Gáp Mars hám Yupiter arasındaǵı asteroidlar poyasındaǵı eń iri dene – Serera kishkene planetası haqqında barmaqta. Xalıqaralıq ilimpazlar toparı alıp barǵan izertlewler sonı kórsetti, Serera bir waqıtları mikroblar ushın sáykes bolǵan ximiyalıq energiya deregine iye bolǵan!

Jerdegi sıyaqlı, ıssı taw jınısları menen toyınǵan suw – mikroorganizmler ushın haqıyqıy “tirishilik deregi” esaplanadı. Ilimpazlar áne, usınday sharayatlar bir waqıtları Serera ishinde bar bolǵanın anıqladı.
2018-jılǵı Dawn missiyası Sererada duz, organikalıq molekulalar hám jer astı duzlı okeanı izlerin tapqan edi. Endi bolsa bul oylap tabıwlarǵa jáne bir áhmiyetli tárepi qosıldı – jıllılıq deregi hám ximiyalıq reakciya arqalı payda bolatuǵın tirishilik “janılǵısı”.
Ilimpazlar modellestirgen esap-sanaqlarǵa bola, 2,5-4 milliard jıl aldın Sereranıń yadrosı radioaktiv ıdıraw sebepli qızǵan hám bul process nátiyjesinde suw ısıǵan hám metan hám karbonat angidrid penen toyınǵan. Bular bolsa ápiwayı mikroorganizmlerdiń tirishiligi ushın kerekli sharayat.
Házir Serera suwıp ketken, suwı muzlap qalǵan. Biraq ótmishte ol teoriyalıq jaqtan “ómir aynası”nan ótken – yaǵnıy ómir payda bolıwı múmkin bolǵan dáwirdi basınan ótkergen.
Izertlewshilerdiń pikirinshe, bunday scenariy Quyash sistemasındaǵı basqa muz denelerinde de bolıwı múmkin. Tek olar Evropa yamasa Enselada sıyaqlı úlken planetalardıń tartısıw kúshi járdeminde emes, al ishki radioaktiv energiya arqalı ısıtılıwı múmkin.

Madinabonu Nasrieva, Uluǵbek Twxtaev, ÓzA