Búgingi kúnde málimleme aǵımı misli kórilmegen dárejede tezlesti. Hár bir insan smartfonı arqalı qálegen waqıtta mıńlaǵan xabarlarǵa dus keledi. Sol sebepli auditoriya itibarın tartıw, olardı xabarǵa baylanıstırıp turıw, isenimli maǵlıwmat jetkeriw jurnalist hám ǵalaba xabar quralları aldında turǵan áhmiyetli wazıypa bolıp esaplanadı. Sonıń menen birge, xabardıń mánisi hám jurnalistlik normalarǵa muwapıqlıǵı máselesi bárqulla áhmiyetli bolıp qaladı.

Dástúriy jurnalistika teoriyasında xabar tómendegi tiykarǵı principlerge ámel etiwi kerek: Anıqlıq, yaǵnıy hár bir maǵlıwmat faktlerge tiykarlanǵan bolıwı hám isenimli dereklerge iye bolıwı kerek hám álbette qalıslıqtı da talap etedi. Jurnalist xabarda jeke pikirleri yaki sezimlerin aralastırmawı lazım. Aktuallıq ta úlken áhmiyetke iye. Sebebi, xabar házirgi waqıt ushın áhmiyetli hám jámiyette dodalanıp atırǵan temalarǵa tiyisli bolıwı kerek. Auditoriyanıń waqtın únemlep, zárúrli tiykarǵı maǵlıwmatlar menen xabarlar qısqa hám anıq jetkeriliwi kerek. Málimlemeniń deregi anıq kórsetiliwi juranalstikanıń tiykarǵı etikalıq talabı bolıp tabıladı.
Joqarıdaǵılar klassikalıq jurnalistika talapları esaplanadı. Biraq zamanagóy media ortalıǵında bul ólshemlerge básekige shıdamlılıq, kreativlik hám psixologiyalıq tásir kórsetiw usılları qosıldı. Házirgi kúnde kóplegen xabarlar “shou-element”ler menen bayıtılǵan. Ásirese, televidenie yamasa internet-telekanallar, YouTube, TikTok sıyaqlı platformalarda maǵlıwmattı beriwde tásirsheńlikke súyenbekte. Máselen, “Millar” sıyaqlı baǵdarlamalar aktyorlıq sheberlikti iske qosadı, saxnalastırılǵan dramalıq jaǵdaylar arqalı insandı sezimge alıp kiredi. Sol arqalı tamashagóydi videoniń aqırına shekem uslap turıwǵa umtıladı.
Bunday usıllar, bir jaǵınan, auditoriyanı informaciyaǵa tartıw quralı sıpatında nátiyjeli. Biraq, bul xabardıń mánisin buzbawı kerek. Jurnalistikada xabar waqıyanıń nusqası, teatr saxnası emes.
Búgingi kúnde informaciyanıń kewil ashar baǵdarı da kúsheygen. Ásirese, blogerler hám sociallıq tarmaqlarda belsendi bolǵan kontent jaratıwshılarda ayqın kózge taslanadı. Olar óz auditoriyasın tiykarınan emociya, hám subektiv tallaw menen ózine tartadı. Bunday formalar maǵlıwmat jetkeriwden kóre, emocionallıq tásir etiwge arnalǵan.
Biraq jurnalistikanıń tiykarǵı maqseti – bolǵan waqıyanı qalıs sáwlelendiriw. Sonıń ushın kewil ashar kontent penen haqıyqıy xabar arasındaǵı shegara saqlanıwı zárúr.
Informaciyanı tartımlı jetkeriw – jurnalistlik kórkem óner, biraq bul kórkem óner haqıyqattı maskirovkalaw emes, al onı jáne de túsinikli hám qabıl etiletuǵın formada beriwge xızmet etiwi kerek. “Millar” yamasa blogerler usılındaǵı emocionallıq, dramalıq qatnaslar ayırım jaǵdaylarda orınlı bolıwı múmkin. Biraq hár qanday jaǵdayda da jurnalist óz wazıypasın umıtpawı kerek. Haqıykatlıqtı anıqlaw hám onı qalıs, anıq, operativ túrde jámiyetke jetkeriw tiykarǵı wazıypa.
Jurnalistika tek ǵana informaciya jetkeriw emes, al sociallıq juwapkershilik bolıp esaplanadı. Xabarlar jámiyettiń sanasın qáliplestiredi, pikirlerdiń baǵdarın belgileydi. Sonıń ushın hár bir xabardıń sapa dárejesi tek jurnalisttiń emes, al pútkil jámiyet rawajlanıwınıń ólshemi bolıp tabıladı.

Dildora DWSMATOVA
ÓzA