Búgingi kúnde jasalma intellekt kúndelikli turmısımızǵa barǵan sayın keńirek kirip barmaqta. Sebebi, ol sheksiz imkaniyatlarǵa iye.

Prezidentimizdiń 2025-jıl 21-avgusttaǵı “Sudlardıń jumısına jasalma intellekt texnologiyaların engiziw arqalı ádil sudlawǵa erisiw dárejesin arttırıw hám sud sistemasınıń materiallıq-texnikalıq támiynatın jaqsılawǵa baylanıslı qosımsha ilajlar haqqında”ǵı Pármanı da pikirimizdi dálilleydi.
Usı hújjet tiykarında sudlardıń jumısına jasalma intellekt texnologiyaların engiziw hám sanlastırıw processlerin jedellestiriw, sonday-aq, sudlarda puqaralar hám isbilermenlik subektleri ushın qolaylı sharayatlar jaratıp beriwdiń tiykarǵı maqsetleri belgilendi.
Xosh, bul nelerden ibarat boladı?
Bárinen burın, sud islerin júrgiziwde qaǵaz túrinen waz keshiw maqsetinde “Sanlı sud” koncepciyası tiykarında jumıslardıń júrgiziliwi basqıshpa-basqısh tolıq elektron túrge ótkeriledi. Puqaralar hám isbilermenlik subektlerine kórsetiletuǵın interaktiv elektron xızmetlerdiń túrlerin arttırıp barıw, sud hújjetlerinen nusqa alıw, sud isleri menen tanısıw, arzanıń sudqa tiyisliligin hám sudlawǵa tiyisliligin anıqlaw, jasalma intellekt járdeminde sud qárejetlerin esaplaw imkaniyatın jaratıw, sonday-aq, sud tárepinen qadaǵan etilgen dárekler hám kontentlerdiń elektron reestri júrgiziledi.
Sonday-aq, Joqarǵı sudtıń málimleme sistemaları tiykarında sud hújjetleri arxiviniń moduli islep shıǵılıp, ámeliyatqa engiziledi. Sudlardıń jumısın sanlastırıw boyınsha “Kiber huqıq” baǵdarında ilimiy izertlewler ótkeriledi. Bunıń ushın bolsa sudyalar hám sud apparatı xızmetkerleriniń sanlı sawatlılıǵı hám mamanlıǵı turaqlı túrde arttırıp barıladı. Qalaberdi, “Sanlı sud” koncepciyası tiykarında basqıshpa-basqısh sud májilisleri zalları shólkemlestiriledi hám xalıq hám sudyalar ushın qolaylı hám zamanagóy sharayatlar jaratıladı. Sonıń menen birge, sudyalar hám sud xızmetkerleriniń sociallıq qorǵalıwı kúsheytiledi.
“Sanlı sud” koncepciyası puqaralar hám isbilermenlik subektlerine qolaylıqlar jaratıw hám sud islerin kóriwdi ápiwayılastırıw maqsetinde ámelge asırılatuǵının atap ótiw kerek. Onda sudqa arza beriwden aldın jasalma intellekt járdeminde sud dodalawınıń shama menen nátiyjesi hám jumsalatuǵın qárejetler qáliplestiriledi. Múrájatlar sudqa elektron túrde jiberiledi. Eń áhmiyetlisi, iske qatnasıwshı shaxslar sud imaratına barmaydı hám sud dodalawlarında aralıqtan turıp qatnasadı.
Bunnan tısqarı, tárepler hám iste qatnasıp atırǵan basqa da shaxslarǵa sud processlerinde iske baylanıslı barlıq materiallar menen elektron túrde tanısıw imkaniyatı jaratıladı. Sud qárejetleri elektron túrde esaplanadı hám tólenedi, sonday-aq, orınlaw qaǵazları avtomat túrde orınlawǵa jiberiledi. Sud isleri zamanagóy málimleme texnologiyalarınan paydalanǵan halda tolıq elektron túrde júrgiziledi. Jasalma intellekt járdeminde sud májilisiniń protokolları real waqıt rejiminde tekst túrinde tayarlanadı. Sonday-aq, sud hújjetleriniń joybarları avtomat túrde qáliplestiriledi.
Pármannıń jáne bir itibarlı tárepi – 2025-2027-jıllarǵa mólsherlengen sud tarawın sanlastırıw hám ádil sudlaw processlerine zamanagóy málimleme texnologiyaların engiziw baǵdarlaması tastıyıqlanǵan. Baǵdarlama sheńberinde 2025-jıl 1-dekabrden baslap puqaralar, advokatlar, yuristler, sudyalar ushın normativlik-huqıqıy hújjetlerdi tallaw platforması iske qosıladı. Jıldıń aqırına shekem bolsa sud hújjetlerin avtomat tayarlaw arnawlı málimleme baǵdarlaması jaratıladı. 2026-jıl 1-yanvardan baslap “my.sud.uz” interaktiv xızmetler portalında puqaralarǵa huqıqıy járdem kórsetiw moduli engizilip, onda jasalma intellekt tiykarında isleytuǵın virtual másláhátshi jaratıladı. Huqıqıy múrájatlarǵa juwap beriw hám sud maǵlıwmatları avtomat túrde jetkeriledi.
Jáne bir gáp. 2026-jıl 1-marttan baslap puqaralıq, hákimshilik, ekonomikalıq hám hákimshilik huqıqbuzarlıq haqqındaǵı isler boyınsha dáslepki sud maǵlıwmatların puqaralarǵa Birden-bir interaktiv mámleketlik xızmetler portalı arqalı alıw imkaniyatı jaratıladı. Sonday-aq, 2026-jıldıń aqırına shekem puqaralarǵa ádil sudlawǵa erisiwde qolaylı imkaniyatlar jaratıw maqsetinde 5 jańa interaktiv xızmetler jolǵa qoyıladı. Sudtıń málimleme sistemasındaǵı “Jeke kabinet” platformasınıń paydalanıwshılar ushın jáne de qolaylı bolǵan jańa versiyasın islep shıǵıw da solardıń qatarına kiredi.
Juwmaq ornında aytıw múmkin, atap ótilgen pármannıń qabıl etiliwi “Jańa Ózbekstan – jańa reformalar” principiniń ámeldegi kórinisi bolıp esaplanadı. Sebebi, sistemadaǵı reformalardıń baslı maqseti insanıylıq ekeni hesh kimge sır emes.

ÓzA