Pikir

Búgingi kúnde málimleme mákanı balalar ushın jaratılǵan kontentler menen tolıp-tasqan. Televiziyalıq kórsetiwler, sociallıq tarmaqlar, YouTube kanalları hám basqa da platformalarda balalardıń qatnasıwındaǵı kewilashar baǵdarlamalar kóbeymekte. Biraq bul kontenttiń sapası, onda ámel etilip atırǵan jurnalistikalıq tiykarlar hám eń áhmiyetlisi – balalar psixologiyasına húrmet máseleleri haqqındaǵı dodalawlar elege shekem jeterli dárejede isenimli alıp barılmay atır. Bul bolsa balalar jurnalistikası tarawında tereń mashqalalardıń bar ekenligin hám sın kózqarastan tallawdı talap etpekte.
Balalar jurnalistikası – ayrıqsha talaplar hám qádiriyatlarǵa iye baǵdar. Ol balaǵa say sorawlar, qorǵalǵan kommunikaciya, temalardı abaylılıq penen jarıtıwdı talap etedi. Biraq ámelde kópshilik media joybarlarda bul talaplar buzılmaqta. Ayırım jurnalistler balanı úlkenler menen teńlestirip, ásirese shańaraqlıq sırlardı ashıp beretuǵın sorawlar bermekte. Bul jaǵday bolsa bala psixikasınıń zıyanlanıwı, shańaraqlıq kelispewshiliklerdiń kelip shıǵıwı hám bala keleshegi ushın da kemsitiwge uqsas mashqalalardı keltirip shıǵarmaqta.
Házirgi kúnde balalarǵa arnalǵan kóplegen media joybarlarda kóriwler sanı hám reyting ushın jurnalistlik etikaǵa sáykes kelmeytuǵın sorawlar da ushırasıp turadı. Onda misli qızıǵıwshań qońsı sıyaqlı balanıń úyinde ne jaǵday ekenin biliwge urınatuǵın jurnalistler de joq emes. Bul “jılawsız” sorawlar jeke turmıstıń belgili bir bólegin ashıp beriwi menen tamashagóy ushın qızıqlı. Biraq bul psixologiyalıq hám kásiplik itibarsızlıqtan basqa nárse emes. Durıs, ayırım jaǵdaylarda bunday sorawlar arqalı balanıń aqkókirekligi hám sorawlarǵa balalarsha juwap beriwi menen qanday da bir tábiyǵıy ortalıqtı saqlap qalıw múmkin. Bala berilgen sorawdı barınsha qabıl etedi hám oǵan hesh qanday jalǵanlarsız juwap beredi. Solay eken, bárinen burın jurnalist óz jası hám aqılıy kózqarasınan kelip shıǵıp emes, balanıń ruwxıy dúnyasına sáykes keletuǵın soraw tańlaǵanı maqsetke muwapıq. Kóriwler sanı hám reyting ushın balalardı “eksponat”qa aylandırıw kerek emes.
Ózbekstandaǵı “Ǵumsha”, “Gulxan” sıyaqlı jurnallar balalar jurnalistikasınıń ayqın úlgileri sıpatında kózge taslanadı. Olar balanıń psixologiyalıq rawajlanıwın esapqa alıp, mazmun hám forma jaǵınan puqta islengen. Tilekke qarsı, búgingi kúnde bunday sapalı hám intellektuallıq ónimlerdiń sanı kóp emes. Kópshilik media sapa ornına tezlik hám ǵalabalıqtı abzal kórmekte. Negizinde, balalar jurnalistikası óz aldına úlken tema. Onda járiyalanatuǵın hár bir material qatań qatnas jasawdı talap etedi. Balalarǵa baǵıshlanǵan joybarlarda tarawda bilim hám kónlikpege iye bolǵan jurnalistlerdiń jumıs alıp barıwı arqalı tek ǵana belgililikke emes, al mánige de islegen bolar edik. Arnawlı etika qaǵıydaların islep shıǵıw hám qadaǵalaw arqalı mámleketlik hám mámleketlik emes shólkemler tárepinen shıǵarılıp atırǵan hár bir media ónimdi qadaǵalawǵa alıw zárúr.
Búgingi balalar jurnalistikası tarawında júzege kelgen jaǵdaylar media hám jámiyet aldındaǵı awır sınaq. Balalar – jámiyettiń eń názik hám áhmiyetli bólegi, olarǵa baylanıslı juwapkershilik joqarı. Eger jurnalistika bul wazıypanı umıtıp, kóriwler sanı hám dáramat ushın balalardıń jeke ómirin ashıp berse, keleshekte bul jas áwlad ruwxıy mashqalalar, isenimsizlik hám mádeniy ázzilikke dus keliwi múmkin. Media áleminde sapa hám juwapkershilik ideyası ústin bolmasa, balalar jurnalistikası tek atında ǵana saqlanıp qaladı, ámelde bolsa sol atqa múnásip bolmaǵan maydanǵa aylanadı. Sol sebepli, búgingi kúnniń talaplarına sáykes túrde jurnalistler, ata-analar, bilimlendiriw mákemeleri hám mámleketlik uyımlar birgelikte islewi zárúr.

Dildora DWSMATOVA,
ÓzAnıń xabarshısı