul nárse ilimpazǵa qattı tásir etedi – “Awa, mine jámiyet men haqqında qanday pikirleydi eken” dep juwmaqlaǵan edi ilimpaz.
Negizinde Nobeldiń dinamitten basqa jáne 355 ashılıwı da bar edi, biraq áyne dinamit oylap tabılıwınan ol júdá úlken payda kórgen edi. Onıń ólgen aǵası Lyudvig bolsa snaryad islep shıǵaratuǵın hám onı satatuǵın sawdager edi.
Nobel ózi haqqında jámiyettiń pikirin pútkilley ózgertiwge qarar etip, óziniń wásiyatnamasın qaytadan jazdıradı.
1895-jılı Parijdegi Shved-Norveg klubında dúzilgen bul wásiyat xatında Alfred Nobel ózine tiyisli 31 mln Shveciya markasın keleshektegi ilim hám ádebiyat ǵayratkerlerine qaldırılǵan wásiyatnama bántlerinde tómendegishe jazılǵan edi:
– Men Alfred Bernxard Nobel aqıl-huwshım ornında, denim saw halda wásiyat etemen: Meniń wásiyatımdı orınlawshı wákillerim ólimimnen keyin maǵan tiyisli barlıq baylıqlarımdı qımbat bahalı qaǵaz pullarǵa aylandırıp, fond dúziwge buyrıq beremen. Bul fondtan keletuǵın procent paydasın ilimde, ádebiyatta, insaniyatqa payda keltiriwshi shaxslarǵa hár jılı sıylıq túrinde beriliwin shárt etip belgileymen. Usı sıylıq fondınan keletuǵın procent paydasın bes bólekke bólip, bes sıylıq shólkemlestiriwdi buyıraman.
1. Fizika baǵdarındaǵı dúnya júzilik ashılıwǵa;
2. Ximiya páni baǵdarındaǵı dúnya júzilik ashılıwǵa;
3. Fiziologiya hám Medicina baǵdarındaǵı dúnya júzilik ashılıwǵa;
4. Insaniyat idealların jırlaytuǵın kórkem shıǵarma avtorına, yaǵnıy ádebiyat baǵdarına;
5. Xalıqlardıń tınıshlıǵı jolında, olardıń birlesiwi jolında gúresetuǵın, qullıqtı saplastıratuǵın, armiyalar sanın qısqartatuǵın, urıslardıń aldın alatuǵın, tınıshlıq kelisimlerin dúzetuǵın insanlarǵa
bul sıylıqtıń beriliwin buyrıq etemen.
– Meniń jáne bir tilegim bul sıylıqlar rasalıq, milletshilik principlerinen jıraq bolıwı kerek, jeńimpazlar qaysı millet, qaysı rasanıń wákili bolıwına qaramastan sıylıqtı alıwın qáleymen hám wásiyat etemen.
Alfred Nobel óliminen soń onıń wásiyatına muwapıq hár jılı dúnya júzilik nátiyjelerge erisken insanlar óz sıylıqların, yaǵnıy Nobel sıylıǵın alıp kelmekte.
Nobeldiń júdá kóp tuwısqanları sud arqalı óz babalarınıń wásiyatın qayta kórip shıǵıwǵa háreket etken, biraq hámmesi sudta utılǵan. Sebebi Nobel barlıq baylıǵın tuwısqanlarına emes, insaniyatqa baǵıshlaǵan edi. Dúnyadaǵı eń ataqlı sıylıq áne usılay payda bolǵan edi.

Qaraqalpaqstan xabar agentligi