Ózbekstan Respublikası Prezidenti Shavkat Mirziyoevtiń 2025-jıl 23-sentyabrde Nyu-York qalasında BMSh Bas Assambleyasınıń 80-yubiley sessiyasındaǵı shıǵıp sóylegen sózi mámleketimizdiń abırayın jáne de arttırdı hám dúnya jámiyetshiligi aldında turǵan eń áhmiyetli geosiyasiy, ekonomikalıq, bilimlendiriw, sociallıq hám ekologiyalıq mashqalalarǵa baǵıshlandı.

Mámleketimiz basshısı, sonıń ishinde, ekologiyalıq mashqalalar boyınsha barǵan sayın keskin tús alıp atırǵan klimat ózgeriwi, suw resurslarınıń jetispewshiligi hám klimat migraciyası máselelerine ayrıqsha toqtap ótip, olardı sheshiw boyınsha anıq baslamalardı alǵa qoydı.
– Atap aytqanda, Prezidentimiz Aral teńizi qurıwınıń unamsız aqıbetleri insaniyat táǵdiri menen tıǵız baylanıslı ekenin atap ótip, bul aymaqtı qayta tiklew jumısları izbe-iz dawam etip atırǵanın bildirdi. Keyingi jılları teńizdiń qurıǵan ultanında 2 million gektar maydanda shorǵa shıdamlı shól ósimlikleri egilip, keń kólemli jasıl aymaqlar jaratıldı. 2030-jılǵa shekem bul maydannıń 80 procentin jasıl qaplamalar menen támiyinlew rejelestirilgeni ekologiyalıq qáwipsizlikti bekkemlewde úlken áhmiyetke iye, – deydi Ekologiya ministrligi janındaǵı Aralboyı xalıqaralıq innovaciya orayınıń direktorı Baxıtjan Habibullaev.
Prezidentimizdiń baslaması menen Aralboyı xalıqaralıq innovaciya orayınıń shólkemlestiriliwi de bul baǵdardaǵı ámeliy qádemlerden biri ekenin atap ótiw kerek. 2021-jılı BMSh Bas Assambleyasında Ózbekstannıń Aralboyın ekologiyalıq innovaciyalar hám texnologiyalar aymaǵı dep járiyalaw baslaması alǵa qoyılıp, barlıq mámleketler tárepinen maqullandı. Bul qararlar Ózbekstannıń Aral mashqalasına ayrıqsha itibar qaratıp atırǵanın hám xalıqaralıq jámiyetshilik tárepinen qollap-quwatlanıp atırǵanın kórsetedi.
Búgingi kúnde Aralboyı xalıqaralıq innovaciya orayı mámleketlik baǵdarlamalar hám xalıqaralıq sherikler menen birgelikte ámeliy jumıslar alıp barmaqta. Oray tárepinen shól ósimliklerin egiw, kóbeytiw, uzaq múddet genbankte saqlaw boyınsha ilimiy tiykarlanǵan texnologiyalar islep shıǵılmaqta. Klimatqa shıdamlı sortlar jergilikli sharayatqa beyimlestirilmekte. Sonday-aq, Aralboyındaǵı shólleniwge qarsı gúresiw processlerine innovaciyalıq kózqaraslar engizilmekte. Oraydıń jumısı nátiyjesinde biokóptúrlilikti qásterlep saqlaw maqsetinde tuqımlar genbanki shólkemlestirilgen, topıraqtıń shorlanıwın azaytıw hám xalıqtıń turmıs sharayatın jaqsılawǵa xızmet etetuǵın ilimiy-ámeliy joybarlar jolǵa qoyıldı.
Sonıń menen birge, suw resurslarınıń barǵan sayın jetispey baratırǵanı turaqlı rawajlanıwǵa úlken qáwip sıpatında bahalandı. Prezidentimiz tárepinen Ózbekstanda suwdı únemlew boyınsha Pútkil jer júzilik forumın ótkeriw baslaması alǵa qoyılıp, onıń juwmaǵında global kólemde suw krizisin saplastırıw ushın innovaciyalıq texnologiyalardı engiziwge qaratılǵan arnawlı “jol kartası”n qabıl etiw rejelestirilmekte.
Bul baǵdarda da oray hár qıylı ilimiy izertlewler alıp barıp, suwdı únemlew texnologiyaların jergilikli awıl xojalıǵı sistemasına engiziw, qayta tiklenetuǵın suw dereklerin úyreniw hám xalıqaralıq ekspertler menen tájiriybe almasıw jumısların ámelge asırmaqta.
Ótken dáwir dawamında oray ilimiy izertlewler alıp barıw hám joybarlardı ámelge asırıw procesinde bir qatar xalıqaralıq hám jergilikli shólkemler, sonday-aq, ilimiy-izertlew institutları menen nátiyjeli birge islesiw baylanısların jolǵa qoydı. Sonıń ishinde, 70 ten aslam sırt el hám jergilikli shólkemler menen birge islesiw haqqında kelisim hám memorandumlarǵa qol qoyılıp, 20 dan aslam ilimiy-ámeliy hám innovaciyalıq joybar ámelge asırılmaqta. Bul joybarlar alternativ jasıl energiya, akvakultura, intensiv baǵshılıq, dárilik ósimlikler jetistiriw, resurstı únemlewshi texnologiyalar hám sociallıq baǵdarlamalardı qamtıp alǵan. Ámelge asırılıp atırǵan joybarlardıń hár biri Aralboyı ushın uzaq múddetli sheshimlerdi jaratıwǵa qaratılǵan.
Xalıqaralıq birge islesiwshiler qatarına BMSh Rawajlanıw baǵdarlaması (UNDP), Shorlanıw sharayatında biodiyqanshılıq xalıqaralıq orayı (ICBA, BAÁ), Sinczyan ekologiya hám geografiya institutı (Qıtay), Germaniya xalıqaralıq birge islesiw jámiyeti (GIZ), Global jasıl ósiw institutı (GGGI), Koreya xalıqaralıq birge islesiw agentligi (KOICA), Yaponiya xalıqaralıq birge islesiw agentligi (JICA) hám basqa da abıraylı shólkemler kiredi.
Klimat ózgeriwi aqıbetinde xalıqtıń májbúriy kóshiwi (migraciyası) artıp baratırǵanı insaniyat aldında turǵan jáne bir úlken qáwip bolıp esaplanadı. Bul baǵdarda ele anıq xalıqaralıq mexanizmler joq ekenligi ayrıqsha atap ótildi. Usı múnásibet penen Prezidentimiz bul mashqalanı sheshiw maqsetinde keń xalıqaralıq birge islesiwge tiykarlanǵan Global paktti qabıl etiw baslamasın alǵa qoydı.
Prezidentimiz tárepinen bildirilgen bul baslamalar tek ǵana milliy emes, al global áhmiyetke iye bolıp, olardıń barlıǵı ulıwma keleshegimiz ushın xızmet etedi. Sonıń menen birge, Aralboyı xalıqaralıq innovaciya orayı tárepinen alıp barılıp atırǵan ilimiy-ámeliy jumıslar da usı baslamalardıń turmısqa izbe-iz engiziliwi hám ámeldegi nátiyjeliligin támiyinlewge xızmet etedi. Oray óziniń keleshektegi rejelerinde xalıqaralıq sheriklik kólemin jáne de keńeytiw, ekologiyalıq turaqlılıqtı támiyinlew maqsetinde innovaciyalıq ekotexnologiyalardı, sonıń ishinde, shólistanlıqqa qarsı ilajlar hám aqıllı awıl xojalıǵı sheshimlerin engiziwdi názerde tutadı.
Prezidentimizdiń Aralboyında ámelge asırılıp atırǵan tikleniw jumısları, Suw forumı baslaması hám klimat migraciyası boyınsha Global pakt ideyası hám basqa da baslama hám usınısları dúnya jámiyetshiliginiń turaqlı rawajlanıwına qaratılǵan áhmiyetli qádem bolıp esaplanadı. Eń áhmiyetlisi, Prezidentimizdiń BMSh Bas Assambleyasındaǵı shıǵıp sóylegen sózi xalıqaralıq jámiyetshilik tárepinen úlken qızıǵıwshılıq penen kútip alındı hám Ózbekstannıń baslamashı jetekshi mámleket sıpatındaǵı abırayın jáne de bekkemledi.

ÓzA