Keyingi jıllarda internettiń keskin rawajlanıwı, málimleme texnologiyalarınıń kúndelikli turmısımızǵa tereń sińip barıwı nátiyjesinde dástúriy ǵalaba xabar quralları, atap aytqanda, gazetalar qatań sınaqlardıń aldında qalmaqta. Jańalıqlar, maqalalar, hátteki kitaplardı mobil qosımshalar, audiokitaplar, elektron kitapxanalar arqalı oqıw hám esitiw imkaniyatınıń payda bolıwı gazetalardıń jumısına sezilerli dárejede tásir etpekte. Endi kópshilik jeke mobil qurılması arqalı dúnya waqıyalarınan xabardar bolıwdı abzal kóredi. Bul jaǵday bolsa “Gazetalar joq bolıp keteme?” degen sorawdı keltirip shıǵarmaqta.

Gazeta hám jurnal dáslep payda bolǵan dáwirlerde de usınday qáweterler bar edi. Ayırım ádebiyattanıwshılar hám filosoflar baspasózdiń rawajlanıwı kitaplardıń qádirsizleniwine alıp keledi, dep oylaǵan. Biraq waqıttıń ótiwi menen bul pikirler tiykarsız ekenligi dálillendi. Kitap tek óz ornın saqlap qalıp qoymastan, al mádeniy turmıstıń ajıralmas bólegine aylandı. Demek, jańa xabar qurallarınıń payda bolıwı eski formatlardıń pútkilley joq bolip ketiwine emes, al olardıń ózgeriwine, jańalanıwına sebep boladı.
Gazeta – bul tek ǵana jańalıq tarqatıwshı qural emes. Ol jámiyetlik pikirdi qáliplestiriwge xızmet etetuǵın, jurnalistlik tallaw, avtor pikirin, tereń qatnastı ózinde jámlegen málimleme deregi. Gazetalar arqalı waqıyalar keń kontekstte, tariyxıy, siyasiy hám sociallıq tallawlar menen sáwlelendiriledi. Ol búgingi tez, biraq kóbinese júzeki xabarlar aǵımınan ózgeshe túrde tereń pikirlew, tallaw hám pikir-talasqa tiykarlanadı.
Gazetanıń máńgiligin támiyinlew, onı keleshek áwladlardıń sanasında saqlap qalıw ushın bárinen burın belgili dárejede sanlı formatqa da beyimlestiriw kerek. Dástúriy gazeta baspa basılım sıpatında saqlanıwı menen birge, ol zamanagóy sanlı texnologiyalar menen únles bolıwı kerek. Sanlı gazetalar, mobil qosımshalar, interaktiv kontentler arqalı auditoriyaǵa jetip barıw zaman talabı.
Gazeta jańalıqtı emes, al onıń analizin, sebebi hám aqıbetin, áhmiyetli faktlerge tiykarlanǵan pikirlerdi jetkeriwi menen básekide ústinlikke erise aladı. Hár bir maqalanıń mazmunına tereń itibar qaratıw, analitikalıq mazmunǵa iye maqalalar arqalı gazeta oqıwshısınıń dárejesi hám bilimi joqarılawına belgili dárejede úles qosıw múmkin.
Hár bir aymaqqa tán mashqalalar, mádeniyat, qádiriyatlardı sáwlelendiriwshi gazetalar xalıqtıń isenimine erisiwi hám auditoriyanı saqlap qalıwı múmkin. Qalaberdi, sırt eldiń iri, óz abırayın sanlı dúnyada isenimli qorǵap atırǵan gazetalarınıń jumıs usılı hám baǵdarınan úlgi alıw kerek. Sırt elde baspalar oqıwshını qızıqtırıw ushın belgili waqıtlarda metro hám poezdlarda biypul gazeta tarqatıwı yamasa gazetalar krossvord hám kishi bólimli qızıqlı gúrrińler menen de bayıtılıwı múmkin.
Demek, gazetalar pútkilley joq bolıp ketpeydi. Olar jańalanadı, zaman menen únles boladı, biraq óz mánisin – jámiyetlik pikir tárbiyashısı, málimleme quralı hám mádeniy qádiriyat sıpatındaǵı ornın saqlap qaladı. Negizinde, mashqala gazetada emes, onı jámiyette qalay qabıl etiwimizde. Eger biz gazetanı tek ǵana jańalıq deregi sıpatında emes, al mádeniy-ruwxıy qádiriyat sıpatında qádirlesek, onı qásterlep saqlay alamız. Sonlıqtan, gazetanıń jumısın rawajlandırıw – bul tek ǵana jurnalistlerdiń emes, al hár bir sanalı insannıń wazıypası.

Dildora DWSMATOVA.
ÓzA