5-sentyabr kúni Tashkent qalasında Ózbekstan Respublikası Oliy Majlisi Senatınıń onınshı jalpı májilisi óz jumısın dawam ettirdi.

Onda Senat, húkimet aǵzaları, ministrlikler hám uyımlardıń wákilleri, jergilikli Keńeslerdiń deputatları, Senat janındaǵı Jaslar parlamentiniń aǵzaları hám ǵalaba xabar qurallarınıń xızmetkerleri qatnastı.
Videokonferencbaylanıs tárizinde ótkerilgen jalpı májilisti Ózbekstan Respublikası Oliy Majlisi Senatınıń Baslıǵı Tanzila Norboeva alıp bardı.
Jalpı májilis Senattıń YouTube tarmaǵındaǵı beti arqalı tikkeley sáwlelendirilip barıldı.
Jalpı májilistiń ekinshi jumıs kúninde Ózbekstan Respublikası Bas prokurorınıń prokuratura uyımlarınıń 2024-jıldaǵı jumısı haqqındaǵı esabatı tıńlandı.
Atap ótilgenindey, prokuratura uyımları tárepinen esap beriw jılında sociallıq tarawdaǵı nızamshılıqtıń orınlanıwı ústinen qadaǵalaw baǵdarında xalıqtı sociallıq qorǵaw, bántligin támiyinlew hám járdemge mútáj shańaraqlardı qollap-quwatlaw jáne kámbaǵallıqtı qısqartıw máselelerine ayrıqsha itibar qaratılǵan.
Atap aytqanda, 489 puqaraǵa 3,8 milliard sumlıq keshiktirilgen miynet haqı hám basqa da tólemler óndirip berilgen, sonday-aq, 11,2 milliard sumlıq miynet haqı hám oǵan teńlestirilgen tólemler talan-taraj etilgeni anıqlanıp, tiyisli sharalar kórilgen.
Atap ótiliwinshe, ekonomikalıq tarawda nızamlılıqtı bekkemlew, ásirese, investiciyalıq baǵdarlamalardıń orınlanıwın sózsiz támiyinlew, energiya resursları talan-taraj etiliwiniń aldın alıw, jasırın ekonomika qáliplesiwiniń hár qıylı usılların hám kanalların anıqlaw hám olarǵa shek qoyıw baǵdarında sistemalı jumıslar ámelge asırılǵan.
Isbilermenler hám sırt el investorlarınıń 29 451ine nızam ústinligi, sonday-aq, olardıń huqıqları, erkinlikleri hám nızamlı máplerin támiyinlew baǵdarında ámeliy járdem kórsetilgen.
Prokurorlardıń sud processlerindegi qatnasıwı, korrupciyaǵa qarsı gúresiw baǵdarında kórilip atırǵan ilajlar, jınayatshılıq hám huqıqbuzarlıqqa qarsı gúresiw, tergew hám operativ-izlew jumısı boyınsha ámelge asırılǵan jumıslarǵa ayrıqsha itibar qaratıldı.
Senatorlar tárepinen prokuratura uyımlarınıń ámelge asırǵan unamlı jumısları menen bir qatarda jumıstıń ayırım baǵdarlarında qadaǵalawdı jáne de kúsheytiw zárúr ekenligi atap ótildi.
Atap aytqanda, xalıqtıń densawlıǵın saqlaw, reproduktivlik salamatlıqtı qorǵaw, qalaberdi, juqpalı keselliklerdiń aldın alıw baǵdarında ótkerilgen qadaǵalaw ilajları jeterli nátiyje bermegeni, analar ólimshiligi sanı Qaraqalpaqstan Respublikası, Buxara hám Xorezm wálayatlarında artqanı sınǵa alındı.
Jınayatshılıqqa qarsı gúresiw, mámlekette kriminogen jaǵdaydıń turaqlılıǵın saqlaw, operativ-izlew, sorastırıw hám dáslepki tergew jumısın alıp barıwda da kemshilikler bar ekenligi atap ótildi.
Sonıń ishinde, júz bergen 67 mıńnan aslam jınayatlardıń derlik 62 procentin aldın alıw múmkin bolǵan jınayatlar quraǵan.
Bunday jınayatlardıń ulıwma jınayatshılıq kórsetkishindegi úlesi Ferǵana wálayatı hám Qaraqalpaqstan Respublikasında 65 procentke, Namanganda bolsa derlik 70 procentke jetken.
Senatorlar prokuratura uyımları tárepinen densawlıqtı saqlaw, juqpalı keselliklerdiń aldın alıw, reproduktivlik salamatlıqtı, analıqtı hám balalıqtı qorǵawǵa baylanıslı nızamshılıqtıń orınlanıwı ústinen tásirsheń qadaǵalaw ornatıw, jaslar hám hayal-qızlardı hár tárepleme qollap-quwatlaw, ekologiya hám qorshaǵan ortalıqtı qorǵawǵa baylanıslı nızamshılıq hújjetleriniń orınlanıwın támiyinlew baǵdarında qadaǵalawdı bunnan bılay da kúsheytiw boyınsha usınısların berdi.
Dodalaw juwmaǵında Senattıń tiyisli qararı qabıl etildi.
Sonday-aq, jalpı májiliste Samarqand wálayatınıń Kattaqorǵan qalası, Kattaqorǵan hám Nurabad rayonlarınıń shegaraların ózgertiw haqqındaǵı másele dodalandı.
Bul másele xalıqqa múnásip jasaw sharayatın jaratıw, onıń ushın injenerlik-kommunikaciya sistemaların, sonday-aq, sociallıq taraw (mektep, baqsha, emlewxana) obektlerin qurıw, jańa jumıs orınların jaratıwda úlken áhmiyetke iye ekeni atap ótildi.
Atap ótilgenindey, Kattaqorǵan qalası geografiyalıq jaqtan Samarqand wálayatınıń arqa-batısında jaylasqan bolıp, búgingi kúnde qala xalqınıń sanı derlik 95 mıń adamdı, ulıwma jer maydanı 4,4 mıń gektardı quraydı.
Qala xalqınıń ósiw páti sońǵı 5 jılda hár jılı ortasha 1,1 mıń adamdı quramaqta.
Bunnan tısqarı, Kattaqorǵan qalasında turaqlı dizimnen ótpegen 4 mıńǵa shamalas xalıq hám studentler jasamaqta.
Xalıqtıń tıgızlıǵı 1 kvadrat kilometr maydanǵa 9,5 adamǵa tuwra kelip, Samarqand wálayatı boyınsha xalqı eń tıgız jaylasqan aymaq bolıp esaplanadı.
Sonlıqtan Senat qararınıń joybarında tómendegi ilajlar názerde tutılmaqta.
Sonıń ishinde, Kattaqorǵan qalasınıń aymaǵın keńeytiw maqsetinde oǵan shegaralas bolǵan Kattaqorǵan rayonınan 1,9 mıń gektar hám Nurabad rayonınan 971 gektar, jámi 2,9 mıń gektar jer maydanın qala quramına ótkeriw, sonday-aq, Nurabad rayonınıń Kattaqorǵan rayonı menen shegaralas bolǵan aymaqlarınan 600 gektar jer maydanın Kattaqorǵan rayonına ótkeriw názerde tutılmaqta.
Shegara aymaǵınıń keńeyiwi esabınan Kattaqorǵan qalasınıń xalqı sanı 2030-jılǵa barıp 150 mıń adamnan artıwı múmkin.
Qala aymaǵınıń keńeyiwi nátiyjesinde Kattaqorǵan orta qalalar kategoriyasınan úlken qalalar kategoriyasına ótkerilip, qala xalqı ushın qolaylı sharayatlar jaratıw, atap aytqanda, jańa infrastruktura obektleri hám kóp qabatlı turaq jay komplekslerin qurıw, urbanizaciya processlerin jedellestiriw imkaniyatı jaratıladı.
Jańa óndiris hám xızmet kórsetiw obektleri shólkemlestiriledi hám qosımsha jumıs orınları jaratıladı.
Atap aytqanda, 50 gektar maydanda “Urgut” erkin ekonomikalıq sanaat zonasınıń filialı, sonday-aq, 30 gektarda 3 kishi sanaat zonasınıń shólkemlestiriliwi rejelestirilmekte.
Dodalaw juwmaǵında bul másele boyınsha Senattıń tiyisli qararı qabıl etildi.
Bunnan soń 10-jalpı májiliste studentler arasında jınayatshılıqtıń aldın alıw boyınsha joqarı bilimlendiriw, ilim hám innovaciyalar ministri K.Sharipovqa parlamentlik soraw jiberiw haqqındaǵı másele kórip shıǵıldı.
Atap ótilgenindey, joqarı bilimlendiriw mákemelerinde tálim-tárbiya procesin nátiyjeli shólkemlestiriw, studentlerdiń bos waqıtların mazmunlı ótkeriw, olar menen ruwxıy-aǵartıwshılıq jumıslar alıp barıw hám ata-analar menen tıǵız birge islesiwdi kúsheytiw máselelerine itibar qaratıldı.
Bul baǵdardaǵı jumıslardıń jeterli dárejede shólkemlestirilmegeni studentler arasında salamat emes ortalıqtıń payda bolıwına, ayırım jaǵdaylarda bolsa huqıqbuzarlıqqa hám jınayatshılıqqa alıp kelip atırǵanı baqlanbaqta.
2024-jılı joqarı bilimlendiriw mákemeleriniń studentleri qatnasıwında 761 jınayat islengen bolsa, 2025-jıldıń 6 ayı dawamında 102 joqarı bilimlendiriw mákemesiniń 307 studenti tárepinen jınayat islengeni bul máselege ayrıqsha itibar qaratıw zárúrligin kórsetpekte.
Atap aytqanda, jınayatlardıń tiykarǵı bólegin jol-transport hádiyseleri, urlıq, dene jaraqatın jetkeriw, biyzarılıq, aldawshılıq sıyaqlı jınayatlar quraǵan.
Aymaqlar kesiminde jınayatlardıń kópshiligi Tashkent qalası, Tashkent, Buxara, Namangan, Ándijan, Samarqand, Ferǵana, Surxandárya wálayatlarına tuwra keledi.
Joqarı bilimlendiriw mákemeleri kesiminde bolsa jınayatlardıń kópshilik bólegi Tashkent mámleketlik transport universiteti, Ózbekstan milliy universiteti, Tashkent mámleketlik texnika universiteti, Tashkent málimleme texnologiyaları universiteti, Tashkent mámleketlik ekonomika universitetiniń úlesine tuwra keledi.
Ayırım joqarı bilimlendiriw mákemelerinde bilimlendiriw procesin turaqlı qadaǵalaw, studentlerdiń sabaqlarǵa qatnasıwın jeterli dárejede monitoring etpegenligi aqıbetinde studentler tárepinen sabaq waqtında, yaǵnıy saat 08:00 den 16:00 ge shekemgi aralıqta jınayatlar islengen.
Ministrler Kabinetiniń 2021-jıl 9-sentyabrdegi “Respublika joqarı bilimlendiriw mákemelerinde studentlerdi turaq jay menen qamtıp alıw dárejesin arttırıw ilajları haqqında”ǵı 563-sanlı qararında tyutorlardı biriktiriw tártibi belgilengen bolsa da, ayırım joqarı bilimlendiriw mákemeleri tárepinen bul talapqa ámel etilmegen.
Studentlerdiń jataqxanalarǵa kirip-shıǵıwı, jasawı hám túngi waqıtta bolıwı ústinen qadaǵalaw jeterli dárejede emes.
Bunnan tısqarı, sońǵı jılları joqarı bilimlendiriw tarawında keń kólemli reformalar ámelge asırılıp atırǵanına qaramastan, tarawda jumıs alıp barıp atırǵan shaxslarǵa korrupciya jaǵdayları boyınsha bir qatar jınayat isleri qozǵatılǵan.
Bul bolsa, xalıqtıń haqılı narazılıqlarınıń kóbeyiwine, ádilsizlikler boyınsha puqaralardıń shaǵımları sanınıń keskin artıwına sebep bolıp atırǵanı senatorlar tárepinen sınǵa alındı.
Dodalaw juwmaǵında Senattıń tiyisli parlamentlik soraw jiberiw haqqındaǵı qararı qabıl etildi.
Sonıń menen birge, jalpı májiliste awıl xojalıǵın rawajlandırıw, ilimiy-izertlew institutlarınıń materiallıq-texnikalıq bazasın bekkemlew hám tarawǵa ilim jetiskenliklerin engiziw boyınsha Ministrler Kabinetine jiberilgen parlamentlik soraw nátiyjeleri kórip shıǵıldı.
Atap ótilgenindey, parlamentlik sorawda sáwlelengen máseleler boyınsha belgili jumıslar ámelge asırılǵan.
Atap aytqanda, Awıl xojalıǵı ministrligi janında shólkemlestirilgen Awıl xojalıǵında bilim hám innovaciyalar milliy orayı sistemasındaǵı ilimiy-izertlew mákemeleriniń jumısına baylanıslı mámleketlik baǵdarlamalar sheńberinde usı jılı ulıwma bahası 49,7 milliard sum bolǵan 69 joybar, sonıń ishinde, 49 ámeliy, 7 innovaciyalıq, 1 fundamental, 12 xalıqaralıq joybar boyınsha izertlewler alıp barılmaqta.
Usı jıldıń birinshi yarım jıllıǵında agrar tarawǵa baylanıslı ilimiy-tájiriybe hám eksperimentallıq izertlewler kólemin keńeytiw arqalı xalıqtıń bántligin támiyinlew hám dáramatın kóbeytiw maqsetinde shańaraq kesiminde 13 ilimiy-izertlew joybarı ámelge asırılǵan.
Respublika boyınsha 909 mıń gektar suwǵarılatuǵın jer maydanlarına ilimiy-izertlew institutları tárepinen jaratılǵan perspektivalı hám jańa ǵawasha sortları egilgen jáne wálayatlardıń ilimiy-izertlew stanciyaları hám tuqımgershilik tájiriybe xojalıqlarında 70 ten aslam jańa ǵawasha sortlarınıń baslanǵısh tuqımgershilik jumısları alıp barılmaqta.
Ilimiy-izertlew institutları tárepinen 271 sort hám gibrid jaratılǵan, sonnan 107 si Mámleketlik reestrge kirgizilgen, 99 ı óndiriske engizilip, 82,7 milliard sumlıq 73 joybardıń nátiyjeleri kommerciyalastırılǵan.
Sonıń menen birge, parlamentlik sorawdaǵı ayırım máseleler elege shekem áhmiyetliliginshe qalıp atırǵanı atap ótildi.
Awıl xojalıǵın rawajlandırıw, ilimiy-izertlew institutlarınıń materiallıq-texnikalıq bazasın jaqsılaw, tarawǵa ilim jetiskenliklerin engiziwdiń institucionallıq tiykarları jáne tarawǵa baylanıslı ámeldegi normativlik-huqıqıy hújjetlerdi jetilistiriw zárúrligi bar.
Jaratılǵan jańa násil, sort hám gibridlerdi ámeliyatqa engiziw hám ilimiy nátiyjelerdi kommerciyalastırıw mexanizmi nátiyjeli shólkemlestirilmegen.
Ónim jetistiriwshi subektlerdi jaratılıp atırǵan jańa ilimiy qollanbalar hám innovaciyalar haqqında óz waqtında xabardar etiw mexanizmi jolǵa qoyılmaǵan.
Jas ilimiy xızmetkerler hám izertlewshilerge ilimiy qollanbalar jaratıw, tájiriybe sınaqların ótkeriw hám aǵımdaǵı qárejetler ushın jeterli qarjı ajıratılmay atırǵanı aqıbetinde kadrlardıń turaqsızlıǵı júzege kelgen.
Senatorlar tárepinen jańa zamanagóy biotexnologiyalıq hám molekulyar genetikalıq analizlerdi ótkeriwshi hám global klimat ózgeriwi menen shuǵıllanıwshı baǵdarlarǵa itibar qaratıw zárúr ekenligi haqqında pikirler bildirildi.
Dodalaw juwmaǵında Senattıń tiyisli qararı qabıl etildi.
Bunnan soń senatorlar tárepinen Korrupciyaǵa qarsı gúresiw agentligi usınǵan Ózbekstan Respublikasında korrupciyaǵa qarsı gúresiw haqqındaǵı milliy bayanat kórip shıǵıldı.
Atap ótilgenindey, keyingi jılları mámleketimizde korrupciyanıń aldın alıw hám oǵan qarsı gúresiwdiń huqıqıy hám institucionallıq tiykarları jetilistirilip, jámiyette korrupciya illetine mawasasız ortalıqtı qáliplestiriwge qaratılǵan sistemalı reformalar ámelge asırılmaqta.
2024-jılı korrupciyaǵa qarsı gúresiw tarawında ámelge asırılıp atırǵan reformalardı huqıqıy jaqtan támiyinlewge qaratılǵan 8 normativlik-huqıqıy hújjet qabıl etildi.
Mámleketlik uyımlar hám shólkemlerde korrupciyaǵa qarsı gúresiwdiń zamanagóy mexanizmleri keńnen engizildi. Olardıń jumısında ashıq-aydınlıqtı támiyinlew, jámiyetshilik aldında esap beriwdi arttırıw boyınsha zárúr ilajlar kórilmekte.
Sonıń menen birge, “Ózbekstan – 2030” strategiyasında korrupciyalıq faktorlardı saplastırıw sistemasınıń nátiyjeliligin arttırıw, jámiyette korrupciyaǵa mawasasız múnásibetti qáliplestiriwge qaratılǵan maqsetli kórsetkishler belgilendi.
Tarawda mámleketlik siyasattıń izbe-izligin támiyinlew maqsetinde korrupciyaǵa qarsı gúresiw boyınsha 2023-2024-jıllarǵa mólsherlengen mámleketlik baǵdarlama qabıl etildi, ashıq járiyalanıwı kerek bolǵan maǵlıwmatlar dizimi 35 ten 40 qa shekem keńeytildi.
Sonıń menen birge, dodalawda senatorlar tárepinen korrupciyaǵa qarsı gúresiw tarawında ayırım kemshilikler saqlanıp qalıp atırǵanı da atap ótildi.
Atap aytqanda, 2024-jılı respublika boyınsha sudlar tárepinen kórilgen jınayat isleriniń analizi kórsetkenindey, Ándijan, Tashkent, Namangan, Sırdárya wálayatlarında korrupciyaǵa baylanıslı jınayatlar aqıbetinde mámleket máplerine eń kóp zıyan jetkerilgen, korrupciyaǵa baylanıslı jınayatlardıń sanı Ándijan, Namangan, Tashkent, Qashqadárya hám Samarqand wálayatlarında artqan.
Korrupciyaǵa baylanıslı jınayatlar ushın sudlanǵan shaxslardıń kópshiligi mektepke shekemgi hám mektep bilimlendiriwi, densawlıqtı saqlaw, kommerciyalıq bankler hám bántlik sisteması xızmetkerlerine tuwra keledi.
Ádillik ministrligi tárepinen 2024-jılı 2 mıńnan aslam joybarlardıń 222 sinde yamasa 11 procentinde 337 korrupciyalıq faktorlar anıqlanǵan. Korrupciyalıq faktorlardıń kópshiligi Ekonomika hám qarjı, Ekologiya, qorshaǵan ortalıqtı qorǵaw hám klimat ózgeriwi, Awıl xojalıǵı, Joqarı bilimlendiriw, ilim hám innovaciyalar ministrlikleri tárepinen kirgizilgen normativlik-huqıqıy hújjetlerde anıqlanǵan.
Korrupciyaǵa qarsı ekspertizaǵa berilmegen joybarlardıń kópshiligi Investiciyalar, sanaat hám sawda (6), Energetika, Awıl xojalıǵı hám Sırtqı isler (5 ten) ministrlikleriniń úlesine tuwra keledi.
Korrupciyaǵa qarsı gúresiwge baylanıslı nızamshılıq hújjetleriniń mazmunı hám áhmiyetin xalıq arasında túsindiriwge qaratılǵan úgit-násiyat ilajları jeterli dárejede shólkemlestirilmegen.
Dodalaw procesinde Senat aǵzaları tárepinen Korrupciyaǵa qarsı gúresiw agentligi, bir qatar ministrlikler hám uyımlar, jergilikli mámleketlik hákimiyat uyımlarınıń korrupciyaǵa qarsı gúresiw boyınsha jumısın bunnan bılay da jetilistiriwge qaratılǵan bir qatar usınıslar bildirildi. Atap aytqanda:
– korrupciyaǵa baylanıslı jınayatlardı tallaw arqalı jınayatlar kórsetkishi artqan mámleketlik uyımlar hám shólkemlerde keshiktirip bolmaytuǵın ilajlar belgilew;
– korrupciya haqqında xabar bergen shaxslardı xoshametlew sisteması boyınsha úgit-násiyat jumısların jedellestiriw, mámleketlik uyımlar hám shólkemler, sonday-aq, jergilikli mámleketlik hákimiyat uyımlarınıń ishki qadaǵalaw strukturaları xızmetkerlerine qosımsha wazıypalar júkleniwiniń aldın alıw;
– ishki qadaǵalaw strukturaları tárepinen qadaǵalaw ilajlarınıń turaqlı túrde ótkeriliwin támiyinlew, ádep-ikramlılıq komissiyalarınıń jumısın kúsheytiw.
Dodalaw juwmaǵında Senattıń tiyisli qararı qabıl etildi.
Oliy Majlis Senatınıń 10-jalpı májilisinde Ózbekstan Respublikası Joqarǵı sudınıń quramına ózgerisler kirgiziw máselesi de kórip shıǵıldı.
Senattıń tiyisli qararına tiykarlanıp Alisher Usmonov bes jıl múddetke Ózbekstan Respublikası Joqarǵı sudı baslıǵınıń birinshi orınbasarı – sudlaw kollegiyasınıń baslıǵı lawazımına saylandı.
Ikrom Muslimov Ózbekstan Respublikası Joqarǵı sudı baslıǵınıń birinshi orınbasarı – sudlaw kollegiyasınıń baslıǵı lawazımınan, Nodira Hakimova Ózbekstan Respublikası Joqarǵı sudınıń sudyası lawazımınan bosatıldı.
Sonday-aq, senatorlar tárepinen Ózbekstan Respublikası Oliy Majlisi Senatı Kengashiniń qararları da tastıyıqlandı.
Jalpı májiliste jámiyetlik turmıstıń barlıq tarawlarınıń huqıqıy tiykarların bekkemlewge hám mámlekette ámelge asırılıp atırǵan keń kólemli reformalardıń nátiyjeliligin arttırıwǵa, xalıqaralıq birge islesiwdi rawajlandırıwǵa qaratılǵan 16 másele, sonıń ishinde, 9 nızam kórip shıǵıldı.
Usınıń menen Ózbekstan Respublikası Oliy Majlisi Senatınıń onınshı jalpı májilisi juwmaqlandı.

Ózbekstan Respublikası
Oliy Majlis Senatı
Málimleme xızmeti