Elimizde jańa oqıw jılı baslanıwına sanawlı kúnler qaldı. Joqarı bilimlendiriw mákemelerinde oqıw jılınıń basında baqlanatuǵın barlıq process, sonıń ishinde, tólem-shártnama máseleleri hár qashanǵıdan da áhmiyetli. Sebebi studentlikke usınıs etilgenlerdiń kópshilik bólegi tólemli shártnama tiykarında oqıwǵa qabıl etilgen.

Jaslardıń kópshiliginde oqıwǵa qızıǵıwshılıq kúshli bolsa da, qıyalınıń bir múyeshinde kontrakt pulın tólew mashqalası turadı. Shártnama tiykarında bilim alıw ushın hámme shańaraqta materiallıq imkaniyat jeterli bolmawı tábiyǵıy jaǵday. Elimizde bul máselege de álle qashan sheshim tabılǵan.
Milliy statistika komitetiniń maǵlıwmatına bola, 2015-2016 oqıw jılında elimizde joqarı oqıw orınlarınıń sanı tek ǵana 69 dı quraǵan bolsa, 2024-2025-oqıw jılı basında (filiallardı da esapqa alǵan halda) Ózbekstanda 222 joqarı bilimlendiriw mákemesi jumıs alıp barmaqta. Bunnan kórinip turǵanınday, salıstırıw sezilerli ósiwdi kórsetpekte.
Usı tárizde, sońǵı on jıl ishinde joqarı bilimlendiriw mákemeleriniń sanı 153 ke kóbeydi. Jıldan-jılǵa jaslar ushın tólemli-shártnama tiykarında bilim alıw imkaniyatı da keńeymekte. Biraq hámmeniń de tólemli-kontrakt tiykarında oqıwǵa imkaniyatı jetpeydi. Xosh, shártnama tiykarında oqıwǵa kirgen studentler ushın qolaylı sheshim bolǵan tálim krediti qanday tártipte berilmekte?
Hayal-qızlarǵa procentsiz tálim krediti qanday tártipte beriledi?
Búgingi kúnde kommerciyalıq bankler usınıp atırǵan bul imkaniyat Ózbekstan Respublikasında jumıs alıp barıp atırǵan barlıq sırt el, mámleketlik, mámleketlik emes, joqarı, orta arnawlı hám professional bilimlendiriw shólkemleri, sonday-aq, birgeliktegi bilimlendiriw baǵdarlamaları boyınsha bakalavriat hám magistratura baǵdarlarında kúndizgi, sırtqı hám keshki bilimlendiriw túrinde tólemli-kontrakt tiykarında oqıwǵa usınıs etilgen yamasa qabıl etilgen Ózbekstan Respublikası puqarası bolǵan studentlerge beriledi.
Ózbekstanda joqarı oqıw orınlarına mandat 15-avgust kúni járiyalandı. Olar alǵan balına qarap 5 ke shekem baǵdar tańlawı múmkin. Bul bolsa oqıwǵa kiriw itimalın arttıradı. Soǵan qaramastan, ayırım studentler hám olardıń ata-anaları kontrakt tólew haqqında oylap, hawlıǵıwı múmkin. Biraq qáweterleniwdiń keregi joq. Jeńilletilgen tálim kreditlerinen paydalanıw imkaniyatı bar.
Aldın tálim kreditin alıw ushın kommerciyalıq bankler talap etetuǵın qaǵazpazlıq, uzaq kútiw, kredit procentiniń joqarılıǵı, qısqa múddette qaytarıw sıyaqlı shártler bir qatar qolaysızlıqlardı keltirip shıǵarıp atırǵan edi. Jaslardıń bilim alıwına jáne de keńnen imkaniyat jaratıw, joqarı maǵlıwmat alıp atırǵan puqaralardıń sociallıq qorǵalıwın kúsheytiw maqsetinde qabıl etilgen normativlik hújjetler menen engizilgen tártip mine, usı mashqalalarǵa múnásip sheshim boldı.
Kimlerge beriledi?
Student kirgen universitet mámleketlik, mámleketlik emes yamasa sırt el bolsa parqı joq, Ózbekstanda bolsa bolǵanı. Biraq, ótken oqıw jılınan baslap tek ǵana kúndizgi bilimlendiriwde oqıp atırǵan bolıwı kerek. Superkontrakt tiykarında oqıwǵa qabıl etilgen studentlerge de jeńilletilgen tálim krediti ajıratılmaydı. Kredit alıwshınıń dáramatqa iye bolǵan shańaraq aǵzaları birgelikte qarız alıwshı sıpatında shártnamaǵa qol qoya aladı.
Tálim krediti negizinde 14 procentlik stavkada beriledi. Biraq bul procent bólegin hayal-qızlar tólemeydi, mámleket tólep beredi. Anıǵıraǵı, Bilimlendiriw kreditin qarjılandırıw qorı tárepinen usı qarjı qaplanadı. Hayal-qızlar tek ǵana tálim kreditiniń tiykarǵı bólegin tóleydi.
Tólew qashannan baslanadı?
Jeńilletilgen tálim krediti rásmiy oqıw tamamlanǵannan keyin 7-aydan baslap 7 jıl múddetke ajıratıladı. Máselen, student 1-kurs bolsa, 11 jıl 7 ay ishinde kreditti tólewi múmkin. Kredit muǵdarı student hám bilimlendiriw shólkemi arasında dúzilgen shártnamaǵa tiykarlanıp beriledi. Procenti 13,5-14 procent, Oraylıq banktiń tiykarǵı stavkası tómenlese, jeńilletilgen tálim krediti procenti de tómenleydi.
Maǵlıwmat ornında aytıw kerek, tálim kreditin alıw ushın arza beriwshiniń shaxsın tastıyıqlawshı hújjeti, kredit qaytarılıw támiynatı ( girew, kepil hám qamsızlandırıw) universitet penen dúzilgen shártnama sıyaqlı hújjetler talap etiledi. “Sociallıq qorǵawdıń birden-bir reestri”ne kirgen shańaraqlardıń perzentlerine ajıratılatuǵın tálim krediti boyınsha girew hám kepillik talap etilmeydi.
Jáne bir maǵlıwmat, 2025-2026-oqıw jılınan baslap tálim kreditin alıw ushın arzalardı “Tálim krediti” málimleme sisteması (talim-krediti.mf.uz) hám my.gov.uz arqalı tapsırıw múmkin boldı. Bunnan tısqarı, ekinshi kurstan joqarı studentlerdiń bahaları tómen bolǵan (ortasha “3” den tómen) jaǵdayda tálim krediti kóbi menen tólem shártnamanıń 80 procenti muǵdarında ajıratıladı. Onda kredit tólemli-kontrakt summasınıń dáslepki 20 procenti student tárepinen tólengennen soń ajıratıladı.
“3” hám onnan joqarı bolǵan jaǵdayda hám (yamasa) “Sociallıq qorǵawdıń birden-bir reestri”ne kirgizilgen shańaraqlardıń bilim alıp atırǵan aǵzaları ushın tálim krediti tólemli-kontrakt summası muǵdarında ajıratıladı.
Itibarlı tárepi, Bilimlendiriw krediti qızlar hám hayal-qızlar ushın procentsiz ajıratıladı. Mámleketlik joqarı bilimlendiriw mákemelerine magistraturaǵa kirgen hayal-qızlardıń kontraktı tolıq mámleket tárepinen qaplanadı.
Maǵlıwmat ornında aytıw kerek, 2024-2025-jılda 181 mıń 500 den aslam hayal-qızlardıń oqıwı ushın jeńilletilgen tálim kreditleri ajıratıldı. Sociallıq qorǵawǵa mútáj shańaraqlardıń wákilleri, jetim qalǵan yamasa ata-ana qaramaǵınan ayırılǵan 2 mıńnan aslam studentke 14 milliard 500 million sum kontrakt pulı jergilikli byudjetler esabınan qaplap berildi. Sońǵı jılları mámleketlik joqarı oqıw orınlarınıń magistratura bóliminde oqıp atırǵan hayal-qızlardıń kontrakt pulları byudjetten tólenbekte. Eń áhmiyetlisi, qızlarımız arasında zamanagóy bilim hám kásip-ónerlerge qızıǵıwshılıq barǵan sayın artıp barmaqta. Mısalı, “Bir million programmist” joybarı sheńberinde bilim alǵan jaslardıń 47 procenti, yaǵnıy derlik yarımın qızlar quraǵan.
– Jaslıǵımnan muǵallim bolıwdı árman etemen, – deydi Mashhura Bazarbaeva. – Jıllar dawamında joqarı oqıw ornına kiriw ushın hújjetlerimdi tapsırdım. Shańaraqta 5 perzentpiz. Mennen aldınǵı eki aǵam hám bir ájapam da joqarı oqıw ornında shártnama tiykarında oqıydı. Shańaraqta meni oqıtıwǵa materiallıq imkaniyat jetpeytuǵın edi. Ata-anam shártnama pulın tóley almaytuǵınınan qattı qısındı. Sonda hayal-qızlardıń bilim alıwı ushın procentsiz kredit ajıratılıp atırǵanı haqqındaǵı xabardı esitip, kewlimde úmit oyandı. Jaqın jerdegi kommerciyalıq bankke múrájat ettim. Bank xızmetkerleri jeńillikler haqqında maǵlıwmat berdi, júdá quwandım. Bank oqıwım ushın 12 million sum ajırattı. Aqırında, Ximiya xalıqaralıq universitetiniń baslawısh bilim beriw fakultetine oqıwǵa kirdim. Studentlik baxtına hám ózim súygen tarawda bilim alıw imkaniyatına iye boldım.
Bunday mısallardı kóplep keltiriw múmkin. Áhmiyetlisi, hayal-qızlardıń bilimli bolıwına qaratılıp atırǵan itibar bir kún kelip óz jemisin beredi. Sebebi, búgin ápiwayı student qız erteń tarawınıń jetik qánigesi bolıw menen birge, qabiletli, perzentlerdi tárbiyalaytuǵın ana.

ÓzA