Perzent – hár bir millettiń erteńgi kúni, jámiyettiń eń biybaha baylıǵı. Onıń fizikalıq, ruwxıy hám aqılıy salamatlıǵı – mámlekettiń rawajlanıwı, potencialı hám sociallıq turaqlılıq tiykarı. Tilekke qarsı, búgingi kúnde ayırım jaǵdaylarda balalardıń abırayı, huqıqları, insanıylıq qádiriyatlarınıń ayaq astı etilip atırǵanı jámiyette awır mashqalaǵa aylanbaqta. Sociallıq tarmaqlarda tarqalıp atırǵan videolar, ata-analardıń shaǵımları hám ayırım baqshalarda júz berip atırǵan hádiyseler jámiyetimizde balalardı qorǵawǵa baylanıslı sistemalardıń ázziligin ashıp berip atır.
Jaqında defektolog dep tanılǵan shaxstıń balalardı iyttey úriwge májbúrlegeni haqqındaǵı video jámiyetshilikte keskin narazılıq oyattı. Tiykarında, medicinalıq-pedagogikalıq kórsetpelerde bunday usıl joq. Bul – balanı kemsitiw, oǵan ruwxıy basım ótkeriw bolıp esaplanadı. Bul jaǵday balanı tek ǵana xorlap qoymastan, al onıń keleshektegi ruwxıy turmısında awır iz qaldırıwı múmkin. Usı jaǵdaydan soń jámiyette defektolog yamasa psixolog degen atamanı alǵan hár qanday shaxs bul lawazımǵa haqıyqatında da múnásip pe, degen soraw ashıq qalmaqta…
Kóp baqlanıp atırǵan jaǵdaylardan biri – balalardıń qatnasıwında “kewil ashar” dep atalıwshı videolarda olarǵa basım ótkeriliwi. Máselen, balalardı bir-biri menen asxana úskeneleri menen urısıw, masqaralaw hám usı videonı házil material sıpatında keń jámiyetshilikke tarqatıw qanshelli jaman is. Bul jámiyetimizde ayırım shańaraqlarda balalarǵa bolǵan múnásibet qanday ekenin ashıq kórsetip beredi. Tilekke qarsı, mıńlaǵan adamlar bunday videolardı tamasha etpekte, olarǵa “like” basıp hám bunı ápiwayı video sıpatında qabıl etpekte. Bul bolsa basqalardı da usınday kontent jaratıwǵa jáne de kóbirek iytermelemekte. Solay etip, biz tamashagóyler tikkeley zorlıqtı ózimiz bilmegen halda xoshametleymiz.
Ózin pedagog dep biletuǵın ayırım tárbiyashılar baqshalarda balalardı sógiw, jazalaw, geyde urıwǵa shekem barıp atırǵanı haqqında ata-analardıń kóplegen shaǵımları bar. Jámiyetshiliktiń itibarına túsken videojazıwlar, balanıń qolındaǵı kógeriwler, ruwxıy túskinlik jaǵdayları bul mashqalalardıń real hám tereń tamırǵa iye ekenin kórsetpekte. Baqsha bul balanıń jámiyet penen birinshi tanısıwı. Bul jerde mehir, isenim, itibar eń áhmiyetlisi bolıwı kerek edi. Tilekke qarsı, ayırım orınlarda bul mákemeler balanıń psixologiyalıq jaraqat alatuǵın ornına aylanbaqta.
Bunday jaǵdaylardı sanasaq, tilekke qarsı sanaǵımız uzaq dawam etedi. Bala tárbiyası hám onıń jámiyetke beyimlesiwi sociallıq process. Ol dúnyaǵa qanday kóz benen qaraytuǵını hám qanday insan bolıwǵa umtılatuǵını qorshaǵan ortalıq, yaǵnıy siz hám bizge baylanıslı. Jámiyetimizde balalar huqıqınıń ayaq astı bolmawı hám joqarıdaǵı jaǵdaylardıń tákirarlanbawı ushın hár bir bilimlendiriw hám salamatlandırıw mákemesinde balalarǵa bolǵan zorlıq jaǵdayların anıqlaw hám aldın alıw sisteması islewi kerek.
Bul ishki qadaǵalawdan tısqarı, biyǵárez monitoring arqalı da ámelge asırılıwı zárúr.
Blogerler hám kontent jaratıwshılar ushın óz aldına nızamlı sheklewler hám etikalıq normalar islep shıǵılıwı kerek. Bala qatnasqan hár qanday videokontent arnawlı tekseriwden ótiwi kerek. Hár bir puqara, ásirese, ata-analar, óz balası menen ne bolıp atırǵanın tereń tallawı kerek. “Tárbiya”, “emlew”, “oqıtıw metodı” nıqabındaǵı hár qanday kemsitiw hám qıynawǵa dárhal narazılıq bildiriliwi, tiyisli shólkemlerge múrájat etiliwi kerek.
Búgingi jámiyette balalar tek ǵana mehir-muhabbat emes, al kúshli qorǵawǵa da mútáj. Olardıń huqıqları, abırayı hám qádiriyatları tolıq támiyinleniwi – salamat hám turaqlı keleshek kepili bolıp esaplanadı. Balalardı qorǵaw hám olardıń huqıqları tek ǵana YuNISEF, Balalar ombudsmanı hám basqa huqıq qorǵaw uyımları emes, al jámiyettegi hár bir puqaranıń insanıylıq wazıypası bolıp esaplanadı.

Dildora DWSMATOVA.
ÓzA