Ózbekstan Respublikası Prezidenti Shavkat Mirziyoev Tyanczin qalasında bolıp ótetuǵın Shanxay birge islesiw shólkemi Mámleket basshıları keńesiniń májilisi hám “ShBSh plyus” formatındaǵı sammitte qatnasadı.

Ilajlar kún tártibinen tiykarǵı baǵdarlarda kóp tárepleme birge islesiwdi keńeytiw hám shólkemniń jumısın bunnan bılay da jetilistiriwdiń áhmiyetli tárepleri orın alǵan.
Bul áhmiyetli sóylesiw maydanı kóplegen tarawlarda birge islesiwdi jańa basqıshqa alıp shıǵıwǵa xızmet etedi. Sonıń ishinde, strukturanıń sanlı rawajlanıw strategiyası boyınsha jolǵa qoyılǵan joybarlar da kóp.
Tema boyınsha Oraylıq Aziya xalıqaralıq institutınıń jetekshi ilimiy xızmetkeri Ozod TANBAEVtıń pikirleri menen qızıqsındıq.
– Shanxay birge islesiw shólkemi óziniń sanlı kún tártibin ámelge asırıwda áhmiyetli basqıshqa kirdi, – deydi ol. – Keyingi bes jıl ishinde shólkem sanlastırıwdı elektron basqarıw hám transshegaralıq sawdadan baslap kiberqáwipsizlik, infrastrukturanı rawajlandırıw hám jasalma intellektke shekemgi derlik barlıq baǵdarlarǵa barǵan sayın jedel túrde engizbekte.
Biraq deklaraciyalardan ámeliyatqa óter ekenbiz, ShBSh texnologiyalıq teńsalmaqsızlıqlar, suverenitetler arasındaǵı báseki hám sırtqı geosiyasiy basımlar menen belgilenetuǵın quramalı sharayatqa da dus kelmekte.
Aǵza mámleketler sanlı transformaciyanı eń áhmiyetli strategiyalıq tiykarǵı baǵdarlardan biri sıpatında belgilegen. Sanlastırıw shólkemniń uzaq múddetli rawajlanıw rejeleri hám institucionallıq arxitekturasına kirgizilgen. Bul bir qatar tiykarǵı hújjetlerde sáwlelengen. 2020-jılı qabıl etilgen ShBSh Mámleket basshıları keńesiniń Sanlı ekonomika haqqındaǵı bildiriwi, 2023-jıldaǵı Sanlı transformaciya haqqındaǵı bildiriw hám 2025-jıl iyunde tastıyıqlanǵan Sanlı transformaciya boyınsha Háreketler rejesi usılardıń qatarına kiredi.
Bul sońǵı hújjet birge islesiwdi kiberqáwipsizlik hám maǵlıwmatlardı qorǵaw, elektron kommerciya hám aqıllı logistika, jasalma intellekt hám robototexnika, kadrlar tayarlaw, normativlik-huqıqıy úylestiriw sıyaqlı áhmiyetli tiykarǵı baǵdarlar boyınsha sistemalastıradı.
Strukturanıń sanlı integraciyaǵa baǵdarın bir qatar processler tastıyıqlaydı.
Birinshiden, transshegaralıq elektron kommerciya jedel óspekte. 2024-jılı Qıtay hám ShBShnıń basqa da mámleketleri arasında sanlı platformalar arqalı ámelge asırılǵan sawda kólemi 14 procentke artıp, 12,8 milliard dollarǵa jetti. Alibaba va JD.com sıyaqlı Qıtay kompaniyaları Ózbekstan, Qazaqstan hám Pakistanda jumısın keńeytip, Pekinniń regionallıq platforma ekonomikasındaǵı jetekshiligin bekkemledi.
Ekinshiden, kiberqáwipsizlik ShBSh sheńberinde birge islesiwdiń áhmiyetli baǵdarına aylandı. Aǵza mámleketler kiberqorǵanıw, dezinformaciyaǵa qarsı gúresiw hám maǵlıwmatlardı basqarıw boyınsha kózqaraslardı rawajlandırıwda birge islesiwdi kúsheytiw zárúr ekenligin atap ótpekte. Bul boyınsha Moskva ShBSh sheńberinde ulıwma “kiber suverenitet” koncepciyasın islep shıǵıw baslamasın alǵa qoydı. Basqa aǵzalar, sonıń ishinde, Qıtay hám Oraylıq Aziya mámleketleri regionda jáne de qáwipsiz hám isenimli sanlı ortalıq jaratıwǵa óz tájiriybesi hám kózqarasların qosıwǵa tayar ekenin bildirmekte.
Úshinshiden, ShBSh mámleketleri arasında normativlik úylestiriw boyınsha tájiriybeler baslandı. 2023-2025-jılları Qıtay, Qazaqstan hám Ózbekstannıń qatnasıwında sanlı bajıxana hám logistika tarawlarında pilot joybarlar ámelge asırıldı. Olar maǵlıwmatlar aǵımın ápiwayılastırıw, sanlı qoltańbalardan paydalanıw hám elektron licenziyalardı óz-ara tán alıw arqalı ShBSh sheńberinde “Sanlı Jipek jolı”n qáliplestiriwdi maqset etpekte.
2025-jılı Tyanczinde ótkerilgen Sanlı ekonomika forumında usınıs etilgen ShBSh Sanlı orayın shólkemlestiriw oraylasqan muwapıqlastırıw mexanizmin jaratıwı múmkin. Bunday platforma sanlı standartlardı úylestiriwi, sistemalardıń beyimlesiwsheńligin támiyinlewi hám jasalma intellekt, logistika hám “aqıllı qalalar” boyınsha pilot joybarlar ushın oray bolıwı múmkin.
Juwmaq sonda, strategiya hám struktura arasında ShBShnıń sanlı transformaciya strategiyası keń kólemli hám óz waqtında islep shıǵılǵan. Bul global basqarıwdaǵı boslıqlardı toltırıwǵa umtılıp atırǵan regionallıq shólkemlerdiń tendenciyasın sáwlelendiredi.

ÓzAnıń xabarshısı Behruz Xudoyberdiev jazıp aldı