Birlesken Milletler Shólkemi Balalar qorı (YuNISEF) global bilimlendiriwge ajıratılatuǵın qarjınıń keskin qısqarıwınan eskertpekte. Eger usınday jaǵday júz berse, 2026-jılǵa kelip jáne 6 million bala mektepke bara almay qalıwı múmkin.

Bilimlendiriwge rásmiy rawajlanıw járdeminiń 3,2 milliard dollarǵa azayıwı boljanbaqta. Bul 2023-jılǵı dárejeden 24 procent az. Kóz aldımızǵa keltireyik: tek ǵana úsh donor mámleket óziniń qáwenderlik úlesin 80 procentke shamalas qısqartqan. Nátiyjede dúnya boylap oqıwdan ayırılǵan ul-qızlardıń sanı 278 millionǵa jetedi eken. YuNISEF bul jaǵdaydı Germaniya hám Italiyadaǵı barlıq baslawısh mekteplerdiń jabılıwına teńlestirgen.
YuNISEFtiń atqarıwshı direktorı Ketrin Rassel bılay deydi:
– Bilimlendiriwden shegirilgen hár bir dollar tek ǵana byudjet quralı emes, al qáwip astında qalıp atırǵan balanıń táǵdiri. Qarjılandırıwdıń qısqarıwı ásirese krizisli mámleketlerge sezilerli tásir etedi. Eń az tásir ázzi regionlarda baqlanadı. Batıs hám Oraylıq Afrikada 1,9 million jas bilimlendiriwden ayırılıwı múmkin. Arqa Afrikada bolsa qosımsha million ul-qız oqıwdı toqtatıw itimalı bar.
Ulıwma, 28 mámlekettiń bilimlendiriw sisteması mólsherlengen járdemniń keminde tórtten bir bólegin joǵaltıw qáwpi bar. Qara materikte Kot-d Ivuar hám Mali kúshli mashqalaǵa dus keledi. Bul eki mámlekette mektepke qabıllaw kvotası sáykes túrde 340 000 hám 180 000 ǵa azayadı.
Krizis turmıslıq xızmetke de qáwip salmaqta. Mektepte awqatlandırıw baǵdarlamalarına (geyde bala toyıp awqatlanıwı ushın birden-bir derek mektepte beriletuǵın awqat bolıp esaplanadı) ajıratılıp atırǵan qarjınıń teń yarımına qısqarıw qáwpi payda bolǵan.
Tilekke qarsı, qızlardıń bilim alıwın qollap-quwatlaw da azayıp barmaqta. Klassta qalǵan 290 millionǵa shamalas balanıń oqıwı tómenlewi múmkin.
YuNISEF donorlar bilimlendiriwge berip atırǵan járdemniń derlik yarımın rawajlanbaǵan mámleketlerge baǵdarlaw, gumanitarlıq qarjılandırıwdı saqlap qalıw sonday-aq, mektepke shekemgi hám baslawısh bilimlendiriwge tiykarǵı áhmiyet qaratıwǵa shaqırmaqta. Sonday-aq, qarjı jáne de nátiyjeli hám turaqlı baǵdarlanıwın támiyinleytuǵın reformalar zárúr ekenligin atap ótedi.
Ketrin Rassel qosımsha etiwinshe, “Bilimlendiriw, ásirese ayrıqsha jaǵdaydaǵı ómir jolı, bilimlendiriwge qarjı ajıratıw hár bir insan ushın keleshekke qoyıw múmkin bolǵan eń jaqsı investiciya bolıp esaplanadı.
Tarawǵa qarjınıń azayıwı birinshi gezekte baslawısh bilimlendiriwge awır soqqı beredi. Maǵlıwmatqa bola, baslawısh bilimlendiriwdi qarjılandırıw úshten bir bólimge qısqarıwı kútilmekte. YuNISEF bul jaǵday globallıq krizisti jáne de tereńlestiriwinen eskertpekte. Sonıń menen birge, planetamızdıń kóplegen regionlarında turmıs tınısh emes, urıs toqtamay atır, balalar mektepke bara almay atır. Bilimlendiriwge baǵdarlanıwı kerek bolǵan pul urısqa, oq-dári ushın jumsalmaqta. Balasın oqıta almaǵan millettiń keleshegi bolsa pushqa shıǵatuǵını sózsiz.

S.Rahimov, ÓzA