Pútkil jer júzi boylap IT tarawınıń rawajlanıwı menen turmısımızǵa jańa termin hám atamlar kirip kelmekte. Solardıń biri Hackathon (Xakaton) sózi bolıp, ol búgingi kúni elimizde tiykarınan sanlı texnologiyalar boyınsha qánigeler tárepinen keńnen qollanılıp kelinbekte.

Internet tarmaǵınan alınǵan maǵlıwmatlar boyınsha bul qánigeler (dóretiwshiler, dizaynerler, analitikler) toparları sheklengen waqıt ishinde (bir sutkadan bir neshe kúnge shekem) belgili bir máseleni sheship, ónim, xızmet yamasa baǵdarlamanıń prototipin jaratatuǵın jarıs-ilaj degendi ańlatadı eken. Atama inglis tilindegi “hacker” (xaker) hám “marathon” (marafon) sózlerinen quralǵan bolıp, ITtarawında jańa bir nárse jaratıw ústinde islewdiń intensiv xarakterin sáwlelendiredi.
2-oktyabr kúni Nókis qalasında Densawlıqtı saqlaw ministrligi, Sanlı texnologiyalar ministrligi, Joqarı bilimlendiriw, ilim hám innovaciyalar ministrligi, Mektepke shekemgi hám mektep bilimlendiriwi ministrligi, Jaslar isleri agentligi, Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi, IT Park Uzbekistan hám Uzinfocom shólkemlestiriwi menen «HealthTech AI Hackathon» ilajı ótkerildi. Bul ilaj mámlekette jasalma intellekt baǵdarında ótkerilip atırǵan ulıwmamilliy xakaton joybarınıń birinshi basqıshı bolıp esaplanadı.
AI Hackathon joybarı 2025-jıldıń oktyabrinen 2026-jıldıń dekabr ayına shekem basqıshpa-basqısh ámelge asırılıp, mámleketimizdiń barlıq 14 regionın ózine qamtıp aladı. Ótkerilip atırǵan bul joybardıń tiykarǵı maqseti medicina tarawında sanlı reformalardı jedellestiriw bolıp, onda IT hám medicina baǵdarındaǵı studentler, jas shıpakerler, qánigeler hám medicina mákemeleriniń wákilleri qatnastı.
Ilaj sheńberinde olar ushın dáslep sheberlik sabaqları hám mentoring sessiyaları ótkerilip, Xakatonda 36 komandadan ibarat 200 den aslam qatnasıwshılar tárepinen densawlıqtı saqlaw sisteması ushın zamanagóy sanlı sheshimler islep shıǵıldı hám olar shıpakerler, ministrlik wákilleri hám IT tarawınıń jetekshilerinen ibarat ekspertler kollegiyasına usınıldı.
– Ilajdıń dáslepki kúni 36 topar qatnasqan bolsa, olar arasınan 30 topar tańlap alındı, – deydi Sanlı texnologiyalar ministrliginiń Qaraqalpaqstan Respublikalıq aymaqlıq basqarması bas qánigesi Atabek Seyitbaev. – Bul basqıshta tiykarınan tarawda júz berip atırǵan mashqalalardı sanlastırıw arqalı olardı turmısqa engiziw máselesi kórip shıǵıldı. Ekspertlerdiń sınaǵınan tabıslı ótken joybarlar ámeliyatta qollanıladı.
– Shákirtlerim menen birgelikte qantlı diabet keselligin erte anıqlaw hám olardı kesellik belgileri boyınsha shıpakerlerge jiberiw baǵdarlamasın islep shıǵarıw boyınsha jumıslardı alıp barıp atırmız, – deydi «Yosh dasturchi» toparınıń jetekshisi Ádilbay Keńesbaev.
Qánigelerdiń pikirinshe, medicinanı sanlastırıw arqalı keselliklerdi erte anıqlaw, sozılmalı keselliklerdi boljaw, telemedicina xızmetlerin keńeytiw hám salamatlıqtı real waqıtta baqlaw imkaniyatı jaratıladı.
Eń jaqsı ideyalar grantlar, akseleraciya hám inkubaciya baǵdarlamaları arqalı qollap-quwatlanadı. Sonday-aq, jeńimpazlar venchur fondlarınan investiciya tartıw imkaniyatına iye boladı.
Texnologiyalar turmıstı ańsatlastırıwı kerek, bul xakaton bolsa densawlıqtı saqlawdı jaqsılaw hám onı arzanlastırıwǵa xızmet etetuǵın sheshimlerdi jaratıwǵa járdem beredi, dep isenemiz.
Bul iygilikli baslamaǵa Yandex Uzbekistan, Uzum, Click, ZTE, Central Asian University, New Uzbekistan University hám AKFA sıyaqlı iri kompaniyalar da járdem bermekte.

Adilbay Orazov,
Qaraqalpaqstan xabar agentligi sholıwshısı.