Búgingi globallasıw dáwirinde kóp tillilik, yaǵnıy poliglotlıq – insan potencialınıń eń áhmiyetli kórsetkishlerinen biri bolıp qalmaqta. Ásirese, bul processtiń balalıq dáwirinen baslanıwı tek ǵana til biliw qábiletin emes, al shaxstıń intellektuallıq, mádeniy hám sociallıq rawajlanıwın da sezilerli dárejede támiyinleydi.

Házirgi kúnde kóplegen ata-analar perzentlerine rus, inglis hám basqa da shet tillerin baqsha hám baslawısh klasstan úyretiwdi qáleydi. Bul bolsa poliglot bolıw ushın qoyılǵan dáslepki qádemlerden biri dep aytıw múmkin.
Poliglot – bir neshe tillerdi erkin yaki joqarı dárejede biletuǵın insan. Til biliminde bul atama ádette úsh yamasa onnan artıq tildi biletuǵın adamlarǵa baylanıslı qollanıladı. Poliglotlıq tek ǵana lingvistikalıq bilim emes, al hár bir til artındaǵı mádeniyat hám oylaw usılın da ańlatadı.
Ilimiy izertlewler sonı kórsetedi, insan miyi áyne erte jasta til úyreniwge biologiyalıq jaqtan beyimlesken boladı.
Bul dáwirde bala fonetikalıq seslerdi tez ajıratıp alıw, esitkenin tákirarlawda joqarı dárejege iye boladı. Bunnan tısqarı, balalar tilde qáte islewden qorıqpaydı. Olar qáteni processtiń bir bólegi sıpatında qabıl etip, erkin sóylewde dawam etedi. Bul bolsa tikkeley tábiyǵıy hám tez úyreniwge jol ashadı.
Mısal ushın, eger bala mektepke shekemgi jasta óziniń ana tilin qáliplestirse, baqshada rus tilinde sóylesiwdi úyrenip, baslawısh klasslarda inglis tilin ózlestire baslasa – bul tábiyǵıy hám nátiyjeli poliglotlıq modeline aylanıwı múmkin.
Úyreniw ushın shet tilin tańlaw da ayrıqsha itibardı talap etedi. Mısal ushın, házirgi waqıtta inglis tili – global baylanıs tili hám dúnyanıń júzden aslam mámleketlerinde qollanıladı. Internet, ilim, texnologiya, biznes hám bilimlendiriwdiń tiykarǵı bólegi de inglis tilinde.
Ózbekstan hám basqa da ǴMDA mámleketlerinde rus tili elege shekem keń túrde qollanıladı. Bilimlendiriw, ilim hám texnika baǵdarındaǵı kóplegen dárekler rus tilinde. Dárekler menen islesiw hám kommunikaciya sıpatında bul til de maqsetke muwapıq.
Islam dini tiykar bolǵan jámiyetler ushın arab tili Quran, hádis hám diniy bilimlerdi túsiniw ushın zárúr. Háripler hám aytılıwlar jaslar sanasında jaqsıraq este qaladı. Bul tildi erte úyreniw keleshekte diniy bilimlerdi úyreniwge tiykar boladı.
Qıtay dúnyanıń en iri ekonomikalıq mámleketlerinen biri. Qıtay menen sawda, ilim, texnologiyalıq baylanıslar artıp barmaqta. Sesler hám ierogliflerdi erte jasta ańsatıraq ózlestiriw múmkin.
Túrk tili grammatika hám sózlik baylıǵı jaǵınan ózbek tiline jaqın bolǵanı ushın ózlestiriw ańsatıraq boladı.
Francuz, nemis, ispan tilleri – Evropa hám xalıqaralıq diplomatiyalıq baylanıslar ushın áhmiyetli. Bul tiller YuNESKO, Evropa Awqamı hám basqa da kóplegen xalıqaralıq shólkemlerde qollanıladı. Francuz hám nemis tilleri Evropada joqarı bilim alıwdı qálewshiler ushın qolaylı.
Jadid babalarımız da bunnan júz jıllar aldın til biliwdiń kúshin ańlaǵan hám bul baǵdarda ibratlı iz qaldırǵan. Máselen: Behbudiydiń “Eki emes tórt til kerek” maqalasında sol dáwir ushın shet tillerin úyreniw zárúrligi anıq mısal hám tallawlar menen keltirip ótilgen. Til úyreniwdiń áhmiyeti ásirler burın qanday áhmiyetli bolǵan bolsa, búgingi kún ushın eń aktual máselelerden biri.
Jaslıqtan poliglot bolıw hám bul bilimlerdi ámeliyatta jedel qollana alıw keleshekke qoyılǵan eń úlken intellektuallıq investiciya. Kóp tillilik tek bilim emes, al jańa kózqaras, mádeniyatlararalıq baylanıs hám zamanagóy jámiyette tabıslı bolıw imkaniyatın beredi. Til úyreniw procesi insan ushın jaǵımlı shınıǵıwǵa aylansa hám ámeliyatta qollanılsa, ósiw hám rawajlanıw ushın hár tárepleme unamlı boladı.

Dildora DWSMATOVA, ÓzA