Sholıw

Prezidentimiz Shavkat Mirziyoevtiń Birlesken Milletler Shólkemi Bas Assambleyasınıń 80-sessiyasındaǵı shıǵıp sóylegen sózi, onda alǵa qoyılǵan baslamalar keń jámiyetshilik hám xalıqaralıq toparlardıń wákilleri tárepinen úlken qızıǵıwshılıq penen kútip alındı.

Bul tariyxıy shıǵıp sóylewdiń mazmun-mánisi, onda alǵa qoyılǵan baslamalardıń regionallıq hám globallıq kólemdegi áhmiyeti haqqında Oliy Majlis Nızamshılıq palatası janındaǵı Parlamentlik izertlewler institutınıń bir topar xızmetkerleri óz múnásibetin hám pikir-usınısların bildirdi.
Gulbahor Saidova, Parlament izertlewleri institutınıń bas ilimiy xızmetkeri:
– Prezidentimizdiń BMSh minberindegi shıǵıp sóylegen sózinde alǵa qoyılǵan baslamalar regionallıq hám globallıq mashqalalarǵa sheshimler usınıwı menen ayrıqsha áhmiyetke iye. Atap aytqanda, BMSh Qáwipsizlik Keńesin transformaciyalaw hám onıń quramın keńeytiw baǵdarındaǵı usınıs búgingi geosiyasiy waqıyanıń talabı bolıp esaplanadı. Sebebi dúnya túp-tiykarınan ózgerdi, biraq xalıqaralıq institutlar elege shekem 1945-jılǵı strukturasında qalmaqta. Rawajlanıp atırǵan mámleketlerdiń máplerin qorǵaw, xalıqaralıq institutlardıń nátiyjeliligin arttırıw zaman talabına aylanǵan bir waqıtta Ózbekstan bul processtiń belsendi qatnasıwshısı sıpatında óz ornın bekkemlewi úlken áhmiyetke iye.
Xalıqaralıq sistemanı reformalaw regionallıq birge islesiwdi bekkemlewden baslanatuǵını tábiyǵıy. Sonlıqtan, Prezidentimiz Oraylıq Aziyadaǵı ózgerislerge ayrıqsha toqtap ótti. Keyingi 8 jılda regionımızda júz bergen tariyxıy ózgerisler – jabıq shegaralardıń ashılıwı, sawda kóleminiń bes esege artıwı, birgeliktegi investiciyalıq qorlar hám sanaat zonalarınıń shólkemlestiriliwi “Jańa Oraylıq Aziya» koncepciyasınıń ámeliy nátiyjesi bolıp tabıladı.
Bas Assambleyanıń regionallıq integraciyanı qollap-quwatlawǵa baylanıslı rezolyuciyası qabıl etilse, regionımız globallıq ekonomikaǵa jáne de tereń integraciyalanadı hám bul barlıq qońsı mámleketlerdiń mápine tuwra keledi.
Regionallıq turaqlılıq bolsa Awǵanstan máselesin sheshpey turıp pútin bolmaydı. Prezidentimizdiń bul mámleketti jekkelep qoymaw, onda úlken infrastrukturalıq joybarlardı ámelge asırıwǵa shaqırıwı strategiyalıq áhmiyetke iye. Awǵanstannıń ekonomikalıq tikleniwi terrorizm hám narkotrafikke qarsı gúresiwde eń nátiyjeli qural boladı.
Awǵanstan arqalı transport hám energetika koridorların rawajlandırıw boyınsha BMSh rezolyuciyasın qabıl etiw usınısı bolsa bul mámleketti regionallıq ekonomikalıq sistemaǵa qayta integraciyalawdıń ámeliy mexanizmin jaratadı. Bul tek ǵana awǵan xalqı emes, al pútkil regionnıń abadanlıǵına xızmet etedi.
Qáwipsizlik máselesinde sóz bolǵanda, terrorizmge qarsı gúresiwdegi baslamalarımız ayrıqsha itibarǵa ılayıq. Reabilitaciyalaw hám reintegraciyalaw boyınsha Regionallıq keńesti Xalıqaralıq kompetenciyalar orayına aylandırıw usınısı dúnya tájiriybesinde misli kórilmegen joybar bolıp esaplanadı. Bul oray arqalı mashqalalı aymaqlardan qaytarılǵan mıńlaǵan shaxslardı jámiyetke beyimlestiriw tájiriybesi pútkil dúnyaǵa tarqaladı. BMSh Terrorizmge qarsı gúresiw basqarmasınıń regionallıq wákilxanasınıń Ózbekstanda ashılıwı bolsa regionımızdı global antiterrorlıq gúrestiń áhmiyetli orayına aylandıradı.
Juwmaqlap aytqanda, Prezidentimizdiń BMSh minberindegi tariyxıy shıǵıp sóylegen sózi Ózbekstannıń globallıq juwapkershilikti óz moynına alıwǵa tayar ekenin, xalıqaralıq jámiyetshiliktiń teń huqıqlı aǵzası sıpatında dúnya rawajlanıwına úles qosıw erk-ıqrarın ayqın kórsetti.
Amrullo Toxliboev, Parlament izertlewleri institutı bólim baslıǵı:
– Prezidentimizdiń shıǵıp sóylegen sózin óz-ara baylanıslı úsh baǵdarǵa bóliw múmkin bolǵan keń kólemli sırtqı siyasiy bildiriw yamasa shaqırıq boldı, dep aytıw múmkin: ishki jańalanıw, regionallıq integraciya hám globallıq juwapkershilik.
Ne ushın ishki jańalanıw? Prezident óziniń shıǵıp sóylegen sózinde Ózbekstandı barlıq tarawlarda “qaytımsız reformalar”dı tabıslı ámelge asırıp atırǵanı hám “Jańa Ózbekstan”ǵa aylanǵanın anıq kórsetip berdi. Sonı da itibarǵa alıw kerek, 2017-jılı mámlekettiń jalpı ishki ónimi xalıqtıń jan basına 939,5 ten 2024-jılǵa kelip 3 092,7 AQSh dollarına shekem kóterildi. Eksport bolsa birinshi márte 27 milliard dollarǵa shıqtı.
Atap ótilgenindey, bul jetiskenlikler bilimlendiriw hám ilim tarawındaǵı reformalar, innovaciyalıq hám texnologiyalıq kárxanalardı rawajlandırıw, jasıl energiya hám transport infrastrukturasına investiciya kirgiziw, sonday-aq, kishi biznesti jedel qollap-quwatlawdı óz ishine alǵan kóp vektorlı strategiyanıń nátiyjesi bolıp esaplanadı.
“Jańa Ózbekstan” jetiskenlikleriniń tiykarı insanǵa baǵdarlanǵan rawajlanıwǵa itibar qaratılıp atırǵanında. Bunı Prezident sózindegi tómendegi sózlerde de kóriwimiz múmkin: “Biziń tiykarǵı maqsetimiz – mámleketimizde jasap atırǵan hár bir shańaraqtıń, hár bir puqaranıń turmısın túp-tiykarınan ózgertiw, insan qádirin hám abadanlıǵın arttırıw bolıp tabıladı”.
Sóylewdiń jáne bir eń kúshli noqatı “jabıq shegaralar, sheshilmegen kelispewshilikler hám tartıslar dáwiri ótmishte qalǵanı” haqqındaǵı bildiriw boldı.
Tariyxtaǵı jekkeleniw, básekige tiykarlanǵan siyasattan jaqsı qońsıshılıq qatnasıqları hám ámeliy birge islesiw siyasatına ótiw Mirziyoev hákimshiliginiń dáslepki kúnlerinen baslanǵan hám ol búgingi kúnde óz nátiyjesin bermekte. Prezidenttiń shıǵıp sóylegen sózinde Oraylıq Aziya xalıqaralıq qatnasıqlar sistemasında jáne de birlesken hám áhmiyetlisi “ǵárezsiz oyınshıǵa” aylanıp atırǵan region – “Jańa Oraylıq Aziya” qáliplesiwiniń baslanǵısh basqıshında ekeni atap ótildi.
Prezidenttiń sózlerine bola, “Oraylıq Aziya mámleketleri basshılarınıń másláhát ushırasıwları”n usı jańa integraciya dáwiriniń tiykarǵı institucionallıq mexanizmi sıpatında kóriw múmkin. Mısal ushın, 2024-jıl 9-avgust kúni Astanada bolıp ótken ushırasıwda Oraylıq Aziya mámleketleri Prezidentleri “Oraylıq Aziya – 2040” koncepciyasına qol qoyıwı region siyasiy turmısındaǵı tiykarǵı waqıya boldı. Bul ushırasıwlardıń institucionallastırılıwı hám “Oraylıq Aziya – 2040” sıyaqlı uzaq múddetli hújjetlerge qol qoyılıwı bir mártelik birge islesiwden sistemalı hám rásmiylestirilgen integraciya procesine ótiwinen derek beredi. Bul ishki hám sırtqı birge islesiwshiler ushın ótkinshi tendenciya emes, al uzaq múddetli hám áhmiyetli baslama ekeni haqqında áhmiyetli signal bolıp esaplanadı.
Mámleketimiz basshısı tárepinen alǵa qoyılǵan bir qatar globallıq baslamalar tek ǵana usınıslar emes, al keleshekke qaratılǵan anıq baǵdarlama hám Ózbekstannıń xalıqaralıq birge islesiwge ashıqlıǵınıń úlgisi boldı. Bul baslamalar artında mámleketimizdiń tek ǵana regionallıq tınıshlıq emes, al globallıq mashqalalarǵa da biyparq emes ekeni jatadı.
Juwmaq sonda, Ózbekstan endi tek ǵana Oraylıq Aziyadaǵı emes, al globallıq mashqalalardı sheshiwge úles qosa alatuǵın, óz dawısı hám sheshimine iye bolǵan juwapkershilikli mámleket sıpatında ortaǵa shıqpaqta.
Baxtiyor Toshpolatov, Parlament izertlewleri institutı xızmetkeri:
– Mámleketimiz basshısı tárepinen alǵa qoyılǵan ideya hám baslamalar tınıshlıq, turaqlı rawajlanıw hám awızbirshilik jolında ámeliy baǵdarlama sıpatında qabıl etildi.
Prezidentimiz shıǵıp sóylegen sóziniń tiykarǵı baǵdarlarınan biri insan qádirin ulıǵlaw hám xalıqtıń abadanlıǵın támiyinlew bolıp tabıladı. Keyingi jılları Ózbekstanda kámbaǵallıq dárejesi 35 procentten 6 procentke shekem qısqardı. Mektepke shekemgi bilimlendiriwge qamtıp alıw 27 procentten 78 procentke, joqarı bilimlendiriwge qamtıp alıw bolsa 9 procentten 42 procentke arttı. Millionlaǵan jumıs orınları jaratıldı, ekonomikaǵa úlken investiciyalar kirip keldi. Bul nátiyjeler “hesh kim shette qalmaytuǵın jámiyet” principi tiykarında ámelge asırılıp atırǵan reformalardıń nátiyjesi bolıp tabıladı.
Ózbekstannıń baslamaları sebepli Oraylıq Aziya sońǵı jıllarda kelispewshilikler maydanınan awızbirshilik hám doslıq mákanına aylandı. Sawda-ekonomikalıq birge islesiw bes esege ósti. Prezidentimiz bul processlerdi BMSh minberinen turıp dúnyaǵa úlgi sıpatında kórsetti.
Prezidentimiz tárepinen bildirilgen baslamalar xalıqaralıq jámiyetshilik tárepinen úlken qızıǵıwshılıq penen qabıl etildi. BMSh Bas xatkeri, sonday-aq, AQSh, Túrkiya, Franciya, Qubla Koreya, Qubla Afrika sıyaqlı mámleketlerdiń basshıları Ózbekstannıń siyasiy erk-ıqrarın joqarı bahaladı.
Bul bolsa Ózbekstannıń hawazına, onıń baslamalarına dúnya qulaq salıp atırǵanınan derek beredi. Jańa Ózbekstan xalıqaralıq maydanda isenimli sherik sıpatında abırayın bekkemlemekte.

Muhtarama Komilova jazıp aldı. ÓzA