Jer resursları mámlekettiń eń áhmiyetli tábiyǵıy baylıqlarınan biri bolıp, olardı aqılǵa uǵras basqarıw turaqlı rawajlanıwdıń kepili bolıp esaplanadı. Jer fondınan paydalanıwda ekologiyalıq talaplar, ekonomikalıq mápdarlıq hám sociallıq talaplardıń úylesimliligin támiyinlew búgingi kúnniń áhmiyetli máselelerinen esaplanadı.

Jer esabın júrgiziw – bar jer fondınıń muǵdarı, sapası, kategoriyaları hám olardan paydalanıw jaǵdayın sistemalı túrde dizimge alıw procesi bolıp, bul sistemanıń nátiyjeli islewi ushın zamanagóy geomálimleme texnologiyaları, aralıqtan zondlaw usılları hám sanlı kartografiya imkaniyatlarınan keńnen paydalanıw zárúr.
Kadastr xızmetlerin jaqsılaw bolsa, jer uchastkalarınıń huqıqıy statusı, olardıń shegaraları, bahası hám paydalanıw shártleri haqqında tolıq hám isenimli maǵlıwmatlardı qáliplestiriwdi óz ishine aladı. Bul, óz gezeginde, jer bazarınıń rawajlanıwına, investiciyalıq processlerdiń jedellesiwine hám resurslardan nátiyjeli paydalanıwǵa xızmet etedi.
Jer resurslarınan nátiyjeli paydalanıw boyınsha belgilengen wazıypalardıń orınlanıwı haqqında Respublikalıq aerogeodeziya orayınıń bólim baslıǵı I.Toshtanov tómendegilerdi aytıp berdi.
– Sońǵı jılları kadastr tarawında úlken jumıslar ámelge asırıldı, – deydi I.Toshtanov. – Sonıń ishinde, topografiyalıq syomka jumısları ushın arnawlı samolyot hám aerofotokamera, 112 ushıwshısız ushıw quralları (dron) menen támiyinlendi jáne tarawdı sanlastırıw ushın 6 málimleme sisteması hám maǵlıwmatlar orayı iske qosıldı. Nátiyjede, úsh jıl dawamında 96 procent jerlerdiń elektron kartası jaratıldı. Alıp barılǵan sistemalı jumıslardıń nátiyjesinde rezervtegi 1,2 million gektar awıllıq jerlerge kadastr hújjetleri rásmiylestiriliwi esabınan 675 mıń xalıq hám fermerlerge 425 mıń gektar jerler bólip berildi.
Respublikamızdaǵı jer fondı kategoriyaları boyınsha aymaqlar kesiminde monitoring jumısları hám xatlawlar ámelge asırılmaqta.Sońǵı jılları jer resursların nátiyjeli basqarıw, olardan aqılǵa uǵras paydalanıw jańa basqıshqa shıqtı. Sonıń nátiyjesinde mámleketimizdegi barlıq jer maydanlarında basqıshpa-basqısh xatlaw ótkerilmekte.
Awıl xojalıǵı jerler kategoriyasında bolǵan, ámelde sanaat yamasa basqa maqsetlerde paydalanılıp atırǵan jer maydanların tolıq xatlawdan ótkeriw hám Húkimetlik komissiyaǵa usınıslar kirgiziw boyınsha Respublikalıq aerogeodeziya orayınıń jetekshi qánigeleri tárepinen jer maydanları xatlawdan ótkerildi hám elektron kartaları jaratıldı.
Jer maydanların xatlawdan ótkeriw jumısların sapalı ámelge asırıwda, tábiyǵıy, joqarı anıqlıqtaǵı ólshew úskenelerin hám texnologiyalardı qollanıw talap etiledi.
Bul jumıslardı shólkemlestiriw ushın Respublikalıq aerogeodeziya orayı tárepinen Tecnam P2006T markalı samolyotta alınǵan aerofotosúwretler járdeminde ortofoplanlar dúzilip, kartaǵa túsirilip atırǵan aymaqlardaǵı hár bir obekt joqarı anıqlıqta temalı deshifrovka etiledi. Bul barlıq jerden paydalanıwshılardıń haqıyqıy shegaraların súwretlep beriw imkaniyatın beredi. Bunnan tısqarı kartaǵa túsirilip atırǵan aymaqlarda obektlerdiń dáwirlik ózgerislerin de anıqlaw múmkin.
Házirgi waqıtqa shekem Qaraqalpaqstan Respublikası, Samarqand, Surxandárya hám Xorezm wálayatları boyınsha jer esabında kórsetilgen jer maydanlarınıń ámeldegi jaǵdayı úyrenildi. Xorezm wálayatındaǵı jer fondınıń barlıq 8 kategoriyası boyınsha jer resurslarınıń esabatta kórsetiliwi hám olardan ámelde paydalanıw boyınsha anıqlanǵan maǵlıwmatlarǵa bola, wálayat boyınsha jámi jerler 608 mıń 158 gektar kórsetilgen bolsa, xatlaw nátiyjesinde bul jer maydanı 618 mıń 432 gektardı quraǵan.
Jer kategoriyalarınıń ózgeriwi tiykarınan awıl xojalıǵı jerlerine tuwra kelip, esap boyınsha awıl xojalıǵı fondında turǵan jer maydanları ámelde jer fondınıń basqa túrlerine ótip ketken. Sonıń ishinde, elatlı punktlerdiń jerleri, sanaat jerleri, tariyxıy-mádeniy áhmiyetke iye jerler, suw jerleri hám tábiyattı qorǵaw jerleri esabına ótkeni anıqlanǵan. Ulıwma alǵanda úyreniw nátiyjesi boyınsha Xorezm wálayatı hákimligi tárepinen Jer kodeksiniń 9-statyasına tiykarlanıp awıl xojalıǵına mólsherlengen jerler kategoriyasındaǵı 60 mıń 284 gektar jerlerdi awıl xojalıǵı jer fondınan basqa jerler kategoriyasına ózgertiw boyınsha Húkimetlik komissiyaǵa usınıs tayarlandı.
Awıl xojalıǵına mólsherlengen jerlerdi xatlaw boyınsha basqa aymaqlarda anıqlanǵan kórsetkishler tómendegishe: Ándijan wálayatında esabat boyınsha 360 mıń 585 gektardı quraǵan bolsa, úyreniw nátiyjesinde 294 mıń 756 gektar jer maydanı anıqlanǵan. Bul kórsetkishler Samarqand wálayatında esabat boyınsha 1 million 466 mıń 18 gektardan ámelde 1 million 270 mıń 376 gektarǵa azayıwı baqlanǵan. Surxandárya wálayatında 1 million 356 mıń 595 gektardan ámelde 1 million 221 mıń 314 gektarǵa azayıw anıqlanǵan bolsa, awıl xojalıǵı jerleri quramındaǵı suwǵarılatuǵın egislik jerlerdiń maydanı esabat boyınsha 296 mıń 982,7 gektardı, ámelde bolsa 273 mıń 475,3 gektardı quraytuǵını anıqlanǵan.
817 mıń gektar elatlı punktler hám sanaat jerleri awıl xojalıǵına mólsherlengen jerler kategoriyasında júrgizilip kelingeni bul jer uchastkalarınıń múlk iyelerine óz jerlerin menshiklestiriw, girewge qoyıw hám kóshpes múlk sıpatında tolıq iyelik etiwde tosqınlıqlardı júzege keltirgen.
Qaraqalpaqstan Respublikası, Samarqand, Surxandárya hám Xorezm wálayatlarında jámi 542 mıń gektardan aslam jer uchastkalarınıń kategoriyaların ózgertiw boyınsha usınıslar islep shıǵılıp, Húkimet komissiyasına kirgizildi.
Bul ózgerisler jer kategoriyaları boyınsha maǵlıwmatlardıń isenimliligin támiyinlep, zamanagóy qala qurılısı hám sanaat infrastrukturaların rawajlandırıwǵa xızmet etedi. Isenimli kadastr maǵlıwmatları bolsa, investiciyalıq ortalıqtı jaqsılaw, infrastrukturalardı rawajlandırıw hám sociallıq joybarlardı durıs jaylastırıw ushın áhmiyetli tiykar bolıp esaplanadı.

ÓzA