AQSh Nyu-York qalasındaǵı Birlesken Milletler Shólkeminiń rezidenciyasında Bas Assambleyanıń yubiley – sekseninshi sessiyası jumıs basladı. Dáslep ánjuman sheńberindegi dáslepki áhmiyetli ilaj – Insan huqıqları boyınsha keńestiń Pekin deklaraciyası hám Háreketler platforması qabıl etilgeniniń 30 jıllıǵına baǵıshlanǵan arnawlı májilis bolıp ótti.

Bizge belgili, 1995-jıl 15-sentyabr kúni ótkerilgen Hayal-qızlardıń jaǵdayı boyınsha Tórtinshi Pútkil jer júzilik konferenciyasında Pekin deklaraciyası hám Háreketler platforması qabıl etilgen. 2015-jıl 25-sentyabrde bolsa Bas Assambleya tiyisli rezolyuciyanı qabıl etip, 2030-jılǵa shekem Turaqlı rawajlanıw tarawındaǵı kún tártibin belgilep berdi.
Bul xalıqaralıq huqıqıy hújjetlerde mámleketlerdiń hayal-qızlar insan huqıqınan tolıq hám teńdey paydalanıwın támiyinlew, qollap-quwatlaw hám qorǵaw baǵdarındaǵı minnetlemesi bekkemlengen.
80-sessiya Prezidenti germaniyalı Annalena Berbok dúnya hayal-qızlarınıń huqıqın qorǵawǵa qaratılǵan xalıqaralıq baslamalar haqqında hár tárepleme sóz etti.
Bas xatker Antoniu Guterrish shıǵıp sóylep, Pekin deklaraciyasınıń globallıq áhmiyetine ayrıqsha itibar berdi:
– Otız jıl aldın dúnya jámiyetshiligi hayal-qızlar huqıqı ekinshi dárejeli yamasa sawdalasıw obekti emes, al insan huqıqınıń ajıralmas bólegi ekenin tastıyıqlaǵan edi. Usı kózqarastan Pekin deklaraciyası hám Háreketler platforması – hayal-qızlardıń huqıqın támiyinlew boyınsha keń kólemli hám joqarı globallıq siyasiy minnetleme.
Keyingi otız jıl dawamında huqıqıy qorǵaw, siyasiy qatnas, bilimlendiriw, analardıń salamatlıǵın saqlaw, hayal-qızlarǵa bolǵan zorlıqqa qarsı gúresiw sıyaqlı baǵdarlarda belgili bir jetiskenliklerge erisilgen bolsa da, dúnyada ele birde-bir mámleket tolıq gender teńlikke erise almaǵan. Turaqlı rawajlanıw maqsetleriniń 5-si áyne gender teńlik.
Zamanagóy qáwip hám jańa wazıypalar
BMSh basshısı global kelispewshilikler, klimat apatshılıqları hám sistemalı mádeniy tosqınlıqlar hayal-qızlardıń huqıqın sheklep atırǵanı, sonday-aq, jasalma intellekt hám sanlı texnologiya tarawında gender teńsizligi qáwpi kúsheyip baratırǵanına itibar qarattı.
Guterrish atap ótkenindey, hayal-qızlardıń ilim, texnologiya, injenerlik hám matematika tarawlarında belsene qatnasıwı tiykarǵı wazıypaǵa aylanıwı zárúr. Sebebi, hayal-qızlardıń qarar qabıl etiw procesinde qatnasıwı – olarǵa berilgen imkaniyat emes, al tábiyǵıy huqıq bolıp esaplanadı.
Jańa siyasiy deklaraciya hám aldaǵı rejeler
Hayal-qızlar statusı boyınsha komissiya jıl basında Pekin deklaraciyasın tolıq ámelge asırıw minnetlemesi belgilengen jańa siyasiy deklaraciya qabıl etti. Usı múnásibet penen Bas xatker barlıq mámleketlerdi hayal-qızlar shólkemlerin qollap-quwatlaw, olar usınıs etken sheshimlerdi turmısqa engiziw hám usı processke ámeliy investiciya kirgiziwge shaqırdı. Bul, óz gezeginde, Pekin platformasınıń 30 baǵdarın ámelge asırıw, sociallıq-ekonomikalıq imkaniyattı keńeytiw hám hayal-qızlardıń huqıqın bekkemlewge xızmet etedi.
Dúnya júzilik shólkem basshısı juwmaq sıpatında XXI ásirde tınıshlıq, abadanlıq hám rawajlanıwdıń áhmiyetli shárti – hayal-qız hám er adam ushın teń huqıq, imkaniyat támiyinlew.
BMSh yubiley sessiyası sheńberinde ótken bul ilaj Pekin deklaraciyasında belgilengen maqsetlerdi ámelge asırıw barlıq mámleketler aldındaǵı ulıwma insanıylıq juwapkershilik bolıp qalatuǵının jáne bir márte dálilledi.
Birinshi sessiyada bul tarawda itibarǵa ılayıq jetiskenliklerge erisip atırǵan, jeterli tájiriybe toplaǵan mámleketlerdiń jetekshi hayal-qızları da bayanat jasamaqta.

Behruz Xudoyberdiev tayarladı