Watan ushın, millet ushın, xalıq ushın!

Keyingi jıllarda Ózbekstan xalıqtıń abadanlıǵın bekkemlew, ádil hám inklyuziv jámiyetti qurıw, turaqlı ekonomikalıq rawajlanıwǵa qaratılǵan keń kólemli reformalardı ámelge asırıp atırǵan mámleket ekenin kórsetti. Bekkem siyasiy erk-ıqrar, jańalanıwǵa umtılǵan xalıq, zamanagóy dúnya talaplarına say reformalar – bulardıń barlıǵında mámleketimizde bolıp atırǵan jańalanıw fenomeni ayqın kózge taslanadı.
Ǵárezsizligimizdiń 34 jıllıq bayramın belgilew aldında turǵan ekenbiz, “Jańa Ózbekstan” tek ǵana súren emes, al haqıyqatlıqqa aylanıp barmaqta desek, hesh qanday asıra aytqan bolmaymız.
“Jańa Ózbekstan” principi tiykarında tek ǵana hákimshilik ózgerisler emes, al pútkil jámiyette pikirlew, islew hám múnásibetti ózgertiw ideyası jámlengen. Prezident Shavkat Mirziyoevtiń baslaması menen 2017-jıldan berli ámelge asırılıp atırǵan reformalar mámleketti jańa rawajlanıw basqıshına alıp shıqtı.
Bárinen burın, mámleketlik basqarıw sistemasında ashıq-aydınlıqtı támiyinlew, xalıq penen pikirlesiw mádeniyatı jolǵa qoyıldı. Elektron xızmetler sistemasın keńeytiw arqalı puqaralarǵa jaqın bolıw siyasatı qollanıldı. Hár bir tarawda – bilimlendiriwden baslap densawlıqtı saqlaw, ekonomika, sud-huqıq sistemasına shekem rawajlanıwǵa umtılıp atırǵan reformalar ámelge asırılmaqta.
Bilimlendiriw hám densawlıqtı saqlaw…
Búgingi kúnde elimizde bilimlendiriw tiykarǵı áhmiyetli wazıypalardan biri bolıp qalmaqta. Tariyxta birinshi márte mekteplerimiz EGRA, EGMA hám PISA xalıqaralıq izertlewlerinde qatnastı, bul álbette, olardıń global standartlarǵa umtılıwınan dárek beredi. Mektepke shekemgi bilimlendiriwdi rawajlandırıw ushın jaratılǵan sharayatlar mektepke shekemgi bilimlendiriw mákemeleriniń sanın 2017-jıldaǵı 5 211 den 2024-jılda 37 000 ǵa shekem ósiwin hám balalardı mektepke shekemgi bilimlendiriw menen qamtıp alıwdı 27,7 procentten 76 procentke shekem támiyinlegenin atap ótiw kerek.
Jeke menshik hám sırt el universitetleriniń jumısına ruqsat berildi. Ilimiy jumısqa jeńillikler engizildi. “Temurbeklar maktabi”, “Prezident maktablari”, hár bir rayon hám qalada Dóretiwshilik hám Qánigelestirilgen bilimlendiriw mákemeleri, “IT Park” joybarları jaslardıń potencialın rawajlandırıwda úlken áhmiyetke iye boldı. 2023-jılı 10 mıńnan aslam jaslar IT tarawında jumısqa jaylastı.
Joqarı bilimlendiriw sistemasında xalıqaralıq birge islesiwdiń keńeyiwi, jeke menshik sektordıń rawajlanıwı, jergilikli joqarı oqıw orınlarınıń dúnyadaǵı eń jaqsı 1000 universitettiń qatarına kiriwi, sırt elde keń kólemli ámeliyat baǵdarlaması hám “El-yurt umidi” qorınıń qamtıp alınıwınıń artıwı jaslardıń imkaniyatların sezilerli dárejede arttırdı hám olardıń joqarı bilimlendiriw menen qamtıp alınıwın 8,3 procentten 47,7 procentke shekem támiyinledi.
Sonıń menen birge, jańalanǵan densawlıqtı saqlaw sistemasında shańaraqlıq shıpakerler institutı engizildi. Tez járdemniń jetip barıw waqtı ortasha 25-30 minuttan 8-12 minutqa qısqardı. Biypul dári-dármaqlardıń sanı 45 ten 70 ke shekem kóbeytildi, perinatal oraylarda bolsa neonatal reanimaciya bólimleri ashıldı. Densawlıqtı saqlaw hám awqatlanıwdı qadaǵalaw ushın mobil xızmeti jaratıldı, mis2.ssv.uz birden-bir sisteması arqalı bolsa medicinanı sanlastırıw procesi jedellesti.
Sociallıq qorǵaw…
Ózbekstanda 1 million 200 mıń kámbaǵal shańaraqtıń dizimi qáliplestirilip, “Onlayn máhálle” elektron platformasına kirgizildi. Kámbaǵallıqtı qısqartıw baǵdarlaması arqalı millionlaǵan xalıq sociallıq qorǵawǵa alındı. 2021-jıldan baslap “Jaslar dápteri”, “Hayal-qızlar dápteri”, “Temir dápter” sıyaqlı sociallıq baǵdarlamalar arqalı xalıqtıń mútáj qatlamlarına mánzilli járdem kórsetile basladı. Hár bir rayonda mánzilli xızmet kórsetiw maqsetinde “Insan” orayları shólkemlestirildi. Tashkentte jeke menshik sektordı sociallıq járdem kórsetiwge aucorsing tiykarında tartıw sisteması sınaqtan ótkerildi.
Hayal-qızlar hám jaslardı qollap-quwatlaw baǵdarında salmaqlı jumıslar ámelge asırıldı. Atap aytqanda, xotin-qizlar.uz platforması hayal-qızlardıń mashqalaların sheshiw jolında baslanǵısh noqatqa aylanǵan bolsa, “Jaslar dápteri” joybarı jaslarǵa ámeliyat ótew hám mámleket tárepinen qollap-quwatlanıw imkaniyatın berdi.
Sport hám mádeniyat…
“Parij – 2024” Olimpiada oyınlarındaǵı jeńis – 13 medal hám ulıwma komandalıq esapta 13-orın, ǴMDA hám Oraylıq Aziya mámleketleri arasındaǵı jetekshi orınlar ayrıqsha maqtanısh sezimlerin baǵıshladı.
Mádeniyat tarawı da jańalanıw dáwirin basınan ótkermekte: Ózbekstan sırt elde hár qıylı kórgizbeler arqalı óziniń mádeniyatın, bay tariyxın kórsetpekte, bir qatar film hám multfilmlerdi islep shıǵarmaqta, milliy muzıka hám ruwxıy miyrastı qollap-quwatlamaqta.
Ekonomikalıq ósim hám turaqlılıq…
Ózbekstandaǵı jańalanıw processleriniń orayında ekonomikalıq liberallastırıw hám jeke menshikti qorǵawǵa qaratılǵan ilajlar tur. Qarjı sistemasında bazar mexanizmlerin engiziw, salıq hám bajıxana sistemasın ápiwayılastırıw, sırt el investiciyaların tartıw hám eksporttı qollap-quwatlaw boyınsha anıq strategiyalar qáliplestirildi.
Ekonomikanı liberallastırıw hám diversifikaciyalaw boyınsha ámelge asırılıp atırǵan reformalar sebepli Ózbekstannıń jalpı ishki ónimi 2017-jıldaǵı 69,6 milliard dollardan 2024-jılı 115 milliard dollarǵa jetti. Onda ekonomikanıń ósimi 6,5 procentti quradı. Xalıqtıń jan basına dáramatları 3 093 dollarǵa jetti, inflyaciya 14,4 procentten 9,8 procentke tómenledi, jalpı ishki ónim (JIM) kóleminiń ósiw páti bolsa, turaqlı ráwishte 6-7 procentti quradı.
Byudjet jáne de ashıq-aydın boldı: dáramatlar kólemi 49,7 trillion sumnan 274,4 trillion sumǵa shekem arttı, “Ashıq byudjet” hám “Máhálle byudjeti” sistemaları engizildi. “Baslamalı byudjet” baǵdarlaması óziniń unamlı nátiyjesin berdi, oǵan ajıratılǵan qarjılardıń kólemi 5,7 trillion sumǵa jetti.
Investiciya – finanslıq turaqlılıq…
“Jasıl ekonomika”, “sanlastırıw” hám “innovaciyalıq isbilermenlik” túsinikleriniń ámeliyatta qollanılıwı, sanaat klasterleri hám kishi biznesti rawajlandırıw, wálayatlardıń rawajlanıwına ayrıqsha itibar beriw – mámlekettiń ekonomikalıq suverenitetin bekkemlemekte.
Keyingi jıllarda Ózbekstan sırt el investorları ushın tartımlı mámleketke aylandı. Eger 2017-jılı tikkeley sırt el investiciyalarınıń kólemi tek ǵana 3,3 milliard dollardı quraǵan bolsa, 2024-jılǵa kelip bul kórsetkish derlik 35 milliard dollarǵa shekem arttı. Sonıń ishinde, hár jılı Tashkent xalıqaralıq investiciyalıq forumınıń ótkeriliwi investiciyalıq isenimniń ayqın dálili bolıp esaplanadı.
Investiciyalıq jumıs nátiyjeleri avtomobil qurılısı sanaatında da ayqın kózge taslanıp atırǵanın atap ótiw kerek. Atap aytqanda, 2024-jılı Jizzaq wálayatında BYD Chazor hám Song Plus Champion modelleri, sonday-aq, “ADM Jizzakh” zavodı tiykarında KIA Sonet brendi astında avtomobiller islep shıǵarıw baslandı. Bul joybarlar tek ǵana importtı azaytıp qoymastan, al ǴMDA hám Jaqın Shıǵıs mámleketlerine eksport ushın perspektivalı esiklerdi ashıp beredi.
Tiykarǵı kapitalǵa investiciyalar kólemi 2017-jıldaǵı 72,2 trillion sumnan 2024-jılı 493,7 trillion sumǵa shekem – 6 eseden zıyat arttı. Bul isbilermenlik ortalıǵın jaqsılaw, nızamshılıqtı jetilistiriw, jańa qarjı mexanizmlerin, sonıń ishinde, húkimet kepillikleri, subsidiyalar hám MShJ birge islesiw modellerin iske qosıw arqalı ámelge asırıldı.
Sanlastırıw hám “jasıl ekonomika…”
Ózbekstanda ámelge asırılıp atırǵan reformalar turaqlı rawajlanıwdıń global tendenciyaları menen teń qádem taslamaqta. “Jasıl ekonomika”ǵa ótiw mámleketlik siyasattıń strategiyalıq baǵdarlarınan birine aylandı. Keyingi eki jıl ishinde mámlekette ulıwma quwatlılıǵı 2,3 GVt bolǵan bes quyash hám samal elektr stanciyası paydalanıwǵa tapsırıldı. Bul tek ǵana qazıp alınatuǵın janılǵıǵa bolǵan ǵárezlilikti azaytadı, al millionlaǵan puqaralardı “taza” energiya menen de támiyinlew imkaniyatın beredi.
2024-jılı mámlekettiń energiya balansında qayta tiklenetuǵın energiya úlesi 16 procentke jetti, sonıń ishinde, gidroenergetika – 10-12 procent hám quyash hám samal energiyası – 4-6 procentti quraydı. Mámleket tárepinen qollap-quwatlaw ilajları ámelge asırıldı: kommerciyalıq taraw hám xalıq quyash panelleri, ıssılıq izolyaciyası sistemaları hám basqa da energiyanı únemleytuǵın úskenelerdi ornatıw ushın materiallıq xoshametlendi.
Sonıń menen birge, ekonomika hám mámleketlik basqarıwdı sanlastırıw da jedellesip barmaqta. Elatlı punktlerdi keń polosalı internet penen qamtıp alıw dárejesi 97,5 procentke jetti, xalıqaralıq ótkeriwsheńlik bolsa, 4200 Gbit/s qa shekem arttı. Bul bolsa, óz gezeginde, onlayn xızmetler, elektron kommerciya hám aqıllı logistikanı rawajlandırıw imkaniyatın bermekte.
Ekonomika tarawında onlaǵan jańa sanlı platformalar engizildi. Atap aytqanda, jol joybarların monitoring etiwshi “Ashıq jol” onlayn málimleme platforması, temir jol tarawına integraciyalanǵan “Bir ayna” sisteması buǵan ayqın dálil bolıp tabıladı. Bajıxana qaǵıydabuzarlıqların, kurerlik jóneltpelerin esapqa alıw hám dári-dármaqlar menen támiyinlewdi qadaǵalaw boyınsha xızmetler iske qosıldı.
Ulıwma alǵanda, endi ǵana otız tórtinshi qádemin taslap atırǵan náwqıran Ózbekstan turmısındaǵı joqarıda atap ótilgen unamlı ózgerislerge baylanıslı mısallardı jáne kóplep keltiriw múmkin.
Ǵárezsiz Ózbekstanımızdaǵı jańalanıw tek ǵana zárúrlik emes, al rawajlanıwdıń girewine aylanǵanın tán alıw kerek. Joqarıda atap ótilgen bunday ózgerisler mine usı jańalanıw fenomenine ayqın mısal bolıp esaplanadı. Mámleket basshısınıń siyasiy erk-ıqrarı, xalıqtıń belsene qatnasıwı hám jámiyettegi puqaralıq sanasınıń joqarılawı reformalardıń tabısın támiyinlemekte.
Turaqlı keleshekke qaray baratırǵan jolda Ózbekstan Respublikasında ámelge asırılıp atırǵan reformalar tek ǵana búgingi turmıstı jaqsılap ǵana qoymastan, al erteńgi áwladlar ushın bekkem tiykar jaratpaqta.
Bul jańalanıwlar tek ǵana mámleket ishinde emes, al xalıqaralıq maydanda da tán alınıp atırǵanın atap ótiw kerek. Jaqın jıllarda bul processler óz jemisin beredi. Kúshli, turaqlı, ádil hám abadan Jańa Ózbekstanǵa qaray isenimli qádemler taslanbaqta.
Jańa Ózbekstan, bul tek ǵana súren emes, al anıq baǵdarlama, reje hám ámeliy háreketler arqalı júzege shıǵarılıp atırǵan milliy rawajlanıw modeli bolıp esaplanadı. Jańalanıw fenomeni, bul – tek ǵana ózgerisler emes, al jańasha pikirlew, zamanagóy mámleket qurıwǵa bolǵan isenimli umtılıw. Bul processte puqara – tiykarǵı qatnasıwshı, mámleket bolsa xızmet kórsetiwshi mexanizmge aylanbaqta.
Juwmaq ornında sonı atap ótiw kerek, Ózbekstan basında insan turǵan kompleksli ózgerislerdiń biybaha úlgisin, onıń rawajlanıwı hám abadanlıǵın kórsetpekte.
Pragmatikalıq ekonomikalıq siyasat hám sociallıq juwapkershiliktiń úyleslikligi haqıyqıy zamanagóy, turaqlı hám ádil mámleket kórinisin qáliplestiredi. Aldında bolsa iyelew zárúr bolǵan jańadan-jańa shıńlar bar. Xalqımızdıń keleshekke bolǵan isenimi bolsa, álle qashan milliy ózligimizdiń bir bólegine aylanıp boldı.

Eldor TULYaKOV,
“Rawajlanıw strategiyası” orayınıń atqarıwshı direktorı.
ÓzA